İşçinin Gece Vardiyası Hakları

İşçinin gece vardiyası hakları, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesinde düzenlenir ve gece döneminde geçen çalışmayı gündüz çalışmasından ayrı bir rejime tabi tutar. Gece dönemi, en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar süren ve her halde en fazla onbir saat süren zaman dilimidir.^[1]

Bu tanım, hangi çalışmanın gece çalışması sayılacağını belirlediği için işçinin fazla mesai, ücret ve sağlık koruması bakımından hangi kurallara tabi olacağını da doğrudan etkiler.

İşçinin gece vardiyası hakları konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

Gece Çalışması Hangi Saatler Arasında Sayılır?

Kanun, gece dönemini sabit bir saat aralığıyla değil bir çerçeveyle tanımlar. İşveren, işin niteliğine göre bu çerçeve içinde kalmak kaydıyla gece vardiyasının başlangıç ve bitiş saatini belirleyebilir.

Örneğin bir işyerinde vardiya 22.00'de başlayıp 06.00'da bitebilir, başka bir işyerinde ise 20.00-04.00 arası gece vardiyası olarak uygulanabilir. Her iki düzenleme de kanundaki 11 saatlik üst çerçevenin içinde kaldığı sürece geçerlidir.

Gece vardiyası hakları ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde Avukata Sor sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Gece Vardiyasında Günlük Çalışma Süresi Kaç Saatle Sınırlıdır?

Gece döneminde geçen çalışma, günde en çok 7,5 saatle sınırlıdır ve bu sınır sözleşmeyle dahi aşılamaz. Sınır, haftalık 45 saatlik genel fazla mesai hesabından tamamen bağımsız işler.

Bir işçi haftalık toplamda 45 saati doldurmasa dahi, gece vardiyasındaki fiili çalışması 7,5 saati aştığında bu fark ayrı bir sınır ihlali oluşturur. Uygulamada bu durumla en çok 12 saatlik gece vardiyalarında karşılaşılır.

Gece Vardiyasında Fazla Mesai Yasağı Var mı?

Evet, 7,5 saati aşan gece çalışması fazla mesai sayılır ve zamlı ücrete tabi tutulur. Vardiya saatinin gece dilimine göre nasıl ayrıştırılacağı, ara dinlenmenin bu dilime nasıl oranlanacağı ve haftalık 45 saat esasıyla çakıştığında hangi hesabın uygulanacağı Gece 7,5 Saat Üstü Fazla Mesai yazımızda Yargıtay kararlarıyla birlikte ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Gece vardiyasında çalışan bir işçinin fazla mesai ücretine ilişkin genel esaslar ise Fazla Mesai Ücreti Nedir yazımızda, günlük 11 saatlik sınırla olan ilişkisi ise 11 Saat Üstü Fazla Mesai yazımızda ele alınmaktadır.

Turizm ve Güvenlik Sektöründe 7,5 Saat Sınırı Aşılabilir mi?

Evet, dar bir istisna kapsamında. Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve petrol arama-sondaj faaliyetlerinde işçinin yazılı onayı alınması kaydıyla gece çalışması 7,5 saatin üzerine çıkabilir.^[2]

Bu istisna, kanunun genel kuralını ortadan kaldırmaz. Yazılı onay bulunmayan işyerlerinde 7,5 saatlik sınır olduğu gibi geçerliliğini korur ve işveren bu sınırı tek taraflı bir kararla aşamaz.

Gece ve Gündüz Postaları Nasıl Değiştirilir?

İşin niteliği ve iş sağlığı ve güvenliği gözetilerek, gece ve gündüz postalarında çalışan işçiler için iki haftalık nöbetleşme esası uygulanabilir. Bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonraki hafta gündüz postasına alınır.

İşveren, gece postasında çalıştıracağı işçilerin listesini ve bu işçilerin işe başlamadan önce alınan sağlık raporlarını ilgili çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim yükümlülüğü, posta değişikliklerinin kayıt altında tutulmasını sağlar.

Uygulamada bazı işyerlerinde aynı işçi aylarca kesintisiz gece postasında tutulur ve nöbetleşme esasına uyulmaz. Bu durum tek başına bir haklı fesih sebebi oluşturmayabilir, ancak işçinin sağlık gerekçesiyle itiraz hakkını güçlendiren bir unsurdur.

