Süresiz Nafaka İptali: AYM Kararı ve Sonrası

Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihinde çok önemli bir karar verdi. Süresiz nafakanın dayanağı olan ibareyi iptal etti. İptal, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesindeki "süresiz olarak" ifadesini kapsamaktadır.^[1] Süresiz nafaka iptali, boşanma hukukunda uzun süredir tartışılan bir başlıktır.

Karar, nafakayı tamamen ortadan kaldırmamaktadır. Amaç, nafakaya süre sınırı ve öngörülebilirlik kazandırmaktır. İptal hükmü hemen yürürlüğe girmez. Resmî Gazete'de yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girer. Mevcut nafakalar ise kendiliğinden sona ermez.

Süresiz Nafaka Nedir?

Türk hukukunda "süresiz nafaka" başlıklı bağımsız bir madde yoktur. Bu tabir uygulamada kullanılır. Belirli bir bitiş tarihi konmadan bağlanan nafakayı anlatır. Hukuki adı yoksulluk nafakasıdır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesidir.

İlgili madde şu ifadeyi taşımaktaydı: "Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir." Maddedeki "süresiz olarak" ibaresi belirleyiciydi. Nafakanın bir takvime bağlanmadan hükmedilmesine imkân tanıyordu. Kanunda açık bir üst sınır yoktu. Bu nedenle nafaka uzun yıllar devam edebiliyordu. Kamuoyundaki "ömür boyu nafaka" tabiri buradan gelmektedir.

Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır. Süresiz nafaka, özel bir kanunla getirilmiş bir kurum değildir. Mevcut sistem 1 Ocak 2002'de şekillendi. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu o tarihte yürürlüğe girdi. Öncesinde yoksulluk nafakası bir yıl ile sınırlıydı. 1988 değişikliği bu sınırı kaldırdı. Süresiz nafakaya hükmetmenin önü o tarihte açıldı.

Süresiz Nafaka Hangi Nafaka Türüne Girer?

Boşanma sonrası ödenen yardımların tamamı "nafaka" olarak isimlendirilse de nafakanın dört ayrı türü vardır. Süresiz nafaka iptali yalnızca birini ilgilendirmektedir. Bu da yoksulluk nafakasıdır.

Tablodan görüldüğü üzere etki sınırlıdır. Anayasa Mahkemesi'nin süresiz nafaka iptali, iştirak ile yardım ve tedbir nafakasını kapsamaz. Çocuklar için ödenen iştirak nafakası, tartışmanın tamamen dışındadır. Karar yalnızca yoksulluk nafakası için geçerlidir.

Süresiz Nafakaya Hükmedilmesinin Şartları

Yoksulluk nafakası belirli koşullara bağlıdır. Bu koşullar yeni düzenlemenin de zeminini oluşturmaktadır.

• Kesinleşmiş bir boşanma kararı bulunmalıdır. Davanın reddi veya ayrılık halinde nafakaya hükmedilmez.
• Nafaka talep edilmiş olmalıdır. Hâkim kendiliğinden karar veremez.
• Nafaka isteyen eşin kusuru daha ağır olmamalıdır. Eşit kusur ve tam kusursuzluk halinde talep mümkündür.
• Talep eden taraf yoksulluğa düşme tehlikesi içinde olmalıdır.
• Yoksulluk ile boşanma arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
• Nafaka yükümlüsü borcu ödeyebilecek mali güce sahip olmalıdır.

En çok merak edilen soru nafakanın kalkıp kalkmadığıdır. İptal edilen şey süresiz nafaka ödemeleridir. Anayasa Mahkemesi "süresiz olarak" ibaresini iptal etti ve ptal hükmü henüz yürürlüğe girmedi. Mevcut sistem belirli bir süre daha geçerlidir.

Sürecin anlaşılması için tarihsel arka plan önemlidir. "Süresiz olarak nafaka" ibaresi uzun bir denetim geçmişine sahiptir. Bu geçmiş, kararın 2026'da çıkmasını da açıklamaktadır.

Karara giden olay bir aile mahkemesinde başladı. Mahkeme, süresiz nafakanın dayanağını Anayasa'ya aykırı buldu. İbarenin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Yüksek Mahkeme başvuruyu esastan inceledi. Sonuçta ibareyi iptal etti.

