Eş durumu nedeniyle tayin talebinin reddinin iptali davası, memurun eşinin bulunduğu yere atanma başvurusunu idarenin kadro veya hizmet ihtiyacı gerekçesiyle reddetmesi halinde idare mahkemesinde açılan bir iptal davasıdır. Aile birliğinin korunması Anayasa'nın 41. maddesiyle güvence altına alınmıştır ve bu ilke, idarenin eş durumu taleplerini değerlendirirken sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığını gösterir. Ret kararı her zaman hukuka uygun sayılmaz; idarenin gerekçesi somut ve ölçülü değilse mahkeme işlemi iptal edebilir.
- Dava konusu: Memurun eşinin bulunduğu yere atanma talebinin idarece reddi, idare mahkemesinde iptal davasına konu olur.
- Şart: Eş kamu personeliyse doğrudan, değilse son iki yılda en az 360 gün prim ödeyerek çalışıyor olması aranır.
- Süre: Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır.
- Yürütmeyi durdurma: Açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar birlikte gerçekleşirse talep edilebilir.
- Emsal karar: Danıştay 2. Daire, aile birliğinin idarenin dar yorumuyla bertaraf edilemeyeceğini vurgulamıştır.
Eş Durumu Tayini Hangi Şartlara Bağlıdır?
Eş durumu nedeniyle yer değiştirme, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 14. maddesinde aile birliği mazereti başlığı altında düzenlenir.[1] Yönetmelik, aile birliği mazeretine dayanan yer değiştirmeyi birkaç ayrı hale bağlar; uygulamada en sık karşılaşılan üç durum şöyledir.
- Kamu personeli eş: Eşin kurum içi yer değiştirme imkanı yoksa veya zorunlu yer değiştirmeye tabi bir görevdeyse, memur eşin bulunduğu yere atanabilir.
- Kamu personeli olmayan eş: Eşin talep edilen yerde son iki yıl içinde en az 360 gün sosyal güvenlik primi ödeyerek çalışması ve halen çalışıyor olması aranır.
- Her iki eşin de kamu personeli olması: Aynı kurumdaysa kurumun daha fazla ihtiyaç duyduğu yere, farklı kurumlardaysa kurumlar arasındaki koordinasyonla belirlenen yere atama yapılır.
Yer değiştirme başvurusuna evlilik durumunu kanıtlayan belgenin de eklenmesi ve eşin çalıştığı yeri gösteren belgenin kuruma ibraz edilmesi gerekir.
İdarenin Takdir Yetkisinin Sınırları Nelerdir?
İdare, eş durumu talebini değerlendirirken boş kadro durumunu ve hizmet ihtiyacını gözetme yetkisine sahiptir, ama bu yetki sınırsız değildir. 657 sayılı Kanunun 72. maddesinin ikinci fıkrası, yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda aile birliğinin korunması amacıyla kurumlar arasında koordinasyon sağlanmasını açıkça öngörür.[2] Ret kararı yalnızca soyut bir kadro gerekçesine dayanıyorsa ve idare somut bir hizmet gerekçesi ortaya koymuyorsa, bu kararın idari yargı denetiminde hukuka aykırı bulunma ihtimali yükselir.
Danıştay, eş durumu taleplerinin değerlendirilmesinde yönetmelik metnine sıkı sıkıya bağlı kalınmasının aile birliğini koruma yükümlülüğünü boşa çıkarabileceğini vurgular. Anayasa'nın 41. maddesindeki aile birliği ilkesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesindeki özel ve aile hayatına saygı hakkı, idarenin hizmet gereği gerekçesini somut ve ölçülü biçimde ortaya koymasını zorunlu kılar.[3]
Danıştay 2. Daire, E. 2020/1905, K. 2021/4107, T. 10.11.2021"Yukarıda aktarılan anayasal ilkeler ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinin 1. fıkrası uyarınca; devletin, çalışanların hayat seviyelerini yükseltme ve çalışanlarını korumak ile ilgili tedbirleri almak ile yükümlü olduğu; ayrıca, aile birliğini de koruması gerektiği açıktır."
