AİHM başvuru şartları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 35. maddesinde düzenlenir ve başvurunun iç hukuk yolları tüketildikten sonra, kesin karar tarihinden itibaren dört ay içinde, Mahkemenin resmi formu eksiksiz doldurularak posta ile yapılmasını gerektirir. Başvuru ücretsizdir ve ilk aşamada avukat tutmak zorunlu değildir. Şartlardan biri eksik kalırsa Mahkeme şikayetin esasına girmeden başvuruyu kabul edilemez bulur.
Yazı Özeti:
İçindekiler18 başlık
- AİHM'e Kimler Başvurabilir?
- AİHM Başvuru Şartları Nelerdir?
- AİHM Başvuru Süresi Ne Kadar ve Nasıl Hesaplanır?
- AİHM Başvuru Formu Nasıl Doldurulur ve Nereye Gönderilir?
- AİHM'e Başvuru Hangi Dilde Yapılır, Ücreti Var mı?
- AİHM Başvurusunda Avukat Zorunlu mu?
- Başvurudan Sonra AİHM Süreci Nasıl İşler?
- AİHM Kararının Sonuçları
- AİHM Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
AİHM'e Kimler Başvurabilir?
AİHM'e, Sözleşmedeki bir hakkı Türkiye gibi taraf bir devlet tarafından çiğnenen ve bundan mağdur olan her gerçek kişi, hükümet dışı kuruluş ya da kişi grubu başvurabilir. Bu hakkın dayanağı Sözleşme'nin 34. maddesidir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, 34. madde"Bu Sözleşme veya protokollerinde tanınan haklarının Yüksek Sözleşmeci Taraflar'dan biri tarafından ihlal edilmesinden dolayı mağdur olduğunu öne süren her gerçek kişi, hükümet dışı kuruluş veya kişi grupları Mahkeme'ye başvurabilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar bu hakkın etkin bir şekilde kullanılmasını hiçbir surette engel olmamayı taahhüt ederler."[1]
Madde vatandaşlık şartı aramaz. Türkiye'de yaşayan bir yabancı da Türkiye aleyhine başvurabilir, yeter ki ihlalden doğrudan etkilenmiş olsun. Mağdur sıfatı denen bu şart, başkasının uğradığı ihlali kamu yararı adına soyut biçimde şikayet etmeyi dışarıda bırakır.
Şikayetin muhatabı her zaman devlettir. Bir işveren, komşu ya da şirket aleyhine AİHM'e gidilmez. Özel kişiler arasındaki bir uyuşmazlıkta şikayet edilen şey, o davayı gören devlet mahkemesinin tutumu olur.
AİHM Başvuru Şartları Nelerdir?
AİHM başvuru şartları Sözleşme'nin 35. maddesinde sayılır: iç hukuk yollarının tüketilmesi, dört aylık süreye uyulması, başvurunun isimsiz olmaması, aynı şikayetin daha önce incelenmemiş olması, dayanaktan açıkça yoksun olmaması ve başvurucunun önemli bir zarar görmüş olması. Bu şartlara kabul edilebilirlik şartları denir ve Mahkeme önce bunlara bakar.
İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi
İç hukukta şikayeti giderebilecek etkili ve ulaşılabilir yolların sonuna kadar kullanılması, AİHM'in ilk şartıdır. Sözleşme bu şartı süreyle aynı cümlede düzenler.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, 35. madde, 1. fıkra"Mahkeme'ye ancak, uluslararası hukukun genel olarak kabul edilen ilkeleri uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmesinden sonra ve iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört aylık bir süre içinde başvurulabilir."[1]
Hukuk ve ceza davalarında bu, kural olarak istinaf ve temyiz aşamalarının tamamlanması demektir. Ceza yargılamasında Ceza İstinaf Dilekçesi Örneği ile başlayan kanun yolu süreci, kişi özgürlüğüne ilişkin şikayetlerde ise Tutukluluğa İtiraz Dilekçesi ile yapılan itirazlar bu zincirin parçasıdır. Yargılamanın yenilenmesi gibi olağanüstü yollar ise kural olarak tüketilmesi gereken yol sayılmaz.
