Toplu iş sözleşmesi, yetkili işçi sendikasının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından yetki belgesi alması, karşı tarafı toplu görüşmeye çağırması ve en çok 60 gün süren görüşmeler sonunda varılan hükümlerin yazılı olarak imzalanmasıyla yapılır. Bu sözleşme, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan bir işveren arasında imzalanır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu bu süreci ayrıntılı biçimde düzenler.[1] Sözleşme yalnızca ücreti değil, çalışma süresi, izin ve disiplin gibi pek çok konuyu kapsayabilir.
Hükümleri bireysel sözleşmenin işçi aleyhine olan kayıtlarının yerine geçer, bireysel sözleşmenin çerçevesi İş Sözleşmesi Nedir yazımızdadır. Sözleşmeyle kararlaştırılan zam hükmünün bağlayıcılığı İşçiye Zam Zorunluluğu yazımızda ele alınmaktadır.
Toplu iş sözleşmesi konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
- Toplu iş sözleşmesi yetkili işçi sendikasının Bakanlıktan yetki belgesi alıp en çok 60 gün süren görüşmeler sonunda işverenle imzaladığı yazılı sözleşmedir.
- Yetki için sendikanın işkolunda yüzde 1 barajı ile işyerinde yarıdan fazla ya da işletmede yüzde 40 çoğunluğu sağlaması gerekir.
- 6356 sayılı Kanun'a göre sözleşme en az 1, en çok 3 yıl süreyle yapılır ve süre sonradan değiştirilemez.
- Bakanlığın tespitine tebliğden itibaren 6 iş günü içinde mahkemede itiraz edilebilir.
İçindekiler7 başlık
- Toplu İş Sözleşmesinin Tarafları Kimlerdir?
- Toplu İş Sözleşmesi Yapma Yetkisi Nasıl Tespit Edilir?
- Yetki Tespitine İtiraz Nasıl Yapılır?
- Toplu Görüşme Süreci Nasıl İşler?
- Toplu Görüşmede Anlaşmazlık Halinde Grev ve Lokavt Süreci Nasıl İşler?
- Toplu İş Sözleşmesi İşyerindeki Tüm İşçileri Bağlar mı?
- Toplu İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Toplu İş Sözleşmesinin Tarafları Kimlerdir?
Toplu iş sözleşmesinin işçi tarafında, ilgili işkolunda kurulu ve yetki almış bir işçi sendikası bulunur. İşveren tarafında ise ya bir işveren sendikası ya da sendika üyesi olmayan tek bir işveren yer alabilir. Kapsadığı işyeri sayısına göre sözleşme işyeri, işletme veya grup toplu iş sözleşmesi olarak adlandırılır. Sözleşme en az 1, en çok 3 yıl süreyle yapılır ve imzalandıktan sonra bu süre taraflarca kısaltılıp uzatılamaz.[2]
Toplu İş Sözleşmesi Yapma Yetkisi Nasıl Tespit Edilir?
Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen taraf önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurarak yetki tespiti ister. Yetkili sayılabilmek için işçi sendikasının, kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde 1'ini üye kaydetmiş olması gerekir. Buna işkolu barajı denir.[3] Ayrıca sözleşmenin kapsayacağı işyerinde veya işletmede belirli bir çoğunluk şartının da sağlanması aranır.
| Sözleşme Türü | Aranan Çoğunluk Şartı |
|---|---|
| İşyeri toplu iş sözleşmesi | İşyerindeki işçilerin yarıdan fazlası (%50+1) |
| İşletme toplu iş sözleşmesi | İşletmedeki işçilerin yüzde 40'ı |
İşkolu barajı ile işyeri veya işletme çoğunluğu şartı birlikte sağlanmadıkça Bakanlık, sendikayı yetkili olarak tespit etmez. Sendika üyeliği nedeniyle işten çıkarılan işçinin talep edebileceği tazminat Sendikal Tazminat yazımızda ele alınmaktadır.
Toplu iş sözleşmesi konusunda detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yetki Tespitine İtiraz Nasıl Yapılır?
Bakanlık, başvuruyu inceledikten sonra tarafların yetki şartlarını taşıyıp taşımadığını bir yazıyla bildirir.[4] Bu tespite itiraz etmek isteyen taraf, yazının kendisine tebliğinden itibaren 6 iş günü içinde gerekçesini göstererek görevli mahkemeye başvurabilir.[5] Mahkeme kararı kesinleşince Bakanlık, yetkili sendikaya yetki belgesini düzenler.
Uygulamada mahkemeler, itiraz üzerine çoğunluk hesaplamasını fiilen denetler. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda, işletme düzeyinde yapılan bir toplu iş sözleşmesi başvurusunda üyelik kaydı tartışmalı birkaç işçi hesap dışı bırakılsa dahi %40 barajının aşıldığı tespit edilerek işverenin itirazının reddi isabetli bulunmuştur:[6]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/11668, K. 2022/11371, T. 06.10.2022"Bakanlık tarafından davacı şirketin taşımacılık işkolunda faaliyet gösteren beş işyerine dair işletme düzeyinde toplu iş sözleşmesi şartlarının değerlendirildiği ve yetki tespit başvuru tarihi olan 09/09/2019 itibariyle toplam 70 çalışanın 38'inin davalı sendikaya üye olduğunun tespit edildiği, (raporda üye kayıt fişlerinin temin edilmediği belirtilen 3 işçi dışarıda tutulsa dahi) işletme toplu iş sözleşmesi için aranan %40 çoğunluğun sağlanmış olduğu, bu haliyle, davalı Bakanlık'ın olumlu yetki tespitine ilişkin işleminde bir hata bulunmadığı anlaşıldığından, davacı tarafın istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir."
