Doğum sonrası çalışan hakları, işçinin doğum izni bittikten sonra iş hayatına dönerken yararlanabileceği güvenceleri kapsar. Bu haklar arasında ücretsiz izin, kısmi süreli çalışma, işe iade güvencesi, süt izni ve işyerinde kreş bulundurma yükümlülüğü sayılabilir. Doğum izninin kendisi ve ücretli-ücretsiz kısımları için Doğum İzni yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulamada bu haklar art arda değil, çoğunlukla iç içe kullanılır: örneğin kısmi süreli çalışma talep eden bir anne aynı dönemde süt izninden de yararlanmaya devam edebilir.
Doğum sonrası haklarınız konusunda avukatlarımızla görüşmek için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
- Doğum sonrası çalışan hakları 6 aya kadar ücretsiz izin, kısmi süreli çalışma, işe iade güvencesi, süt izni ve kreş yükümlülüğünü kapsar.
- İş Kanunu'nun 74. maddesindeki 6 aylık ücretsiz izin işçinin kanundan doğan hakkıdır ve işveren talebi reddedemez.
- Kısmi süreli çalışma talebi çocuğun zorunlu ilköğretime başladığı ayın başına kadar ebeveynlerden yalnızca birine tanınır.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2015/7218 sayılı kararında arka planında hamilelik bulunan feshi kötüniyetli saydı.
İçindekiler7 başlık
- Doğum Sonrası Ücretsiz İzin Hakkı Kaç Aydır?
- Doğum Sonrası Kısmi Süreli Çalışma Hakkı Nasıl Kullanılır?
- Doğum Sonrası İşe İade Güvencesi Var mıdır?
- Süt İzni Doğum Sonrası Ne Zaman Devreye Girer?
- İşyerinde Kreş Bulundurma Zorunluluğu Var mıdır?
- Doğum Sonrası Ücretsiz İzinde Sigortalılık Ne Olur?
- Doğum Sonrası Çalışan Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Doğum Sonrası Ücretsiz İzin Hakkı Kaç Aydır?
Doğum sonrası çalışan işçi, ücretli doğum izninin bitiminden itibaren isteği halinde 6 aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu hak İş Kanunu'nun 74. maddesinde düzenlenir.[1] Bundan ayrı olarak doğum sayısına göre 60 ile 180 gün arasında yarım çalışma hakkı da bulunur, talep metni Yarım Çalışma Talebi Dilekçesi yazımızda yer alıyor.
Bu ücretsiz izin, işverenin ekonomik gerekçeyle işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarmasından farklıdır. Doğum sonrası ücretsiz izin işçinin kanundan doğan bireysel hakkıdır, işveren talebi reddedemez. Genel ücretsiz izin uygulaması ve işverenin bu konudaki sınırları için Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçinin Hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Memur statüsünde bu süre 24 aya kadar çıkabilir. Kanun, sürenin kesintisiz mi yoksa parçalı mı kullanılacağını açıkça düzenlemez, bu nedenle işçiyle işveren arasındaki anlaşma belirleyici olur.
Doğum sonrası çalışan hakları ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde Avukata Sor sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Doğum Sonrası Kısmi Süreli Çalışma Hakkı Nasıl Kullanılır?
Doğum sonrası çalışan işçi, analık izninin veya ücretsiz iznin bitiminden itibaren çocuğun zorunlu ilköğretime başlama tarihini izleyen ay başına kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu hak, 4857 sayılı Kanun'un 13. maddesinin beşinci fıkrasına dayanan ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir.[2]
Kısmi süreli çalışma talebi yalnızca anneye değil, ebeveynlerden birine tanınır. Eşlerin ikisi de çalışıyorsa yalnızca biri bu haktan yararlanabilir.
İşveren, yönetmelikte kısmi süreli çalışmaya uygun sayılan iş kollarında bu talebi karşılamakla yükümlüdür. Uygulamada işverenler bazen aynı işi kısmi süreli sürdürmenin mümkün olmadığını öne sürer, ancak bu itirazın somut ve gerçek bir işletme gerekçesine dayanması gerekir.
Kısmi süreli çalışma döneminde ücret, çalışılan süreyle orantılı ödenir. Tam zamanlı dönemdeki maaş aynen devam etmez. Sigorta prim gün sayısı da aynı mantıkla, toplam çalışma saatinin günlük 7,5 saate bölünmesiyle hesaplanır.
Bu orantılı hesaplama, işçinin haftada kaç gün ya da kaç saat çalışacağına göre değişir. İşçi, kısmi süreli çalışmaya geçmeden önce bu ücret ve prim etkisini işvereniyle netleştirmelidir.
Doğum Sonrası İşe İade Güvencesi Var mıdır?
Doğum sonrası işe dönen çalışan, aynı veya benzer koşullarda eski görevine başlatılma hakkına sahiptir. İşveren bu dönemde yapılan fesihlerde geçerli neden gösterme yükümlülüğü daha da ağırlaşır ve hamilelik veya doğum gerekçeli fesihler kural olarak geçersiz sayılır.
Yargıtay, işverenin başka bir gerekçeyle yaptığı feshin arka planında hamilelik bulunduğu tespit edildiğinde bu feshi kötüniyetli kabul etmiştir:[3]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/36177, K. 2015/7218, T. 18.02.2015"Mahkemece, davacının iş akdinin sadakat, doğruluk ve bağlılık yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle geçerli nedenle feshedildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, fesih sebebine göre geçerli fesih kanıtlanamadığı gibi 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18/3 maddesi gereğince hamileliğin fesih nedeni yapılamayacağı, davacının hamilelik iddiasının davacı tanığı tarafından da doğrulandığı ve işverence yapılan feshin kötüniyetli olduğu anlaşılmakla yanlış değerlendirme ile davanın kabulü yerine reddine karar verilmesi hatalı olmuştur."