Mülkiyet hakkı şikayetlerinde de aynı kural geçerlidir. Kamulaştırmanın usulüne ya da bedeline itiraz eden malik önce iç hukukta dava yoluna gider. Bu sürecin işleyişi Acele Kamulaştırma Nedir? yazımızda anlatılıyor.
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Ön Şartı
Türkiye'de 23 Eylül 2012 sonrasında kesinleşen kararlar için AİHM'e gitmeden önce kural olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılması gerekir. 6216 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 3. fıkrasına göre yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz, Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.[2] AİHM bu yolu Hasan Uzun kararında etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul etti ve doğrudan yapılan başvuruyu kabul edilemez buldu.
AİHM, Hasan Uzun v. Türkiye (kabul edilebilirlik kararı), B. No. 10755/13, 30.04.2013, Adalet Bakanlığı gayriresmi çevirisi"Somut olayda, yukarıda belirtilenler ve iç hukuktaki yargılamanın 25 Eylül 2012 tarihinde sona erdiği göz önünde bulundurularak; Mahkeme, başvuranın Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunması gerektiği kanaatindedir."[3]
Anayasa Mahkemesine başvuru da kendi süresine bağlıdır ve 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin 5. fıkrasına göre yolların tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır.[2] AYM'nin kabul edilemezlik kararı da AİHM süresini başlatan kesin karar olabileceği için bu kararın tebliğ tarihi dosyada mutlaka saklanmalıdır.
İsimsiz Başvuru ve Aynı Şikayetin Tekrarı
Başvurucusu belli olmayan isimsiz bir başvuru Sözleşme'nin 35. maddesinin 2. fıkrası uyarınca ele alınmaz. Mahkemece daha önce incelenmiş ya da başka bir uluslararası çözüm merciine sunulmuş bir başvuruyla esasen aynı olan ve yeni olgu içermeyen başvuru da aynı akıbete uğrar. Kimliğin kamuoyundan gizli tutulmasını istemek ise ayrı bir şeydir ve Mahkeme İçtüzüğü'nün 47. maddesine göre talep edilir.[4]
Dayanaktan Açıkça Yoksunluk ve Önemli Zarar Ölçütü
Esasa girmeden reddin en sık görülen gerekçesi, başvurunun dayanaktan açıkça yoksun sayılmasıdır. Önemli zarar ölçütü ise küçük ölçekli şikayetleri ayıklar.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, 35. madde, 3. fıkra"Asağıdaki hallerde Mahkeme, 34. madde uyarınca sunulan bireysel başvuruları kabul edilemez bulur: a) Başvurunun konu bakımından Sözleşme veya Protokollerinin hükümleriyle bağdaşmaması, dayanaktan açıkça yoksun veya bireysel başvuru hakkının kötüye kullanılması niteliğinde olması, veya; b) Başvurucunun önemli bir zarar görmemiş olması; meğer ki Sözleşme ve Protokolleri ile güvence altına alınan insan haklarına saygı ilkesi başvurunun esastan incelenmesini gerektirsin."[1]
Bu maddede eskiden, iç mahkemece usulüne uygun incelenmemiş davaların önemli zarar gerekçesiyle reddedilemeyeceğine dair bir güvence de vardı. 15 No.lu Protokol 1 Ağustos 2021'de yürürlüğe girince bu güvence metinden çıkarıldı.[5]

Mağdur sayılıp sayılmadığınızdan ya da iç hukuk yollarını tükettiğinizden emin değilseniz, kendi dosyanıza dair sorunuzu Avukata Sor üzerinden iletebilirsiniz.
AİHM Başvuru Süresi Ne Kadar ve Nasıl Hesaplanır?
AİHM başvuru süresi, iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren dört aydır. 1 Şubat 2022'den önce verilmiş kesin kararlarda ise eski altı aylık süre uygulanır.