Toplu Görüşme Süreci Nasıl İşler?
Yetki belgesini alan taraf, belgenin alındığı tarihten itibaren 15 gün içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırmak zorundadır.[7] Toplu görüşme, ilk toplantı tarihinden itibaren 60 gün sürer. Bu süre içinde taraflar anlaşırsa toplu iş sözleşmesi imzalanır.[8] Anlaşma sağlanamazsa taraflardan biri durumu bir tutanakla tespit ederek 6 iş günü içinde uyuşmazlığı görevli makama bildirir.
Toplu Görüşmede Anlaşmazlık Halinde Grev ve Lokavt Süreci Nasıl İşler?
Uyuşmazlık bildirimini alan makam, 6 iş günü içinde resmi listeden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu sürecinde de anlaşma sağlanamazsa işçi sendikası, uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren 60 gün içinde kanuni grev kararı alabilir.[9] Grev kararı, karşı tarafa en az 6 iş günü önceden bildirilecek bir tarihte uygulamaya konur.
İşveren tarafı ise aynı süreçte lokavt kararı alabilir. Grev ve lokavtın yasak olduğu işkolları ve işyerleri kanunda ayrıca sayılmıştır, bu sınırlamalar somut uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Uygulamada toplu görüşme süreci, tarafların ilk toplantıya nasıl hazırlandığına bağlı olarak birkaç haftada bitebileceği gibi altmış günün sonuna kadar da uzayabiliyor.
Toplu İş Sözleşmesi İşyerindeki Tüm İşçileri Bağlar mı?
Toplu iş sözleşmesi, imza tarihinde taraf sendikaya üye olan işçileri doğrudan ve otomatik olarak bağlar. İmzadan sonra üye olanlar da üyeliklerinin sendikaca işverene bildirildiği tarihten itibaren sözleşmeden yararlanır. Sendika üyesi olmayan işçiler ise dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmenin sağladığı haklardan yararlanabilir.[10] Bu yararlanma, dayanışma aidatı ödeme talebinin yapıldığı tarihten itibaren geçerli olur.
Toplu iş sözleşmesi sürecinde işyerini sendika adına temsil eden kişinin iş güvencesi ayrı bir konudur. Bu güvencenin kapsamı İşyeri Sendika Temsilcisinin Güvencesi yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Toplu iş sözleşmesi konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Toplu İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Toplu iş sözleşmesi konusunda okuyucularımızın en çok merak ettiği soruları bu başlıkta yanıtladık.
Toplu iş sözleşmesi en fazla kaç yıl için yapılabilir?
Toplu iş sözleşmesi en az 1, en çok 3 yıl süreyle yapılabilir. Süre, sözleşme imzalandıktan sonra taraflarca uzatılamaz veya kısaltılamaz.
İşyeri toplu iş sözleşmesi ile işletme toplu iş sözleşmesi arasındaki fark nedir?
İşyeri toplu iş sözleşmesi tek bir işyerini, işletme toplu iş sözleşmesi ise aynı işverene ait birden çok işyerini kapsar. Çoğunluk şartı da farklıdır: işyerinde yarıdan fazla, işletmede yüzde 40 üyelik aranır.
Sendika üyesi olmayan işçi toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir mi?
Evet, dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmenin sağladığı haklardan yararlanabilir. Bu yararlanma, aidat ödeme talebinin yapıldığı tarihten itibaren geçerli olur.
Yetki tespitine itiraz süresi ne kadardır?
İtiraz, tespit yazısının tebliğinden itibaren 6 iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte görevli mahkemeye yapılmalıdır.
Toplu görüşmede anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Taraflar durumu tutanakla tespit edip uyuşmazlığı bildirir, ardından bir arabulucu görevlendirilir. Arabuluculukta da sonuç alınamazsa işçi tarafı kanuni süreler içinde grev kararı alabilir.
Grev kararı ne zaman uygulamaya konur?
Grev kararı, karşı tarafa en az 6 iş günü önceden bildirilecek bir tarihte uygulamaya konur.
Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.
Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Referans ve Kaynaklar
[1] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 2 - Tanımlar.
[2] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 35 - Toplu iş sözleşmesinin süresi.
[3] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 41 - Yetki.
[4] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 42 - Tespit ve bildirim.
[5] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 43 - İtiraz.
[6] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/11668, K. 2022/11371, T. 06.10.2022 — işletme düzeyinde yetki tespitinde üye kayıt fişi bulunmayan işçiler hesap dışı tutulsa dahi yüzde 40 barajı aşılıyorsa olumlu tespit işlemi hukuka uygundur.
[7] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 46 - Çağrı.
[8] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 50 - Toplu görüşme ve süresi.
[9] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 60 - Grev kararının alınması ve uygulanması.
[10] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 39 - Toplu iş sözleşmesinden yararlanma.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 21 Eylül 2026