Bu konudaki dava süreci ve ayrımcılık tazminatı için Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Hakkı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Süt İzni Doğum Sonrası Ne Zaman Devreye Girer?
Doğum izni bitip işe dönen anneye, çocuk 1 yaşına gelene kadar günde 1,5 saatlik süt izni tanınır. Süt izni, ayrı bir başvuru gerekmeden doğum izninin bittiği anda kendiliğinden başlar.
Süt izninin süresi, kullanım biçimi ve memur-işçi farkı için Süt İzni ve Emzirme Süreleri yazımıza bakabilirsiniz.
İşyerinde Kreş Bulundurma Zorunluluğu Var mıdır?
150'den fazla kadın işçi çalıştıran işyerlerinde işveren, 0-6 yaş grubundaki çocukların bakımı için işyerine yakın bir kreş açmakla yükümlüdür. Dayanak, 4857 sayılı Kanun'un 88. maddesine göre çıkarılan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik'tir.[4]
Yükümlülüğün nasıl yerine getirileceği ve kapsamı aşağıdaki gibidir:
- Kreş açma zorunluluğu, 150'den fazla kadın işçi çalıştıran işyerlerinde doğar.
- Kreş içinde ayrıca bir anaokulu bulunması gerekir.
- Kreş işyerine 250 metreden uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.
- İşverenler ortak kreş açabilir veya bu şartları taşıyan yurtlarla anlaşma yaparak yükümlülüğü yerine getirebilir.
Uygulamada kreş yükümlülüğünü yerine getirmeyen işveren, çocuğunu bırakacak yer bulamayan kadın işçi açısından çalışma koşullarının uygulanmaması anlamına gelebilir ve bu durum haklı fesih gerekçesi oluşturabilir.
Doğum Sonrası Ücretsiz İzinde Sigortalılık Ne Olur?
Ücretsiz izin süresince işçi fiilen çalışmadığı için bu dönemde prim ödeme gün sayısı işlemez. Zorunlu sigortalılığı sona eren kişi, ilk on gün boyunca genel sağlık sigortasından yararlanmaya devam eder.
Bir takvim yılı içindeki toplam ücretsiz izin süresi otuz günü aşarsa genel sağlık sigortalılığı sona ermiş sayılır. Bu durumda işçi, primini kendisi ödediği ayrı bir sigortalılık statüsüne geçer ya da ailesinden başka bir sigortalı üzerinden yararlanma yolunu değerlendirebilir.
Kısa süreli ücretsiz izinlerde bu risk doğmaz, çünkü otuz günlük eşik aşılmamış olur. Doğum sonrası 6 aya kadar sürebilen ücretsiz izinlerde ise bu eşik büyük ölçüde aşılır, bu yüzden işçinin sağlık güvencesini önceden planlaması önemlidir.
İşçinin İş Kanunu'ndan doğan diğer genel hakları için İş Kanununa Göre İşçi Hakları yazımızı, izin türlerinin tamamı için İşçinin İzin Hakları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Doğum sonrası haklarınız konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Doğum Sonrası Çalışan Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Doğum sonrası işe dönüşte en çok merak edilen soruları bu başlıkta topladık.
Doğum sonrası ücretsiz izin kaç ay kullanılabilir?
İşçi statüsünde ücretli doğum izninin bitiminden itibaren isteğe bağlı olarak 6 aya kadar ücretsiz izin kullanılabilir. Memurda bu süre 24 aya kadar çıkabilir.
Doğum sonrası kısmi süreli çalışma talebi ne zaman yapılır?
Analık izninin veya ücretsiz iznin bitiminden itibaren, çocuğun zorunlu ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar herhangi bir zamanda talep edilebilir.
Doğum sonrası işe dönmeyen anne işten çıkarılabilir mi?
Doğum sonrası ücretsiz izin ya da kısmi süreli çalışma haklarını kullanan işçinin bu tercihi, tek başına geçerli bir fesih sebebi oluşturmaz.
Kreş açma yükümlülüğü hangi işyerlerini kapsar?
150'den fazla kadın işçi çalıştıran işyerlerini kapsar. Bu işyerlerinde işveren 0-6 yaş grubu çocuklar için işyerine yakın bir kreş açmakla yükümlüdür.
Doğum sonrası kısmi süreli çalışma talebini baba da kullanabilir mi?
Evet, bu hak yalnızca anneye özgü değildir. Ebeveynlerden biri bu talebi kullanabilir, ikisi de çalışıyorsa yalnızca biri yararlanır.
Doğum sonrası ücretsiz izin süresi kıdeme sayılır mı?
Hayır. Ücretsiz izin süresince iş sözleşmesi askıda sayıldığından bu dönem kıdem tazminatı ve yıllık izin hesabına dahil edilmez.
Süt izni doğum sonrası hangi tarihte başlar?
Doğum sonrası ücretli iznin bittiği tarihte, ayrı bir başvuruya gerek kalmadan kendiliğinden başlar ve çocuğun 1 yaşını doldurduğu tarihte sona erer.
Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.
Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Referans ve Kaynaklar
[1] 4857 sayılı İş Kanunu, madde 74 — analık halinde çalışma ve ücretsiz izin.
[2] Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete, 08.11.2016, sayı 29882.
[3] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/36177, K. 2015/7218, T. 18.02.2015 — başka bir gerekçe gösterilerek yapılan feshin ardında hamilelik bulunduğunun tanık beyanıyla doğrulanması halinde feshin 4857 sayılı Kanun'un 18/3 maddesi uyarınca kötüniyetli sayılacağı ve işe iadeye karar verileceği.
[4] Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik, Resmi Gazete, 16.08.2013, sayı 28737.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 28 Temmuz 2026