Altı Aydan Dört Aya Geçiş
Süreyi kısaltan 15 No.lu Protokol 1 Ağustos 2021'de yürürlüğe girdi, ama süreye ilişkin 4. maddesi altı ay sonra, 1 Şubat 2022'de işlemeye başladı. Protokolün geçiş hükmü, bu tarihten önce verilmiş kesin kararlara yeni sürenin uygulanmayacağını açıkça söyler.[5] Aşağıdaki tablo hangi karara hangi sürenin uygulandığını gösterir.
| İç hukuktaki kesin karar tarihi | Uygulanan başvuru süresi |
|---|---|
| 1 Şubat 2022'den önce | 6 ay |
| 1 Şubat 2022 ve sonrası | 4 ay |
İnternette hala "altı ay" yazan kaynaklar bu geçişten önceki dönemi anlatır. Yeni bir kesin karar için hesap her zaman dört ay üzerinden yapılır.
Süre Ne Zaman Başlar?
İç hukukta kesin karar başvurucuya ya da avukatına tebliğ ediliyorsa süre, tebliğ edildiği günün ertesi günü başlar ve son günün gece yarısı biter.[6] Kararın tebliği öngörülmüyorsa, tarafların kararın içeriğini kesin olarak öğrenebildiği tarih esas alınır.
İç hukukta etkili bir yol baştan beri hiç yoksa şikayet edilen işlemin yapıldığı ya da başvurucunun bundan haberdar olduğu tarih esas alınır. Hiçbir iç hukuk yolu bulunmayan süregelen bir ihlalde ise durum devam ettiği sürece süre işlemeye başlamaz.[7]
Uygulamada en çok sorun, gerekçeli kararın UYAP ya da e-Tebligat ile hangi gün tebliğ edildiğinin belirsiz kalmasıyla çıkar. Avukata ve müvekkile farklı günlerde tebliğ yapıldıysa erken tarihi esas almak en güvenli yoldur. Son günü beklemek, posta gecikmesi ya da eksik ek yüzünden bütün emeği boşa çıkarabilir.
Son Gün Tatile Denk Gelirse Süre Uzar mı?
Sürenin son günü cumartesi, pazar ya da resmi tatile denk gelse bile AİHM süresi bir sonraki iş gününe uzamaz. AİHM Büyük Dairesi Sabri Güneş kararında, sürenin iç hukuktaki tatil kurallarına göre değil Sözleşme'nin kendi ölçütlerine göre hesaplanacağını söyledi.
AİHM Büyük Daire, Sabri Güneş v. Türkiye, B. No. 27396/06, 29.06.2012, Adalet Bakanlığı gayriresmi çevirisi"AİHM altı aylık süreye uygunluk hususunun AİHS'ye ait kriterler uyarınca belirlendiğini vurgulamaktadır."[6]
O dosyada süre 29 Kasım 2005'te başlamış ve 28 Mayıs 2006 gece yarısı sona ermişti, son gün pazara denk geliyordu. Karar altı aylık süre döneminde verildi, ama hesap yöntemi dört aylık sürede de aynıdır. İç hukuktaki usul kanunlarında tatil gününe denk gelen sürenin uzaması kuralı, Hukuki Süre Hesaplama yazımızda anlatıldığı gibi Türk mahkemelerinde geçerlidir, AİHM'de işlemez.
Başvuru Tarihi Hangi Tarih Sayılır?
Başvuru tarihi, eksiksiz formun Mahkemeye postaya verildiği gündür ve bu tarih posta damgasıyla belirlenir. Mahkeme İçtüzüğü bunu açıkça düzenler.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtüzüğü, 47. madde, 6. fıkra, (a) bendi"Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, başvurunun, işbu maddenin gerekliliklerine uygun olarak hazırlanan başvuru formunun Mahkemeye gönderildiği tarihte yapılmış olduğu kabul edilmektedir. Gönderim tarihi olarak, posta damgasının tarihi kabul edilmektedir."[4]
Faks ya da e-posta ile gönderim süreyi kesmez.[8] Eksik doldurulmuş form da süreyi durdurmaz.
