İş Arama İzni Nedir ve Kaç Saattir?

İş arama izni, ihbar süresi tanınan işçiye iş saatleri içinde, ücret kesintisi yapılmaksızın yeni iş bulabilmesi amacıyla verilen yasal bir haktır. Süre günde en az iki saattir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 27. maddesi gereği bu izni kullandırmak işverenin yasal yükümlülüğüdür; vermediği takdirde ücret ödemek zorundadır.^[1] İş arama izni konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

İş Arama İzni Nedir?

İş arama izni, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçilere ihbar süresi boyunca tanınan, günde en az iki saat süren ve kullanıldığında ücret kesintisi yapılmayan bir izin hakkıdır.

Hukuki dayanağı çalışma ilişkisine göre farklılaşır. İş Kanunu kapsamındaki işçiler için 4857 sayılı İş Kanunu m. 27, Türk Borçlar Kanunu kapsamında yer alanlar (gazeteciler, belirli hizmet sözleşmesiyle çalışanlar) için ise 6098 sayılı TBK m. 421 uygulanır. Her iki düzenleme de özünde aynıdır: işveren, ihbar süresi boyunca işçiye günde en az iki saat ücretli iş arama izni vermek zorundadır.

Bu izin yalnızca "işçi talep ederse verilir" anlayışına dayanmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15 Nisan 2021 tarihli ve E.2018/757, K.2021/488 sayılı kararı, izni işçinin talebinden bağımsız bir yükümlülük olarak tanımlar. İşçi talep etmese dahi işveren bu izni kullandırmak zorundadır.^[2]

İş Arama İzni Kaç Saattir?

Kanun, günlük süreyi en az iki saat olarak belirlemiştir. Bu süre asgaridir, işveren süreyi artırabilir ama azaltamaz.

İzin saatini belirleme yetkisi kural olarak işverendedir. Saatlik kullanımda işveren "iş arama iznini 10.00-12.00 saatleri arasında kullanabilirsiniz" diyebilir. Fakat belirlenen saatler günlük normal molalara ek biçimde verilmek zorundadır, mola süresiyle birleştirilemez.

Çalışılmayan günler için iş arama izni işlemez. Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri bu iki saatlik haktan ayrı tutulur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 27 Ocak 2010 tarihli kararı (E.2009/9-593, K.2010/20) bu kuralı açıkça teyit etmiştir.^[3] Bu durum özellikle toplu kullanım hesaplarında gözden kaçan bir noktadır. Tatil günleri ihbar süresine dahil olsa da iş arama iznine sayılmaz.

İş arama izni için belirlenen saatler, iş görüşmesi yapılabilir mesai saatlerine denk gelmek zorundadır. Gece vardiyasında ya da iş yerlerinin kapalı olduğu erken sabah saatlerinde belirlenen izin, hakkın kullanılmasını engellediği için bu iziin hakkı kullandırılmamış sayılır ve işçi o süreye ait ücreti talep edebilir.

İş Arama İzni Nasıl Hesaplanır?

Toplam kullanılabilecek iş arama izni, ihbar süresine bağlıdır. İhbar süresi kıdeme göre değiştiği için iş arama izni hesaplaması da buna göre yapılır. İhbar süresi (gün) × 2 saat = Toplam iş arama izni formülü esas alınır.

Örnek olarak aynı işyerinde 2 yıl çalışmış bir işçi ele alalım. Bu işçinin ihbar süresi 42 gündür ve toplam 84 saat iş arama iznine hak kazanır. Saatlik kullanımda günde 2 saat olmak üzere ihbar süresi boyunca her mesai gününde bu hakkını kullanır. Toplu kullanmayı tercih ederse, tatil günleri çıkarıldıktan sonra kalan mesai günleri üzerinden hesaplama yapılır.

Yukarıdaki tablo asgari 2 saatlik süreye göre hazırlanmıştır. İşyerinde günlük süre artırılmışsa toplam saat buna göre yeniden hesaplanır.

İstifada İş Arama İzni Hakkı Var mı?

Bu konu iş hukuku uygulamasında yanlış anlaşılan konulardan biridir. Birçok kaynak "iş arama izni yalnızca işveren tarafından çıkarılan işçilere tanınır" dese de bu bilgi hatalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu m. 27, iş arama iznini tanımlarken "bildirim süreleri içinde" ifadesini kullanır. Yani sözleşmeyi kimin feshettiği bu izni belirleyen faktör değildir. İhbar öneli vererek işten ayrılan işçi de bu süre boyunca iş arama iznine hak kazanır. Hakkın oluşması için sözleşmenin belirsiz süreli olması ve feshin ihbar öneliyle birlikte yapılmış olması yeterlidir.

İş arama izninin doğmadığı iki hal şunlardır:

• İşverenin peşin ihbar tazminatı ödeyerek sözleşmeyi derhal feshetmesi durumunda ihbar süresi kullanılmadığı için izin hakkı da doğmaz.
• Belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin dolması durumunda ihbar süresi olmadığı için bu durumda da iş arama izni hakkı mevcut değildir.

