Evliliğin iptali davası, kanunda sayılan bir geçersizlik sebebi taşıyan evliliğin hakim kararıyla sona erdirilmesini isteyen davadır ve Türk Medeni Kanunu'nda "evlenmenin butlanı" adıyla anılır.[1] Sebepler sınırlıdır: evli kişinin yeniden evlenmesi, ayırt etme gücünden yoksunluk, akıl hastalığı ve yakın hısımlık mutlak butlan; yanılma, aldatma ve korkutma ise nisbi butlan doğurur.
Butlan sözcüğü genel kurul kararlarının geçersizliği gibi başka alanlarda da kullanılır, bu yazı yalnızca evliliğin butlanını anlatır. Dava açılıp karar kesinleşene kadar evlilik hukuken geçerliliğini korur.
- Evliliğin iptali davası, Medeni Kanun'un 145 ila 151. maddelerindeki sınırlı sebeplerden biri varsa hakim kararıyla evliliği sona erdirir.
- Medeni Kanun'un 152. maddesine göre nisbi butlan dava hakkı sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 ay ve evlenmeden itibaren 5 yıl geçmekle düşer.
- Butlan kararı verilince çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır, mal rejimi nafaka tazminat ve soyadı ise Medeni Kanun'un 158. maddesi gereği boşanma hükümlerine tabidir.
İçindekiler16 başlık
- Evliliğin İptali Davası Nedir?
- Mutlak ve Nisbi Butlan Arasındaki Fark
- Mutlak Butlan Sebepleri
- Mutlak Butlan Davasını Kimler Açabilir?
- Nisbi Butlan Sebepleri
- Nisbi Butlanda Hak Düşürücü Süre
- Butlan Sebebi Sayılmayan Haller ve Evlenmenin Yokluğu
- Butlan Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Butlan Kararının Sonuçları
- Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki Fark
- Butlan Davasında Sık Yapılan Hatalar
- Evliliğin İptali Hakkında Sık Sorulan Sorular
Evliliğin İptali Davası Nedir?
Evliliğin iptali davası, evlenme anında var olan bir hukuka aykırılık yüzünden evliliğin mahkeme kararıyla geçersiz sayılmasını sağlar. Boşanmada evlilik sonradan çöker, iptalde ise sorun evlenme sırasında zaten vardır. Bu fark davanın şartlarını ve sonuçlarını belirler.
Kanun, batıl evliliğin kendiliğinden ortadan kalkmadığını açıkça söyler.
Türk Medeni Kanunu m. 156"Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur."
Bu yüzden evliliğin mutlak butlan sebebi taşıması, tarafların evliliği kendiliğinden yok saymasına izin vermez. Nüfus kaydı ile miras hakkı gibi sonuçlar karar kesinleşinceye kadar evlilik varmış gibi işler.
Evliliğin 24 saat içinde iptal edilebileceği düşüncesinin kanunda karşılığı yoktur. Medeni Kanun'un 145 ila 158. maddelerinde böyle bir süre ya da kolaylaştırılmış bir yol bulunmaz, iptal için maddelerdeki sebeplerden biri dava yoluyla ispatlanır.
Mutlak ve Nisbi Butlan Arasındaki Fark
Mutlak butlan kamu düzenini, nisbi butlan ise yalnızca iradesi sakatlanan eşin korunmasını amaçlar. Aşağıdaki tablo iki türü sebep, dava hakkı ve süre yönünden karşılaştırır.
| Ölçüt | Mutlak butlan | Nisbi butlan |
|---|---|---|
| Sebepler | Evli olma, sürekli ayırt etme gücü yokluğu, akıl hastalığı, yakın hısımlık (m.145) | Geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma, korkutma (m.148-151), izinsiz küçük evliliği (m.153) |
| Dava açabilecekler | Cumhuriyet savcısı ve ilgisi olan herkes (m.146) | İradesi sakatlanan eş, izinsiz evlenmede yasal temsilci (m.148-153) |
| Süre | Süre sınırı yoktur | Sebebin öğrenilmesinden 6 ay, evlenmeden 5 yıl (m.152) |
Pratikte ayrım önemlidir. Mutlak butlanda geç kalmanın sonucu yoktur, nisbi butlanda ise sürenin kaçırılması davayı düşürür.
