İşçiye Zam Yapmak Zorunlu mu?

İşverenin işçiye zam yapma zorunluluğu, kural olarak yoktur. 4857 sayılı İş Kanunu'nda işverenin her yıl ücrete artış yapmasını emreden genel bir hüküm bulunmaz. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de ücrete zam yapılmamasının İş Kanunu'nda sayılan haklı fesih halleri arasında yer almadığını, bu gerekçeyle ayrılan işçinin kıdem tazminatına hak kazanamayacağını kabul eder.^[1]

Bu kuralın iki net istisnası vardır: ücret asgari ücretin altına düşemez ve sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde kararlaştırılmış zam hükümleri bağlayıcıdır.

Zam zorunlu olmayan durumlarda işverene yazılı talep iletmek isteyen işçi Maaş Artışı Talebi Dilekçesi sayfamızdaki metni kullanabilir. Yürürlükteki taban tutar için bkz. Asgari Ücret Zammı ve Tutarı. Ücretin enflasyon karşısında aşırı erimesi durumunda haklı fesih tartışması ise Yargıtay kararlarında istikrar kazanmış bir kural değildir, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

İşçiye zam yapılmaması veya zam ayrımcılığı konusunda avukatlarımızla görüşmek için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

İçindekiler7 başlık

1. Zam Zorunlu Olan ve Olmayan Durumlar
2. Ücret Asgari Ücretin Altına Düşerse Ne Olur?
3. Sözleşmede Zam Şartı Varsa İşveren Bununla Bağlı mıdır?
4. Ücretin Enflasyon Karşısında Erimesi Haklı Fesih Sebebi midir?
5. Herkese Zam Yapılıp Bir İşçiye Yapılmazsa Ne Olur?
6. Zam Talebi Reddedilen İşçi Ne Yapabilir?
7. İşçiye Zam Yapılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Zam Zorunlu Olan ve Olmayan Durumlar

Aşağıdaki tablo, işverenin zam konusunda ne zaman bağlı olduğunu ne zaman serbest olduğunu özetler.

Durum	İşveren Zam Yapmak Zorunda mı?
Genel piyasa şartları, enflasyon beklentisi	Hayır, işverenin takdirindedir
Ücret yeni asgari ücretin altına düşmüşse	Evet, en az asgari ücrete yükseltmek zorundadır
Sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde zam maddesi varsa	Evet, kararlaştırılan hükümle bağlıdır
Ücret uzun süre sabit kalıp ciddi ölçüde erimişse	Tartışmalı, istikrar kazanmış bir kural yok, somut olaya bakılır
Genel zamda haklı gerekçesiz ayrım yapılmışsa	Eşit davranma borcu ihlali oluşabilir

İşçiye zam yapma zorunluluğu ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde Avukata Sor sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Ücret Asgari Ücretin Altına Düşerse Ne Olur?

Asgari ücret, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 39. maddesi uyarınca Asgari Ücret Tespit Komisyonunca belirlenir ve Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre hiçbir işçiye bu tutarın altında ücret ödenemez.^[2] Asgari ücret her yıl artırıldığında, ücreti eski asgari ücretin üzerinde olan ama yeni asgari ücretin altında kalan işçilerin maaşı otomatik olarak yeni seviyeye yükseltilmek zorundadır. Bu, genel bir zam zorunluluğunun değil, asgari ücret koruma kuralının sonucudur ve yalnızca asgari ücrete kadar olan farkı kapsar.

Merak edilen bir başka nokta, ücreti zaten asgari ücretin üzerinde olan işçilere de asgari ücretteki artış oranının uygulanıp uygulanmayacağıdır. Böyle bir zorunluluk yoktur. İşveren, asgari ücretin üzerindeki bir maaşı, asgari ücrete uygulanan yüzdeyle artırmakla yükümlü değildir, sözleşmede aksine bir hüküm yoksa bu tamamen işverenin takdirindedir.

