İş Sözleşmesi Nedir?

İş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesine göre bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Kanun bu tanımı yaparken sözleşmeye özel bir şekil şartı getirmez, yalnızca süresi bir yıl ve üzerinde olan sözleşmelerde yazılı şekli zorunlu kılar. Bu yazı, iş sözleşmesinin unsurlarını, türlerini ve sözleşmede yer alması gereken temel maddeleri ele almaktadır.

İş sözleşmesi konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

İş Sözleşmesinin Kanuni Tanımı Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca iş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmesini ve işverenin bunun karşılığında ücret ödemesini konu alan bir sözleşmedir.^[1] Bu tanım, iş sözleşmesini Borçlar Kanunu'ndaki eser veya vekalet sözleşmesi gibi diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel ölçütü de içinde barındırır.

Kanun aynı maddede, sözleşmenin aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi olmadığını da belirtir. Süresi bir yıldan kısa olan iş sözleşmeleri sözlü olarak da geçerli şekilde kurulabilir.

Kanunun güncel tam metnine İş Kanunu sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

İş sözleşmesi nedir ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde Avukata Sor sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

İş Sözleşmesinin Unsurları Nelerdir?

İş sözleşmesini diğer sözleşme türlerinden ayıran üç temel unsur bulunur: işçinin işverene bağımlı çalışması, iş görme edimi ve karşılığında ödenen ücret. Bu unsurlardan biri eksikse ilişki, iş sözleşmesi değil başka bir hukuki ilişki olarak nitelendirilir.

Unsur	Açıklama
Bağımlılık	İşçinin, işverenin talimatlarına göre ve onun gözetiminde çalışması
İş görme	İşçinin bedensel veya fikri bir edimi bizzat yerine getirmesi
Ücret	İşverenin, görülen iş karşılığında işçiye ödeme yapması

Bağımlılık unsuru uygulamada en çok tartışılan noktadır. Bir kişinin serbest meslek sahibi mi yoksa işçi mi olduğu, çalışma saatlerine, işverenin talimatlarına uyma zorunluluğuna ve işin kimin araç gereciyle yapıldığına bakılarak belirlenir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu üç unsuru ve özellikle bağımlılığın hukuki niteliğini şu şekilde açıklamaktadır:^[2]

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/3561, K. 2018/77, T. 24.01.2018

"4857 sayılı İş Kanunu 8. Maddesinde iş sözleşmesini tanımlarken bu sözleşmenin asli unsurlarını da belirtmiştir: "İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir". İş sözleşmesinin asli unsurları iş görme, ücret, bağımlılıktır. Bağımlılık iş sözleşmesini karakterize eden unsur olup, genel anlamıyla bağımlılık, hukuki bağımlılık olarak anlaşılmakta olup, işçinin belirli veya belirsiz bir süre için işverenin talimatına göre ve onun denetimine bağlı olarak çalışmasını ifade eder."

Kararda Genel Kurul, bu ölçütü somut bir uyuşmazlığa da uygulamış; taraflar arasında yazılı bir kira sözleşmesi bulunsa dahi ekonomik riskin sürücüde değil araç sahibinde kalması, sürücünün başka biriyle çalıştırılamaması ve işin fiilen araç sahibinin denetiminde yürütülmesi karşısında ilişkinin gerçekte bir iş sözleşmesi olduğuna hükmetmiştir. Bu, sözleşmeye verilen ismin değil tarafların fiilen kurduğu ilişkinin esas alınması gerektiğini gösterir.

Sözleşmede tanımlanan işin dışında çalıştırma, bu unsurlardan bağımlılık ve iş görme borcunun sınırını zorlar. Konunun ayrıntısı Görev Tanımı Dışında Çalışan İşçi yazımızdadır.

İş Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mıdır?

Süresi bir yıldan az olan iş sözleşmeleri için kanun yazılı şekil aramaz, sözlü anlaşma yeterlidir. Süresi bir yıl ve üzerinde olan sözleşmelerin ise yazılı yapılması zorunludur.

Yazılı şekil şartı aranmayan hallerde dahi işveren, işçiye en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren bir belge vermekle yükümlüdür.^[3] Bu belge sözleşmenin kendisi olmasa da ücret ve çalışma şartları uyuşmazlıklarında ispat aracı olarak kullanılır.

Uygulamada yazılı sözleşme yapılmayan işyerlerinde, ücret ve görev tanımı konusundaki uyuşmazlıkların büyük bölümü bordro, banka hesap dökümü ve tanık beyanı gibi dolaylı delillerle çözülmeye çalışılır. Yazılı bir sözleşme bu süreci büyük ölçüde kısaltır.

İş Sözleşmesi Süre Bakımından Hangi Türlere Ayrılır?