Burada bir ayrıntının altı çizilmelidir. Karar oy birliğiyle değil, oy çokluğuyla alındı. Üyeler arasında görüş ayrılığı bulunmaktadır. Karşı oy kullanan üyeler mevcuttur. Bu nedenle karşı oy gerekçeleri ayrıca önem taşır. Oy dağılımı ve karşı oy yazıları, gerekçeli kararla netleşir.

İptal, Nafakanın Tamamen Kalkması mı Demek?

Hayır. İptal edilen şey nafakanın kendisi değildir. İptal, nafakanın süresiz olmasını mümkün kılan ifadeyi kapsar. Boşanma sonrası korunmaya muhtaç eş için destek varlığını sürdürür. Hedef, bu desteğin sınırsız bir taahhüde dönüşmesini önlemektir.

Dokuz Aylık Süre Ne Anlama Geliyor?

Anayasa'nın 153. maddesi Mahkeme'ye bir yetki tanır. İptal hükmünün yürürlüğünü erteleme yetkisidir.^[2] Mahkeme bu yetkiyi kullandı. İptal hükmü, yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girer.

Bugünkü tablo şöyle özetlenebilir. Süresiz nafaka iptali gerçekleşmiştir, ancak yürürlük henüz yoktur. Gerekçeli karar ve yeni düzenleme de beklenmektedir.

Süresiz Nafaka İptali Neden Tartışılıyordu? Lehte ve Aleyhte Görüşler

Süresiz nafaka iptali yıllarca kamuoyunu ikiye böldü. Arka planın anlaşılması için iki tarafın gerekçeleri önemlidir.

Sınırlandırmayı savunanların temel argümanları şöyledir:

• Kısa evliliğin ömür boyu ödeme doğurması ölçülülükle bağdaşmaz. Eleştirilerin odağı bu noktadır.
• Süresiz yükümlülük, ödeyen tarafın yeniden hayat kurmasını zorlaştırır.
• Bazı alacaklıların kayıt dışı çalışmaya yöneldiği ileri sürülmektedir.
• Ödeme gücünü yitiren borçlunun tazyik hapsiyle karşılaşması sorunu derinleştirir.

Korunmasını savunanların gerekçeleri ise şunlardır:

• Türkiye'de kadın istihdamı düşüktür. Birçok kadın ev hanımlığı nedeniyle kariyerinden vazgeçer. Boşanma sonrası yoksulluk riski yüksektir.
• Nafaka zaten tam olarak süresiz değildir. Yeniden evlenme veya yoksulluğun sona ermesi halinde nafaka kalkar.
• İş tecrübesi olmayan ileri yaştaki eş mutlak yoksulluğa itilebilir.

İptal kararı bu iki yaklaşım arasında bir denge arayışıdır. Nafaka hakkını devam ettirme ancak süresine sınır çizme amacı taşır.

Bu Karar Mevcut Nafakaları Etkiler mi?

Mevcut nafakaların doğrudan etkilenmemesi beklenmektedir. Daha önce bağlanmış nafaka, karar yürürlüğe girince kendiliğinden kesilmez.

Bunun temel sebebi geriye yürümezlik ilkesidir. İlke, Anayasa'nın 153. maddesinde düzenlenmiştir.^[3] Yeni kural, yürürlük tarihinden sonraki durumlara uygulanır. Geçmişteki kesinleşmiş kararlara etkisi ise yeni yasaya bağlıdır. Bu nedenle kesin sonuç için gerekçeli karar beklenmelidir.

Şu ayrım önem taşımaktadır:

• Kesinleşmiş nafaka hükümleri otomatik olarak ortadan kalkmaz. Yeni kanunda geçiş hükmü yer alırsa, uyarlama veya kaldırma davası imkânı tanınabilir.
• Devam eden davalarda mahkemeler mevcut maddeyi uygular. Süre dolup yeni yasa yürürlüğe girince, kesinleşmemiş dosyalarda yeni sistem esas alınır.

Geriye Yürüme Beklentisi: Mevcut Dosyalar İçin Senaryo

Anayasa m. 153/5'e göre iptal kararları geçmişe yürümez. Kesinleşmiş kararları ve bunlara dayanan uygulamaları doğrudan etkilemez. "Kararla birlikte ödediğim nafaka biter" beklentisinin hukuki karşılığı yoktur.