Mutlak Butlan Sebepleri
Mutlak butlan sebepleri Medeni Kanun'un 145. maddesinde dört halle sınırlıdır.[2] Birincisi eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunmasıdır. Önceki evliliği sona ermemiş kişi yeniden evlenirse bu evlilik batıldır ve ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun 230. maddesindeki çok eşlilik suçu gündeme gelir.[3]
İkinci ve üçüncü sebep, evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olmak ile evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunmasıdır. Dördüncü sebep, evlenmeye engel olacak derecede hısımlıktır. Medeni Kanun'un 129. maddesi üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenleri arasındaki evlenmeyi ve kayın hısımlığı ile evlat edinmeden doğan yasakları sayar.[4]
Kanun burada iki sınırlama getirmiştir. Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanını Cumhuriyet savcısı re'sen dava edemez. Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlilikte diğer eş iyi niyetliyse, bu evlenmenin butlanına karar verilemez.[5]
Uygulamada evli olma sebebi nüfus kayıt örneğinin incelenmesiyle ortaya çıkar. Dava dilekçesine ikinci evlilik kaydı ile ilk evliliğin sona ermediğini gösteren kaydın eklenmesi, davanın ilk günden sağlam kurulmasını sağlar.
Mutlak Butlan Davasını Kimler Açabilir?
Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı re'sen açar, ilgisi olan herkes de açabilir.[6] İlgili sayılmak için davada hukuki yararın bulunması gerekir, örneğin eşler, önceki evliliğin eşi ya da mirasçılar bu yararı taşıyabilir.
Mutlak butlan davası için kanunda hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Evlenmenin üzerinden kaç yıl geçerse geçsin dava açılabilir, yalnızca Medeni Kanun'un 147. maddesindeki sınırlamalar saklıdır. Ayırt etme gücünü sonradan kazanan ya da akıl hastalığı iyileşen eş varsa, dava yalnız o eş tarafından açılabilir.
Dava hakkı ölümle tamamen yok olmaz. Butlanı dava etme hakkı mirasçılara geçmez, ancak mirasçılar açılmış davayı sürdürebilir. Dava sonunda evlenme sırasında iyi niyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları da kaybeder.[7]
Nisbi Butlan Sebepleri
Nisbi butlan, eşin evlenme iradesinin sağlıklı oluşmadığı durumları kapsar ve davayı kural olarak iradesi sakatlanan eş açar. Kanun dört sebep sayar.
Ayırt Etme Gücünden Geçici Yoksunluk
Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.[8] Sürekli yoksunluk mutlak butlana, geçici yoksunluk nisbi butlana yol açar. Yoksunluğun evlenme anında bulunduğu davacı tarafından ispatlanmalıdır.
Yanılma
Yanılma iki halde iptal sebebidir. Eş, evlenmeyi hiç istemediği ya da evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği halde yanılarak razı olmuşsa dava açabilir. Eşinde bulunmaması birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez kılacak derecede önemli bir nitelik konusunda yanılmışsa da aynı hak doğar.[9] Her nitelik yanılması iptal sağlamaz, ölçü birlikte yaşamanın çekilmez hale gelmesidir.
Aldatma
Aldatma sebepleri sınırlı iki hale bağlanmıştır. Eş, namus ve onuru hakkında onun tarafından ya da bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olmuşsa dava açabilir. Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmesi de iptal sebebidir.[10]
Meslek, gelir ya da mal varlığı hakkındaki yalan bu hükme kendiliğinden girmez. Böyle bir olay ancak nitelik yanılmasının ağırlığına ulaşırsa 149. madde kapsamında dava konusu olabilir.
Korkutma ve Zorla Evlendirme
Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilen eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.[11] Aile baskısıyla ya da tehditle zorla evlendirme bu hükmün konusudur.
Evlendirme memuru önünde olumlu cevap vermiş olmak davayı engellemez. Zorun ve evlenmeye razı edilme arasındaki bağı gösteren mesajlar, tanık anlatımları ve varsa suç duyurusu kayıtları ispatta belirleyici olur.
Nisbi Butlanda Hak Düşürücü Süre
Nisbi butlan dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği ya da korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren 6 ay ve her halde evlenmenin üzerinden 5 yıl geçmekle düşer.[12] İki süreden hangisi önce dolarsa hak sona erer. Süreyi kaçıran davacı iptal sebebini ispatlasa bile sonuç alamaz.