Bu kararda Danıştay, eşi yurt dışı temsilciliğinde çalıştığı için Türkiye'deki sosyal güvenlik mevzuatına tabi olmayan bir öğretmenin eş durumu talebinin, salt sigorta kaydı bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesini aile birliği ilkesine aykırı bulmuştur. Karar, yönetmelikteki dar yorumun anayasal ilkeyi bertaraf edemeyeceğini ortaya koyar.
Dava Açma Süresi ve Yürütmeyi Durdurma Talebi
Ret kararının iptali için dava, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde, kararı veren idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır.[4] Bu süre hak düşürücüdür; itiraz yoluna gidilmişse süre, itirazın reddedildiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. İtiraz zorunlu bir ön koşul değildir, memur dilerse itiraz etmeden doğrudan dava açabilir.
Dava açılırken yürütmenin durdurulması talep edilebilir; bu talebin kabulü için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız bir zararın doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır. Aile birliğinin uzun süre bozulması ve çocukların eğitim hayatının aksaması gibi durumlar, uygulamada telafisi güç zarar değerlendirmesinde dikkate alınan hallerdendir. Yürütmeyi durdurma kararı verilirse idare, bu kararı da otuz gün içinde uygulamak zorundadır.
Dava Süreci Ne Kadar Sürer?
İdare mahkemesindeki atama iptal davaları, dosyanın niteliğine göre değişmekle birlikte genellikle 6 ile 12 ay arasında sonuçlanır. Yürütmeyi durdurma talebi esas hakkındaki karardan bağımsız değerlendirildiğinden, genellikle birkaç ay içinde ayrıca karara bağlanır. Karara karşı istinaf yoluna gidilmesi halinde süreç bir yıldan daha uzun sürebilir.
Naklen atama sürecinin genel işleyişini ve eş durumu dışındaki diğer nakil sebeplerini merak edenler için konuyu Naklen Atama (Kurum İçi Atama) Nedir? yazımızda ayrıca ele aldık.
Eş durumu nedeniyle tayin talebinin reddi konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz. Eş durumu nedeniyle tayin talebinin reddi konusunda detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Eş durumu tayin sürecine ilişkin sorularınız için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Eş Durumu Nedeniyle Tayin Talebinin Reddi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Eş durumu tayin talebinin reddiyle ilgili en çok sorulan soruları burada yanıtladık.
Eşi kamu personeli olmayan memur eş durumu talebinde bulunabilir mi?
Evet, ama talep edilen yerde eşin son iki yıl içinde en az 360 gün sosyal güvenlik primi ödeyerek çalışmış ve halen çalışıyor olması gerekir; bu durum belgeyle kuruma ibraz edilir.
İdare her eş durumu talebini kabul etmek zorunda mıdır?
Hayır. İdare boş kadro ve hizmet ihtiyacını değerlendirme yetkisine sahiptir, ancak bu değerlendirme somut ve ölçülü olmalıdır. Salt soyut gerekçeyle yapılan ret, idari yargı denetiminde iptal edilebilir.
Ret kararına karşı önce idareye itiraz etmek şart mıdır?
Hayır. İtiraz isteğe bağlıdır, memur dilerse doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Yürütmeyi durdurma kararı ne zaman uygulanır?
Mahkeme yürütmeyi durdurma kararı verdiğinde idare, esas hakkındaki nihai karar beklenmeksizin bu ara kararı da en geç 30 gün içinde uygulamak zorundadır.
Referans ve Kaynaklar
[1] Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik, madde 14.
[2] 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, madde 72/2.
[3] T.C. Danıştay Başkanlığı, Emsal Karar Arama (karararama.danistay.gov.tr) — Danıştay 2. Daire, E. 2020/1905, K. 2021/4107.
[4] 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, madde 7.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 1 Ağustos 2026