Hukukçular arasında öne çıkan senaryo dava yoludur. Geriye yürüme otomatik değil, dava üzerine işler. Beklenen akış şöyledir:

1. AYM kararıyla devam eden nafaka ödemeleri kendiliğinden kesilmez. Ödeme yükümlülüğü, aksi karar çıkana kadar sürer.
2. Nafaka ödeyen eş kaldırma davası açar. Yeni hukuki durumu dayanak gösterir.
3. TBMM'nin çıkaracağı yeni madde belirleyici olur. Mahkemeler bu davalarda geçiş hükümlerini esas alır.

Bu senaryo geriye yürümezlik ilkesiyle çelişmez. Geçmişin tümden silinmesi söz konusu değildir. Yeni çerçeve sonrası mevcut nafakalar dava üzerine yeniden değerlendirilir. Yine de bu bir beklentidir. Kesin sonuç gerekçeli karara ve yeni yasaya bağlıdır.

Mevcut Nafaka Miktarının Değiştirilmesi

Süresiz nafaka iptalden önce de dokunulamaz değildi. Yürürlükteki sistemde dahi kaldırma veya azaltma davası mümkündü.

Aşağıdaki hallerde nafaka yeniden değerlendirilir:

• Nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi (nafaka kendiliğinden sona erer)
• Resmî nikâh olmadan evli gibi yaşaması
• Yoksulluğunun ortadan kalkması
• Taraflardan birinin ekonomik durumunda önemli değişiklik olması
• Nafaka alacaklısının ölümü (nafaka kendiliğinden son bulur)

Bu sebeplerden biri ortaya çıktığında talep mümkündür. Koşulların ispatı gerekir. Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir.

Ödenen Nafakalar İade Edilir mi?

Sık sorulan sorulardan biri de iadeye ilişkindir. Cevap mevcut hukuki çerçevede nettir: hayır.

Bunun iki temel dayanağı bulunmaktadır:

1. İptal kararları geçmişe etki etmez. İptal edilen ibare, yürürlükten sonraki durumlar için sonuç doğurur. Hukuka uygun karara dayanan ödemeler sonradan "haksız" hale gelmez. Geçmiş aylıkların iadesi söz konusu olmaz.
2. Toptan ödenen nafakanın niteliği farklıdır. Ödeme ile taraflar arasındaki hukuki bağ kesin sona erer. Sonraki değişiklikler kesinleşmiş ödemeye etki etmez. Ödenen miktar geri istenemez.

Özetle, ödenen nafakaların iadesi mümkün değildir. Doğru zemin, bundan sonrası için kaldırma veya azaltma yollarıdır.

Süresiz Nafaka İptali Sonrası Nafaka Süreleri

Yeni düzenlemenin içeriği, kanun teklifi Meclis'e geldiğinde netleşecek olsa da bazı modeller öne çıkmaktadır.

En çok konuşulanı nafaka modeli, kademeli modeldir. Nafaka süresini evlilik süresiyle ilişkilendirir. Mantığı şudur: evlilik uzunsa destek de uzun olur. Kısa evlilikler ömür boyu yüke dönüşmez. Tartışılan bir örnekte kısa evliliklerde nafaka hiç hükmedilmez. Eşiğin üzerindeki evliliklerde süre, evliliğin yarısı kadar olur.

Aşağıdaki tablo bu modele göre örnek bir hesaplamadır:

Gündemdeki diğer modeller şöyle sıralanabilir:

• Rehabilitasyon nafakası: İş hayatından uzak kalmış eşe sınırlı süre nafaka ödenir. Örneğin üç ila beş yıl.
• Toptan ödemenin teşviki: Aylık ödeme yerine tek seferlik ödeme önceliklendirilir. Ekonomik bağ kesin koparılır.
• Kriter esaslı hâkim takdiri: Eşlerin yaşı, sağlığı ve çalışma kapasitesi kanuna yazılır. Süreyi belirleme yetkisi hâkime bırakılır.

Tartışılan modellerin ortak noktası istisnadır. Süre sınırı istisnasız uygulanmaz. Ağır engellilik, ileri yaş veya bakıma muhtaç çocuk halinde nafaka süresiz devam edebilir. Nafaka süresi dolan eşler için sosyal fon imkanı da gündemdedir. Bu yaklaşım nafakayı sosyal destek sistemiyle birlikte ele alır.

Kısa Süreli Evliliklerde Toplu Nafaka

En çok dile getirilen yöntemlerden biri toplu nafakadır. Mevcut sistemde dahi mümkündür. Hâkim, TMK m. 176 uyarınca nafakanın toptan ödenmesine karar verebilir. Özellikle kısa evliliklerde bu yola gidilmektedir.