İçtüzük'e göre form ve eklerle ilgili kurallara uymayan başvuru kural olarak incelenmez. Başvurucunun eksikliği yeterince açıklaması, başvurunun ihtiyati tedbir talebine ilişkin olması ya da Mahkemenin aksine karar vermesi bu kuralın istisnasıdır.[4]
Başvuru tarihi kural olarak kurallara uygun formun gönderildiği gündür, bu yüzden eksik form gönderilse de süre çoğu durumda işlemeye devam eder. Mahkeme haklı bir gerekçe görürse başka bir tarihi başvuru tarihi sayabilir, ama buna güvenmemek gerekir.
AİHM Başvuru Formu Nasıl Doldurulur ve Nereye Gönderilir?
AİHM'e başvuru, Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğünün hazırladığı resmi başvuru formuyla yapılır. Serbest biçimde yazılmış dilekçe başvuru yerine geçmez.[4]
Form, Mahkemenin başvuru sayfasından Türkçe açıklamalarıyla birlikte indirilir. Olaylar ve ihlal iddiası formun kendi alanlarında anlaşılır biçimde anlatılmalıdır. Gerekirse en çok 20 sayfalık bir ek açıklama forma eklenebilir.
İç hukuktaki kararlar ve yolların tüketildiğini, sürenin korunduğunu gösteren belgeler de forma eklenir. Ekler tarih sırasıyla dizilip numaralı bir listeyle gönderilir. Formun içindeki yetki bölümü, avukatla başvuruluyorsa başvurucu ve avukat tarafından ıslak imzayla imzalanır.
Formun aslı "The Registrar, European Court of Human Rights, Council of Europe, 1 avenue de l'Europe, 67075 Strasbourg Cedex, France" adresine postalanır. İadeli taahhütlü göndermek, posta damgası tarihini ispatlamanın en kolay yoludur. Başvuru sürerken adres ya da iletişim bilgisi değişirse durumun Mahkemeye bildirilmesi gerekir.

Başvuru formunu kendiniz hazırlıyorsanız, şikayetlerinizin anlatımını ve eklerin eksiksiz olup olmadığını bir avukatla birlikte gözden geçirmek için randevu alabilirsiniz.
AİHM'e Başvuru Hangi Dilde Yapılır, Ücreti Var mı?
AİHM'e başvuru Türkçe yapılabilir ve Mahkemeye herhangi bir harç ödenmez. Mahkemenin resmi dilleri Fransızca ve İngilizcedir. Başvuru hükümete bildirildikten sonra yazışmalar kural olarak bu iki dilden biriyle sürer.[4]
Mahkemenin başvurucu rehberine göre dosyanın incelenmesi harçtan muaftır.[8] Çeviri, posta ve avukat masrafları ise başvurucuya aittir. İhlal bulunmasa bile devletin yaptığı masraflar başvurucudan istenmez.
Avukatla çalışılacaksa Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin uluslararası yargı yerlerinde takip edilen işler için öngördüğü alt sınır duruşmasız işlerde 140.000 TL, duruşmalı işlerde 250.000 TL olarak belirlenmiştir.[9] Bu rakamlar tarifedeki asgari tutardır, avukatla yapılan sözleşme daha yüksek bir ücret öngörebilir.
AİHM Başvurusunda Avukat Zorunlu mu?
Başvuru aşamasında avukat zorunlu değildir ve başvurucu formu kendisi doldurup gönderebilir. Dosya davalı devlete bildirildikten sonra ise Daire Başkanı aksine karar vermedikçe başvurucunun avukatla temsil edilmesi gerekir.[4]
Temsilci, taraf devletlerden birinde avukatlık yapma yetkisi olan ve taraf devletlerden birinin ülkesinde oturan bir avukat ya da Daire Başkanının uygun gördüğü başka bir kişi olmalıdır.[4] Şikayetin hukuki çerçevesi sonradan düzeltilemeyeceği için, başvurunun ilk aşamada bir avukatla hazırlanması kabul edilebilirlik riskini belirgin biçimde azaltır.
