İşçinin İzin Hakları

İşçinin izin hakları, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53 ila 74. maddelerinde güvence altına alınmıştır ve iş sözleşmesiyle daraltılamaz. İş kanunundaki izin hakları yıllık ücretli izin, doğum ve analık izni, babalık izni, evlilik ve ölüm izni, yol izni ve iş arama iznini kapsar. Her izin hakkının ayrı süresi, hak kazanma koşulu ve kullanım kuralı vardır. Kanundan doğan izin hakları sözleşmeyle azaltılamaz, yalnızca artırılabilir.

İşçinin İzin Hakları konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

Yıllık Ücretli İzin: Süre ve Hak Kazanma Koşulları

Yıllık ücretli izin hakkı, işçinin aynı işyerinde, deneme süresi dahil, en az 1 yıl çalışmasıyla doğar (İK m.53). Hak kazanılan süre kıdeme ve yaşa göre değişir:

18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üzerindeki işçilere kıdemden bağımsız olarak en az 20 gün izin verilmesi zorunludur. Yer altı işçilerinde tüm süreler dörder gün artırılarak uygulanır. Bu süreler yasal tabandır. Toplu iş sözleşmesi veya bireysel sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.^[4]

İzin hakkının nasıl kullanılacağı ve dilekçe örneği için Yıllık İzin Hakkı ve Dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Hafta Tatili İzni

Yıllık izin süresine rastlayan ulusal bayram, pazar tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Bu günler izin hakkına eklenir. Örneğin 14 günlük iznin içine 2 pazar ve 1 genel tatil düşüyorsa işçi fiilen 17 gün izin kullanmış olur.

Cumartesi günü ise iş günü sayılır ve izinden düşülür. İşyerinde cumartesi çalışılmaması bu kuralı değiştirmez: Yargıtay 9. HD, cumartesinin hafta tatili sayılarak yıllık izne eklenmesinin hukuki dayanağı bulunmadığını defalarca teyit etmiştir.^[1] Ayrıntılı hesaplama örnekleri için Cumartesi Yıllık İzne Dahil mi yazımıza bakabilirsiniz.

Resmi Tatil ve Ulusal Bayram Günleri

Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) günleri kanundan doğan ücretli tatil günleridir. İşçi bu günlerde çalışmak zorunda değildir (İK m.44). Türkiye'de yılda toplam 14,5 gün resmi tatil bulunur: ulusal bayramlar, dini bayramlar ve diğer genel tatil günleri bu kapsama girer.

İşveren bu günlerde çalışılmasını talep edebilir, ancak işçinin rızası gerekir. UBGT'de çalışan işçiye normal günlük ücretine ek olarak bir günlük daha ücret ödenir. Alternatif olarak işçiye ücret yerine izin kullandırılabilir.

Resmi tatil günlerinin tam listesi ve UBGT'de çalışmanın ücret hesabı için Resmi Tatil Günleri yazımıza bakabilirsiniz.

Hamilelik İzni

Hamilelik döneminde kanundan doğan izin hakları gebe işçiyi koruma altına alır. Doktor raporu ile riskli, ağır veya tehlikeli işlerde çalıştırılmama hakkı, düzenli sağlık kontrolü için işten ayrılabilme ve çalışma saatlerinin hafifletilmesini talep etme bu hakların başında gelir.

Hamilelik döneminin başından doğuma kadar korunan hakların tamamı için Hamilelik İzni yazımıza bakabilirsiniz.

Analık ve Doğum İzni

Kadın işçi için doğum izni doğumdan önce 8 hafta, doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftadır. Çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta daha eklenir. Doktor onayıyla doğumdan 3 hafta öncesine kadar çalışmaya devam edilirse bu süre doğum sonrasına aktarılır.

Doğum izninin kapsamı ve işverenin yükümlülükleri için Doğum İzni yazımıza, doğum sonrası işe dönüş ve ücretsiz izin hakları için Doğum Sonrası Çalışan Hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Süt İzni

Doğum izninin ardından, 1 yaşından küçük çocuğu olan işçiye günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Kullanım saatini işçi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır, ücret kesilmez.^[2] Süreyi iki eşit parçaya bölmek ya da tek seferde kullanmak işçinin tercihine bırakılmıştır.

Süt izninin süreleri, uygulama sorunları ve işverenin reddi halindeki haklar için Süt İzni ve Emzirme Süreleri yazımıza bakabilirsiniz.