Sözleşmede Zam Şartı Varsa İşveren Bununla Bağlı mıdır?

İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde belirli bir orana ya da TÜFE/ÜFE gibi bir endekse bağlı zam yapılacağı yazılıysa işveren bu hükümle bağlıdır. Kararlaştırılan zammın uygulanmaması sözleşme hükmünün ihlalidir ve işçiye çalışma koşullarının uygulanmadığı gerekçesiyle haklı fesih hakkı tanır.

Bu şekilde haklı sebeple istifa etmek isteyen işçi, dilekçesini nasıl hazırlayacağını Haklı Fesihle İstifa Dilekçesi yazımızdan öğrenebilir. Bu tür bir zam maddesi genellikle toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde veya bireysel iş sözleşmesine özel olarak eklenmiş hükümlerde görülür.

Ücretin Enflasyon Karşısında Erimesi Haklı Fesih Sebebi midir?

Bu konuda yerleşik ve istikrar kazanmış bir Yargıtay kuralı yoktur. Genel eğilim, yazılı bir zam taahhüdü bulunmadıkça salt enflasyon karşısında ücretin değer kaybetmesinin tek başına haklı fesih hakkı doğurmadığı yönündedir, çünkü zam kararı kural olarak işverenin takdirindedir.

Doktrinde ve bazı yorumlarda ücretin asgari yaşam standardını dahi karşılayamayacak ölçüde erimesinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiği savunulsa da bu görüş henüz yerleşik bir içtihada dönüşmüş değildir. Bu nedenle böyle bir iddiaya dayanan fesih, sonucu baştan garanti edilemeyen, somut olaya göre değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Herkese Zam Yapılıp Bir İşçiye Yapılmazsa Ne Olur?

İşyerinde genel bir zam uygulanırken haklı bir gerekçe olmaksızın belirli işçilerin dışarıda bırakılması, eşit davranma borcunun ihlali olarak değerlendirilebilir. Bu durum işçiye, çalışma koşullarının kendisi aleyhine farklı uygulandığı gerekçesiyle haklı fesih imkanı tanıyabilir. İşverenin bu konudaki sınırı İşverenin Eşit Davranma Borcu yazımızda ele alınmaktadır. İşverenin ücret ve zam konusundaki genel yükümlülükleri için İşverenin Yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.

Zam Talebi Reddedilen İşçi Ne Yapabilir?

İşçi zam talebini yazılı olarak işverene iletebilir. Talebin reddi tek başına fesih hakkı doğurmaz çünkü zam kararı işverenin takdirindedir.

Haklı fesih ancak yukarıdaki net istisnalardan biri, yani asgari ücret ihlali, sözleşme hükmünün uygulanmaması ya da ayrımcı uygulama gerçekleştiğinde gündeme gelir. İşçi bu durumları somut delillerle (bordro, sözleşme, tanık) desteklediğinde hakları daha güçlü bir zemine oturur.

Uygulamada, işçilerin zam talebini yalnızca sözlü iletip yazılı iz bırakmaması sık görülen bir hatadır. İleride bir uyuşmazlık çıkarsa talebin ne zaman ve nasıl iletildiğini kanıtlamak zorlaşır.

İşçiye zam yapma zorunluluğu konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İşçiye Zam Yapılması Hakkında Sık Sorulan Sorular

İşçiye zam yapılması konusunda en çok merak edilen soruları bu başlıkta yanıtladık.

---

Referans ve Kaynaklar

^[1] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/12340, K. 2015/25674, T. 15.09.2015 — yıllık izin kullandırılmadığı ve ücretine zam yapılmadığı gerekçesiyle ayrılan işçide zam yapılmamasının haklı fesih halleri arasında sayılmadığı, kıdem tazminatı talebinin reddi gerektiği.

^[2] 4857 sayılı İş Kanunu m. 39 — asgari ücretin belirlenmesi. Asgari Ücret Yönetmeliği m. 12 — işverenin sorumluluğu.