Küçük ya da kısıtlı yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse, izni alınmayan yasal temsilci iptal davası açabilir. Evlenen kişi sonradan 18 yaşını doldurur, kısıtlılıktan çıkar ya da kadın gebe kalırsa iptale karar verilemez.[13] Yaş sınırları ve izin ayrıntıları Evlenme Yaşı Kaç yazımızda anlatılmıştır.
Süre başlangıcı pratikte tartışma konusu olur. Sebebin öğrenildiği tarih ya da korkunun sona erdiği an, mesaj kayıtları, tıbbi belge veya tanıkla sabitlenebilmelidir.
Aldatıldığınızı ya da zorla evlendirildiğinizi düşünüyor ve sürenin dolup dolmadığından emin değilseniz, durumunuzu bir avukatla değerlendirmek için randevu alabilirsiniz.
Butlan Sebebi Sayılmayan Haller ve Evlenmenin Yokluğu
Bazı eksiklikler evliliği geçersiz kılmaz. Kadının 300 günlük bekleme süresi bitmeden evlenmesi butlanı gerektirmez.[14] Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına da karar verilemez.[15]
Evlenmenin yokluğu butlandan ayrı bir kavramdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlendirme memuru olmayan kişi önünde yapılan evlenmeyi ve tarafların evlendirme memuru önünde bizzat bulunup birbirleriyle evlenmek istediklerini açıklamadığı halleri yok hükmünde saymıştır.[16] Daire aynı kararda, onaltı yaş dahi tamamlanmadan yapılan evlenmenin Yargıtay'a göre yok hükmünde olduğunu belirtir. Yok hükmündeki evlenme için iptal davası gerekmez, süre sınırı da yoktur.
Yalnızca imam nikahıyla kurulan birliktelik evlendirme memuru önünde yapılmadığı için hukuken evlilik sayılmaz. Medeni Kanun evlenmenin geçerliliğini dini törenin yapılmasına bağlamaz.[17] Bu durumda iptal davası değil, evliliğin hiç kurulmadığı sonucu söz konusudur.
Butlan Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Evliliğin butlanı davasına aile mahkemesi bakar.[18] Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu işe bakar.[19]
Butlan davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.[20] Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.[21]
Butlan Kararının Sonuçları
Butlan kararı, evliliğin karar tarihine kadar doğurduğu sonuçları ortadan kaldırmaz. Medeni Kanun'un 156. maddesi evliliğin hakim kararına kadar geçerli olduğunu söyler, sonuçlar da bu temele göre kurulur.
Butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyi niyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklarla ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.[22] Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi Boşanmada Çocuk Kime Verilir yazımızdaki ölçütlerle yapılır.
Eşler yönünden iyi niyetli eş, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur. Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.[23] Mal rejimi, evliliğin iptalini isteyen davanın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer.[24]
Kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır, kocanın soyadını kullanmakta menfaati varsa hakimden izin isteyebilir.[25] Soyadı ayrıntıları Boşandıktan Sonra Soyadı Nasıl Değiştirilir, nafaka usulü ise Nafaka Nasıl Alınır yazımızda anlatılmıştır.
Çok eşlilik ve hileli evlenme suçlarında zamanaşımı, evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.[26] Butlan davasının sonucu bu yüzden ceza dosyasını da etkiler.
Butlan kararından sonra mal paylaşımı, nafaka ya da soyadı konusunda takıldığınız bir nokta varsa Avukata Sor üzerinden sorabilirsiniz.
Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki Fark
Evliliğin iptali evlenme sırasındaki bir geçersizlik sebebine, boşanma ise evlilik kurulduktan sonra ortaya çıkan sebeplere dayanır. İki dava türünün temel ayrımı tabloda görülür.
| Ölçüt | Evliliğin iptali | Boşanma |
|---|---|---|
| Dayanak | Evlenme anında var olan sebep (m.145-151) | Evlilik sonrası olay ya da evlilik birliğinin sarsılması (m.161-166) |
| Süre | Mutlak butlan süresizdir, nisbi butlan 6 ay ve 5 yıl | Sebebe göre değişir |
| Sonuç | Hakim kararıyla evlilik sona erer, mal rejimi nafaka ve soyadı için boşanma hükümleri uygulanır | Hakim kararıyla evlilik sona erer |
İptal sebebini ispatlayamayan ya da süreyi kaçıran eş için evlilik devam eder. Evlilik birliği temelinden sarsılmışsa ayrıca boşanma davası açılabilir. Boşanma yolları Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır ve Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Farkı yazılarımızda anlatılmıştır.