İş sözleşmesi süre bakımından belirli süreli ve belirsiz süreli olmak üzere ikiye ayrılır. Kanun, belirsiz süreli sözleşmeyi asıl kural, belirli süreli sözleşmeyi ise objektif bir nedene bağlı istisna olarak kabul eder.

Belirsiz süreli sözleşmenin iş güvencesi kapsamına giriş şartları ve fesih usulü Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi yazımızda anlatılmaktadır. Belirli süreli sözleşmenin kuruluş şartları ve zincirleme yapılmasının doğurduğu risk ise Belirli Süreli İş Sözleşmesi yazımızda yer almaktadır.

Çalışma süresi bakımından ayrıca tam süreli ve kısmi süreli (part-time) ayrımı yapılır.^[4] Kısmi süreli sözleşmede işçi, tam süreli emsaline göre daha az sürelerle çalışır ve ücreti çalıştığı süreyle orantılı olarak belirlenir.

Taraflar, işçiyi tanımak amacıyla sözleşmeye ayrıca bir deneme süresi kaydı koyabilir. Deneme süresinin azami sınırı ve bu dönemdeki fesih kolaylığı Deneme Süreli Sözleşme yazımızda ele alınmaktadır.

İş Sözleşmesinde Hangi Unsurlar Mutlaka Yer Almalı?

Yazılı bir iş sözleşmesinin ileride uyuşmazlığa mahal vermemesi için belirli unsurları eksiksiz içermesi gerekir. Aşağıdaki liste, uygulamada aranan temel unsurları özetlemektedir.

• Tarafların kimlik ve adres bilgileri.
• Yapılacak işin tanımı ve işçinin unvanı.
• Ücret miktarı, ödeme şekli ve varsa ek menfaatler.
• Çalışma süresi ve varsa fazla çalışma düzenlemesi.
• Sözleşmenin başlangıç tarihi ve varsa süresi.
• Fesih koşulları ve bildirim öneli.

Bu unsurlardan ücret ve çalışma süresine ilişkin maddeler, ileride doğacak alacak davalarının temelini oluşturur. Sözleşmede bu maddelerin net ve çelişkisiz yazılması, tarafların haklarını korumaları açısından önem taşır.

Sözleşmeye Fazla Çalışma Maddesi Konulabilir mi?

İş sözleşmesine, ücretin belirli bir miktar fazla çalışmayı da kapsadığına dair bir madde konulması uygulamada sık görülür. Bu maddenin geçerli sayılması yazılı onay verilmesine ve kanuni sınırlara uyulmasına bağlıdır.

Bu maddenin kapsamı, yıllık sınırı ve geçerlilik şartları 270 Saat Fazla Mesai Dahil Sözleşme Geçerliliği yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

İş Sözleşmesi Nasıl Sona Erer?

İş sözleşmesi, türüne ve dayanılan fesih sebebine göre farklı usullerle sona erer. Bazı fesihler ihbar süresi ve yazılı bildirim gerektirirken bazıları derhal sonuçlanır.

Fesih türleri, yazılı bildirim şartı ve fesih sonrası doğan haklar İş Sözleşmesi Nasıl Feshedilir yazımızda bir bütün olarak ele alınmaktadır.

İşçinin haklı nedenle feshi bu sona erme biçimlerinden biridir ve sağlık durumu bu nedenlerin başında gelir. Şartları için Sağlık Nedeniyle Haklı Fesih yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Bir İş Sözleşmesi Nereden Bulunur?

Yazılı bir iş sözleşmesi hazırlarken hangi maddelerin bulunması gerektiğini gösteren bir örnek metinden faydalanmak eksik madde riskini azaltır.

Doldurulacak alanları içeren örnek bir sözleşme iskeleti İş Sözleşmesi Örneği sayfamızda yer almaktadır.

İş sözleşmesi konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

İş sözleşmesinin tanımı ve unsurları konusunda okuyucularımızın en çok merak ettiği soruları bu başlıkta yanıtladık.

---

Referans ve Kaynaklar

^[1] 4857 sayılı İş Kanunu, madde 8 - İş sözleşmesinin tanımı ve şekli.

^[2] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/3561, K. 2018/77, T. 24.01.2018 — iş sözleşmesinin asli unsurlarının iş görme, ücret ve bağımlılık olduğu, bağımlılığın işçinin işverenin talimatına göre ve onun denetimine bağlı olarak çalışmasını ifade ettiği.

^[3] 4857 sayılı İş Kanunu, madde 8 - İşverenin, yazılı sözleşme yapılmayan hallerde en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren belge verme yükümlülüğü.

^[4] 4857 sayılı İş Kanunu, madde 13 - Kısmi süreli ve tam süreli iş sözleşmesi.