Kısa evlilikte ekonomik bağımlılık düşüktür. Destek ihtiyacı kısa vadelidir. Böyle durumlarda toplu ödeme daha adil bir denge kurar. Tarafları yıllarca süren dava ve icradan da kurtarır. İstinaf mahkemeleri de bu yönde kararlar vermiştir. Yeni düzenlemede bu modelin daha sık kullanılması beklenmektedir.

Yeni Düzenleme 12. Yargı Paketi ile mi Gelecek?

Dokuz aylık sürede yeni bir yasal düzenleme gerekmektedir. Bu düzenlemenin bir yargı paketi içinde ele alınması beklenmektedir. Beklentiler, 12. Yargı Paketi'nde süresiz nafakaya yer verilmesi yönündedir.

Nafakaya süre sınırı getirilmesi reform başlıklarındandı. AYM kararı bu çalışmaya hukuki bir zemin kazandırdı. Ayrıca belirli bir takvim getirdi. Yürürlük tarihine kadar boşluk doğmaması gerekir. Bu nedenle düzenlemenin bu sürede tamamlanması beklenmektedir.

Bu yönelişin işaretleri AYM kararıyla sınırlı değildir. TBMM kayıtlarında komisyonda bekleyen bir teklif bulunmaktadır. Teklif yalnızca ibarenin çıkarılmasıyla yetinmemektedir. Nafaka süresini birden çok ölçüte bağlamaktadır. Bunlar evlilik süresi, eğitim, meslek, sağlık ve çocuk durumudur. Bu detay önemlidir. İbare silinirken ölçüt yazılmazsa uygulama belirsizleşir.

Adalet Bakanlığı'nın strateji belgesi de aile hukukunu kapsamaktadır. Boşanma ve nafaka usulleri reform başlıkları arasındadır. Ancak strateji belgesi ve teklif yürürlükteki kanun değildir. Bir düzenlemenin uygulanması için TBMM onayı ve Resmî Gazete yayımı gerekir.

Adalet Bakanlığı iptal kararına olumlu yaklaştığını ortaya koydu. Tarafların haklarını koruyan dengeli bir modelin önceliklendirildiği açıklandı. Yine de paketin içeriği ve takvimi kesinleşmiş değildir. Son hâli, teklif Meclis'e sunulduğunda belli olacaktır.

Geçiş Döneminde Taraflar Ne Yapmalı?

Karar açıklandı, ancak yürürlük ertelendi. Bu nedenle bir geçiş dönemi bulunmaktadır. Bu dönemde atılacak yanlış adımlar hak kaybına yol açabilir.

Nafaka ödeyen taraf için:

• Mahkeme kararı olmadan ödemenin tek taraflı kesilmesi risklidir. Mevcut ilam yürürlükteyken icra takibi ve tazyik hapsi gündeme gelir.
• Gelir düşüşü, iş kaybı ve sağlık sorunu belgelenmelidir. Bu belgeler azaltma veya kaldırma davasının temelidir.
• Karşı tarafın yoksulluğunun sona erdiği iddiası ispat gerektirir. SGK kaydı, banka hareketi ve tapu verisi delil değeri taşır.

Nafaka alan taraf için:

• Mevcut ilamlar kararla birlikte kendiliğinden düşmez.
• Ödenmeyen aylıklar için icra takibi yolu açıktır.
• Çalışma gücü, yaş ve bakım yükü delil değeri taşır. Yeni dönemde süre belirlenirken bu unsurlar dikkate alınır.

Süresiz Nafaka İptali Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Süresiz nafaka iptali bir denge arayışının ürünüdür. Korunmaya muhtaç eşi gözetmek esastır. Bir tarafı süresiz yükümlülük altında bırakmamak da hedeftir. Karar nafakayı kaldırmaz. Onu öngörülebilir bir çerçeveye oturtmayı amaçlar. Tablonun netleşmesi için gerekçeli karar ve yeni yasa beklenmektedir.

Bu süreçte somut dosyaların kendi koşullarında değerlendirilmesi önem taşır. Kamuoyuna yansıyan haberlere göre aceleyle hareket edilmesi hatalı sonuç doğurabilir.

^[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 175 (yoksulluk nafakası).

^[2] Anayasa, m. 153/3 (iptal hükmü yürürlüğünün ertelenmesi).

^[3] Anayasa, m. 153/5 (iptal kararlarının geriye yürümemesi).