Başvurudan Sonra AİHM Süreci Nasıl İşler?
AİHM'e gelen başvuru tek hakim, üç hakimli Komite ya da yedi hakimli Daire tarafından incelenir ve açıkça kabul edilemez olan başvuruları tek hakim reddeder. Tek hakimin ret kararı kesindir, bu karara karşı başvuru yolu yoktur.[8]
Esasa ilişkin ciddi bir şikayet görülürse başvuru hükümete bildirilir ve taraflardan yazılı görüş istenir. Duruşma istisnaidir, dosyaların çok büyük kısmı yazılı yürür. Bu aşamada Mahkeme, Sözleşme'nin 39. maddesi uyarınca taraflara dostane çözüm için yardımcı olabilir, hükümet de ihlali kabul eden tek taraflı bir deklarasyon sunabilir.[1]
Telafisi imkansız bir zarar tehlikesi varsa Mahkeme İçtüzüğü'nün 39. maddesine göre ihtiyati tedbir istenebilir. Bu yol sınır dışı edilme ya da yaşam hakkına yönelik ağır risk gibi istisnai durumlar içindir. Daire kararına karşı taraflar, karar tarihinden itibaren üç ay içinde davanın Büyük Daire'ye gönderilmesini Sözleşme'nin 43. maddesine göre isteyebilir, Komitenin Sözleşme'nin 28. maddesi uyarınca verdiği kararlar ise kesindir.[1]

AİHM Kararının Sonuçları
AİHM'in ihlal kararı davalı devleti bağlar, Mahkeme gerektiğinde başvurucu lehine adil tazmine hükmeder ve kararın yerine getirilmesini Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi denetler. Adil tazminin dayanağı Sözleşme'nin 41. maddesi, kararlara uyma yükümlülüğünün dayanağı ise 46. maddesidir.[1]
AİHM iç hukuktaki kararı kendisi bozamaz ve bir mahkumiyeti doğrudan ortadan kaldıramaz. Sonucu iç hukuka taşıyan araç, yargılamanın yenilenmesidir.
Yargılamanın Yenilenmesi
AİHM'in ihlal kararı ya da dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon üzerine verilen düşme kararı, üç yargı kolunda da yargılamanın yenilenmesi sebebidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu sebebi şöyle tanımlar.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.375/1-i"Kararın, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya karar aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi."[10]
Başvuru süresi yargı koluna göre farklıdır ve bu fark sıkça gözden kaçar. Aşağıdaki tablo dört durumu yan yana gösterir.
| Yargı kolu | Dayanak | Yenileme talebinin süresi |
|---|---|---|
| Hukuk yargılaması | HMK m.375/1-i, m.377/1-e | AİHM kesin kararının tebliğinden itibaren 3 ay |
| Ceza yargılaması | CMK m.311/1-f | AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren 1 yıl |
| İdari yargı | İYUK m.53/1-ı, m.53/3 | AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren 1 yıl |
| Kovuşturmaya yer olmadığı kararı | CMK m.172/3 | Kararın kesinleşmesinden itibaren 3 ay içinde yeniden soruşturma talebi |
Hukuk yargılamasında süre, HMK m.377/1-e'deki ifadeyle "375 inci maddenin birinci fıkrasının (i) bendinde yazılı sebepten dolayı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararının tebliğ edildiği," "tarihten itibaren üç ay" olarak işler. Ceza yargılamasında CMK m.311/2 uyarınca bu yol, 4.2.2003 tarihinde kesinleşmiş AİHM kararları ve o tarihten sonra yapılan başvurular hakkında uygulanır.[10]
Etkin soruşturma yapılmadan verilen takipsizlik kararlarında yol, CMK m.172/3'teki yeniden soruşturmadır. İç hukuktaki itiraz aşaması Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara (Takipsizlik) İtiraz yazımızda anlatılıyor. İdari yargıda hangi kararın kesin olduğu ise Danıştay Kararları Kesin Midir? yazımızda ele alınıyor.