Durumunuza özel ön değerlendirme için İşçi Bilgi Formu'nu doldurabilirsiniz.

İş Arama İzni Toplu Kullanım

İşçi, elindeki toplam iş arama saatini gün gün kullanmak zorunda değildir. İstediği takdirde iş arama izni sürelerini toplu olarak da kullanabilir.

Toplu kullanımın iki koşulu vardır:

• Kullanılacak günlerin işten ayrılma tarihinden önceki günlere denk gelmesi zorunludur. Ayrılma tarihinin hemen öncesine bitiştirilebilir.
• İşçi, bu kararını işverene önceden bildirmek zorundadır.

Saatlik kullanımda izin saatini işveren belirlerken, toplu kullanımda işçi günleri belirler ve işveren o günlerde işçiyi çalıştıramaz.

Örnek: 1,5-3 yıl kıdeme sahip bir işçinin 84 saat hakkı vardır. Bu işçi hakkını toplu kullanmak isterse, günlük 8 saatlik çalışma düzeninde 84 saati yaklaşık 10 iş günü 4 saat daha sürer. İşten ayrılacağı tarihten geriye doğru bu günleri işverene bildirerek izinli sayılabilir.

Toplu kullanım, sözleşmenin bitiş tarihini değiştirmez. İşçi, ihbar süresinin son kesimini bu iznin içinde geçirir; sözleşme yine de ihbar süresinin bittiği günde sona erer.

İşçinin sahip olduğu diğer izin türleri hakkında İşçinin İzin Hakları yazımıza bakabilirsiniz.

İş Arama İzni Verilmezse Ne Olur?

İşveren iş arama iznini vermezse ya da eksik kullandırırsa iki sonuç doğar:

• İzin ücreti: Kullandırılmayan her saat için saatlik ücret işçiye ödenir.
• %100 zamlı ücret: İşçi izin saatinde çalıştırılmışsa o sürenin ücreti ayrıca normalin iki katı ödenir.

İzin hakkının reddedilmesi aynı zamanda işçi açısından haklı nedenle fesih gerekçesi oluşturur. Bu yola başvuracak işçinin talebi yazılı yapmış ve işverenin ret tutumunu belgelemiş olması, ileride açılacak davada ispat gücünü doğrudan etkiler.

İspat yükü dağılımı şöyledir:

• İşçi: "İzin kullandırılmadı" demesi yeterlidir.
• İşveren: Aksini belgelemek zorundadır; bu nedenle izin kullanımını imzalı tutanak veya bordro eki ile kayıt altına almalıdır.

Ödenmesi gereken tutara faiz de eklenir. Mahkeme tarafından hükmedilecek iş arama izin ücreti alacağına, bankalar tarafından mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.

İş arama izni alacağında dava yoluna başvurmadan önce arabuluculuk zorunludur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işçilik alacaklarında dava açmak için arabuluculuk ön koşuldur; bu adım atlanmadan doğrudan iş mahkemesine başvurulamaz.

İzin hakkıyla bağlantılı diğer işçi haklarına ilişkin ayrıntılı bilgi için İş Kanununa Göre İşçi Hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Kısmi Süreli Çalışanlarda İş Arama İzni

Kısmi süreli (part-time) çalışan işçiler için günlük iki saatlik asgari norm, tam süreli çalışma esas alınarak belirlenmiştir. Bu nedenle kısmi süreli işçinin iş arama izninin, çalışma süresiyle orantılı biçimde hesaplanması gerekir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 30.09.2014 tarihli kararında bu orantılama ilkesini onaylamıştır.

Örneğin günde 4 saat çalışan bir işçi, tam süreli (8 saat) normun yarısına denk geldiğinden günde en az 1 saat iş arama iznine hak kazanır.

İş Arama İzni Dilekçesi

Hem günlük izin talebi hem toplu kullanım bildirimi yazılı yapılmalıdır. Sözlü bildirim, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat değeri taşımaz.

Dilekçede şunların yer alması gerekir: ad, soyad, TC kimlik numarası, varsa sicil numarası, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 27. maddesine açık atıf, kullanılmak istenen tarih veya tarih aralığı. Dilekçenin işveren ya da insan kaynakları yetkilisine elden teslim edilip alındı belgesi alınması ya da noter kanalıyla tebliğ edilmesi önerilir.

İş arama izni konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İş Arama İzni Hakkında Sorular

İş arama izniyle ilgili en çok merak edilen soruları bu başlıkta yanıtladık.

^[1] 4857 sayılı İş Kanunu m. 27: "Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır. İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder."

^[2] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.04.2021 T., E.2018/757, K.2021/488: "İş Kanunu'ndaki amir hükme göre, iş arama izninden yararlanma işçinin isteği koşuluna bağlı tutulamaz. İşçi talep etmese dahi işçiye iş arama izni verilmesi zorunlu olup işveren bu konuda bir takdir hakkına sahip değildir."

^[3] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 27.01.2010 T., E.2009/9-593, K.2010/20: Çalışılmayan tatil günleri için iş arama izin ücreti hesaplanmaması gerektiğine hükmedilmiştir.