Babalık İzni

Eşi doğum yapan erkek işçiye 10 iş günü ücretli babalık izni hakkı tanınmıştır.^[2] Bu süre iş sözleşmesiyle artırılabilir. Azaltılamaz. Uygulamada iznin ne zaman kullanılabileceği ve işverenin reddi halinde başvurulacak yollar sıklıkla gündeme gelir. Ayrıntılar için Babalık İzni Nedir ve Kaç Gün yazımıza bakabilirsiniz.

Evlilik İzni

İşçinin kendisinin evlenmesi halinde 3 gün ücretli izin hakkı doğar (İK m.74). İzin evlilik tarihini kapsayacak biçimde kullanılması esas olup işverenle anlaşarak farklı günlere taşınabilir. Gerekli belgeler ve uygulamadaki tartışmalı noktalar için Evlilik İzni yazımıza bakabilirsiniz.

Ölüm İzni

İşçinin eşi, çocuğu, annesi, babası veya kardeşinin vefatı halinde 3 gün ücretli ölüm izni hakkı doğar (İK Ek m.2). İşveren bu izni reddedemez. Memurlarda ölüm izni süresi 7 gündür. Uzayan cenaze ve taziye süreçlerinde ek izin talepleri ile hakkın tüm detayları için Ölüm İzni Kaç Gündür? yazımıza bakabilirsiniz.

Mazeret İzni

İş Kanunu m.74, evlilik ve ölüm izninin yanı sıra başka özel mazeret hallerinde de ücretli izin tanır. Engelli çocuğun periyodik sağlık kontrolü için yılda en az 1 gün, evlat edinme halinde analık izniyle eşdeğer süre ve çocuğun bakımına ilişkin zorunlu durumlarda işverenin onayıyla ücretsiz mazeret izni bunların başında gelir. Sözleşmeyle veya toplu iş sözleşmesiyle kapsam genişletilebilir. Kanundan doğan izin hakları bu çerçevede asgari güvenceyi oluşturur.

Yol İzni

Yıllık ücretli iznini işyerinin bulunduğu yerden uzakta geçirecek olan işçi talep ettiğinde işveren 4 güne kadar ücretsiz yol izni vermek zorundadır (İK m.56/5). Bu süre yıllık izin hakkına ayrıca eklenir. İşçi bu günlerde ücret almaz, ancak süre iş akdinin feshi anlamına gelmez.

İş Arama İzni

İhbar öneli verilmişse işveren bu süre içinde işçiye günde en az 2 saat iş arama izni vermek zorundadır (İK m.27). Bu izin ücretlidir. İşveren kesinti yapamaz. İşçi saatleri toplu kullanmak istediğini önceden bildirerek birleştirebilir. İşveren bu sürelerde çalıştırırsa %100 zamlı ücret öder. Başvuru süreci ve hak kayıplarından kaçınma notları için İş Arama İzni yazımıza bakabilirsiniz.

Regl İzni

Regl (adet dönemi) izni, 4857 sayılı İş Kanunu'nda yer almayan bir izin türüdür. İş kanunundaki izin hakları arasında sayılmaz. İş Kanunu bu konuda herhangi bir düzenleme içermemektedir. Bazı özel sektör işverenleri, iş sözleşmesi veya işyeri yönetmeliğiyle kadın çalışanlarına bu hakkı ihtiyari olarak tanımaktadır. Uygulamada genellikle ayda 1 gün olarak belirlenir. Ücretli mi yoksa ücretsiz mi olduğu sözleşmede açıkça belirtilmektedir.

Regl iznini düzenleyen bir sözleşme hükmü yoksa işçi bu haktan yararlanamaz. Hakkın sözleşmeye dayandığı durumlarda ise işveren, yazılı sözleşme değişikliği olmadan uygulamayı tek taraflı olarak kaldıramaz.

İşçinin izin hakları konusunda sorun yaşıyorsanız hukuki destek almak için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

^[1] Yargıtay 9. HD, E.1469/456 (25.01.1982). Cumartesi günlerinin hafta tatili sayılarak yıllık izne eklenmesinin hukuki dayanağı olmadığı hakkında.

^[2] 4857 S. İK m.74. Süt izni, evlilik izni, ölüm izni ve babalık izni bu madde kapsamında düzenlenmiştir.

^[3] Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik, RG: 16.08.2013, Sayı: 28737. Hamilelik döneminde çalışma koşulları ve süt izni uygulamalarını ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.

^[4] 4857 S. İK m.53. Yıllık ücretli izin hakkı ve kıdeme göre izin süreleri bu madde kapsamında düzenlenmiştir.