Başvurunun hazırlanması ve süre hesabıyla ilgili sorularınız için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
AİHM Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
AİHM'e başvurmayı düşünenlerin en sık sorduğu sorular şunlar.
AİHM'e e-posta ya da online başvuru yapılabilir mi?
İlk başvuru e-postayla ya da internet üzerinden yapılamaz. Formun ıslak imzalı aslı posta ile Strazburg'a gönderilir, faksla gönderim de süreyi kesmez.
AYM kararından sonra AİHM başvuru süresi ne zaman başlar?
Anayasa Mahkemesi kararı başvurucuya ya da avukatına tebliğ ediliyorsa süre, tebliğ gününün ertesi günü başlar ve dört ay sürer. Son gün tatile denk gelse de süre uzamaz.
AİHM'e başvurmak davayı ya da kararın infazını durdurur mu?
AİHM'e başvurmak iç hukuktaki kararın infazını kendiliğinden durdurmaz. Yalnız telafisi imkansız bir zarar tehlikesi olan istisnai durumlarda Mahkeme İçtüzüğü'nün 39. maddesine göre ihtiyati tedbir istenebilir.
AİHM tazminat kararı verir mi?
AİHM ihlal bulursa ve iç hukuk ihlalin sonuçlarını yalnız kısmen giderebiliyorsa Sözleşme'nin 41. maddesine göre adil tazmine hükmeder. Başvuru reddedilse bile devletin masrafları başvurucuya yüklenmez.
AİHM başvuru süresi kaçarsa ne olur?
Süre geçtikten sonra yapılan başvuru Sözleşme'nin 35. maddesinin 4. fıkrası uyarınca kabul edilemez bulunur. Süre şartını Mahkeme, hükümet itiraz etmese bile kendiliğinden inceler.
Aynı şikayetle hem AYM'ye hem AİHM'e aynı anda başvurulabilir mi?
Anayasa Mahkemesi yolu tüketilmeden AİHM'e yapılan başvuru kabul edilemez bulunur. Doğru sıra, önce AYM'ye başvurmak ve AYM kararının tebliğinden sonra dört ay içinde AİHM'e gitmektir.
Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.
Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Referans ve Kaynaklar
[1] İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Avrupa Sözleşmesi, 28, 34, 35, 39, 41, 43 ve 46. maddeler (15 No.lu Protokolle değişik Türkçe metin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi).
[2] 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.45/2, 45/3, 47/5.
[3] AİHM, Hasan Uzun v. Türkiye (kabul edilebilirlik kararı), B. No. 10755/13, 30.04.2013, HUDOC 001-138956 (Adalet Bakanlığı gayriresmi çevirisi).
[4] Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtüzüğü (15 Eylül 2025 baskısı, Adalet Bakanlığı Türkçe çevirisi), 34, 36, 39, 47 ve 49. maddeler.
[5] Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 15 No.lu Protokol (CETS No. 213), 4. madde ve 8. maddenin 3. fıkrası.
[6] AİHM Büyük Daire, Sabri Güneş v. Türkiye, B. No. 27396/06, 29.06.2012, HUDOC 001-120359 (Adalet Bakanlığı gayriresmi çevirisi).
[7] Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Kabul Edilebilirlik Kriterleri Rehberi (31.08.2023 güncellemesi, Türkçe), §§ 180-183, 187 ve 189.
[8] Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, "Başvurunuz: Sorular ve Cevaplar" ve "AİHM'ye başvurunuz: Nasıl başvurulur" başvurucu rehberleri.
[9] Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi, Resmi Gazete 03.11.2026, sayı 33419, Birinci Kısım İkinci Bölüm sıra 5.
[10] 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.375/1-i, 377/1-e; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.172/3, 311/1-f, 311/2; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.53/1-ı, 53/3.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 9 Kasım 2026