Butlan Davasında Sık Yapılan Hatalar
En sık hata, butlan sebebinin boşanma davasında kendiliğinden gözetileceğini sanmaktır. Hakim, açılmış bir boşanma davasında mutlak butlan sebebini fark etse bile evlenmeyi kendiliğinden butlanla sonuçlandıramaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Mısır ve Suudi Arabistan vatandaşı iki yabancının Türkiye'de açtığı boşanma davasını çok eşlilik ihtimali gerekçesiyle usulden reddeden kararı bozmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/5548, K. 2026/4435, T. 21.04.2026"Mahkemece, evlenmenin mutlak butlanla batıl olup olmadığının kendiliğinden değerlendirilmesi mümkün değildir."
Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Daire, butlan için ayrı bir dava açılması gerektiğini, açılmış boşanma davasının ise esastan görülmesi gerektiğini belirtmiştir.
İkinci hata, göstermelik evlilik iddiasını kendiliğinden bir butlan sebebi saymaktır. Kanun sebepleri sınırlı saymıştır ve evliliğin yalnızca oturum izni gibi bir amaçla yapıldığı iddiası sayılı sebeplerden birine girmiyorsa tek başına iptal sağlamaz. İddiayı yanılma, aldatma ya da korkutma gibi iradeyi sakatlayan bir olguya bağlamak gerekir.
Üçüncü hata, nisbi butlanda süreyi boşanma davasının gidişatına göre ertelemektir. Hak düşürücü süre durmaz ve kesilmez. Boşanma davası açılmış olması, iptal talebi ayrıca ileri sürülmedikçe iptal için süreyi korumaz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Evliliğin İptali Hakkında Sık Sorulan Sorular
Evliliğin iptaliyle ilgili en çok sorulan noktalar aşağıda toplanmıştır.
Evliliğin 24 saat içinde iptali mümkün müdür?
Kanunda böyle bir süre ya da kolaylaştırılmış bir yol yoktur. Evlilik, ancak Medeni Kanun'daki mutlak veya nisbi butlan sebeplerinden biri dava yoluyla ispatlanırsa ve hakim karar verirse sona erer.
Mutlak butlan ile nisbi butlan arasındaki fark nedir?
Mutlak butlan evli olma, sürekli ayırt etme gücü yokluğu, akıl hastalığı ve yakın hısımlık gibi kamu düzenini ilgilendiren sebeplere dayanır, süre sınırı yoktur ve savcı ile ilgisi olan herkes dava açabilir. Nisbi butlan yanılma, aldatma, korkutma gibi irade sakatlıklarına dayanır, davayı iradesi sakatlanan eş açar ve 6 ay ile 5 yıllık süreyle sınırlıdır.
Evliliğin iptali davası hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde açılır, aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Evliliğin feshi ile evliliğin iptali aynı şey midir?
Hayır. Medeni Kanun'da fesih gaiplik halinde, kaybolanın eşinin yeniden evlenebilmesi için söz konusu olur. Evliliğin iptali ise butlan sebeplerine dayanan ayrı bir davadır.
Evlilik iptal edilirse çocuklar ve mal paylaşımı ne olur?
Çocuklar, ana ve baba iyi niyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Mal rejimi, nafaka, tazminat ve soyadı konuları boşanma hükümlerine göre çözülür, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Mirasçılar butlan davası açabilir mi?
Butlanı dava etme hakkı miras yoluyla mirasçılara geçmez, ancak mirasçılar açılmış davayı sürdürebilir. Mutlak butlanda ilgisi olan herkes davacı olabildiği için mirasçının kendi hukuki yararına dayanarak dava açıp açamayacağı somut olaya göre değerlendirilir.
Evliliğin iptali davasıyla ilgili detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.
Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Referans ve Kaynaklar
[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 145-151.
[2] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 145.
[3] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 230/1-2.
[4] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 129.
[5] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 147.
[6] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 146.
[7] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 159.
[8] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 148.
[9] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 149.
[10] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 150.
[11] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 151.
[12] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 152.
[13] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 153.
[14] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 154.
[15] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 155.
[16] Yargıtay 2. HD, E. 2025/5548, K. 2026/4435, T. 21.04.2026.
[17] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 143/3.
[18] 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 4/1.
[19] 4787 sayılı Kanun, m. 2/2.
[20] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 160.
[21] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 168.
[22] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 157.
[23] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 158.
[24] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 225/2.
[25] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 173.
[26] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 230/4.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 30 Ekim 2026