Gece Vardiyasında Kadın İşçi Çalıştırma Kuralları Nelerdir?

Kadın işçiler de dahil olmak üzere gece postalarında çalışan işçiler için 7,5 saatlik sınır geçerlidir. Ayrıca kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılması, ayrı bir yönetmelikle ek güvencelere bağlanmıştır.

Aşağıdaki tabloda bu ek güvencelerin başlıcaları özetlenmiştir.

Konu	Kural
Hamilelik	Doktor teşhisinden doğuma kadar gece postasında çalıştırılamaz
Doğum sonrası	Doğumdan itibaren bir yıl boyunca gece postasında çalıştırılamaz
Sağlık raporu	Gece postasında çalışacak kadın işçiden sağlık raporu alınır
Ulaşım	Belediye sınırları dışında veya toplu taşıma imkanı yoksa işveren uygun taşıt sağlar

Bu güvenceler, kadın işçinin gece postasında çalışmayı kabul etmiş olmasından bağımsız olarak uygulanır.^[3] İşveren, işçinin rızası olsa dahi hamilelik veya doğum sonrası döneme ilişkin yasağı bertaraf edemez.

Gece Postasında Çalışan İşçi İçin Sağlık Kontrolü Zorunlu mudur?

Evet. Gece postasında çalıştırılacak her işçinin sağlık durumunun bu çalışmaya uygun olduğu, işe başlamadan önce alınan bir sağlık raporuyla belgelenir. Bu kural yalnızca kadın işçilerle sınırlı değildir, gece postasında çalışan tüm işçileri kapsar.

İşveren, gece çalıştırdığı işçileri en geç iki yılda bir periyodik sağlık kontrolünden geçirmekle yükümlüdür ve bu kontrollerin masrafını karşılar.^[4] Sağlığının gece çalışması nedeniyle bozulduğunu raporla belgeleyen bir işçiye, mümkün olduğu ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verilir.

Gece Vardiyasında Çalışan İşçi Neye Dikkat Etmeli?

Gece vardiyasında çalışan bir işçinin ileride doğabilecek bir uyuşmazlıkta elini güçlendirmesi için birkaç noktaya dikkat etmesi önerilir.

• Fiilen çalıştığı saatleri gösteren puantaj veya PDKS kayıtlarının bir örneğini elinde bulundurmak
• Gece postasında 7,5 saati aşan çalışmaları, tarih belirterek not almak
• İşe başlarken ve periyodik olarak alınması gereken sağlık raporlarının kendisine de verilip verilmediğini takip etmek
• Posta değişikliklerinin nöbetleşme esasına uygun yapılıp yapılmadığını gözlemlemek

Bu kayıtlar, sınırın aşıldığı iddia edilen bir dosyada tanık beyanından çok daha güçlü bir delil oluşturur.

Gece Vardiyasına Sürekli Olarak Zorlanan İşçinin Bir Hakkı Var mı?

İşçinin sürekli olarak ve rızası dışında gece vardiyasına yönlendirilmesi, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliği taşıyabilir. Bu durumun hangi şartlarda haklı fesih hakkı doğurduğu İşçi Sürekli Gece Vardiyasında Çalışmaya Zorlanabilir mi yazımızda ayrıca değerlendirilmektedir.

İşçinin gece vardiyası hakları konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İşçinin Gece Vardiyası Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gece döneminde çalışan işçilerin en çok merak ettiği noktaları bu başlıkta derledik.

---

Referans ve Kaynaklar

^[1] 4857 sayılı İş Kanunu m.69. Çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar süren ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları günde yedibuçuk saati geçemez.

^[2] 4857 sayılı İş Kanunu m.69 ve Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik. Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve petrol arama-sondaj faaliyetlerinde yazılı onayla 7,5 saat sınırının aşılabileceği istisnası düzenlenir.

^[3] Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik. Hamilelik ve doğum sonrası bir yıllık dönemde kadın işçiler gece postalarında çalıştırılamaz.

^[4] Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. Gece postalarında çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilir.