DERNEK ADI DERNEĞİ TÜZÜĞÜ
MADDE 1 – DERNEĞİN ADI VE MERKEZİ
Derneğin adı "Dernek Adı Derneği"dir. Derneğin merkezi İl'dir. Dernek, yurt içinde ve yurt dışında şube açabilir / şube açmayacaktır.
MADDE 2 – DERNEĞİN AMACI VE ÇALIŞMA KONULARI
2.1. Derneğin amacı: Amaç: … alanında faaliyet gösteren kişiler arasında dayanışmayı sağlamak, … konusunda toplumu bilinçlendirmek, … ihtiyaç sahiplerine yardım etmek.
2.2. Dernek, amacını gerçekleştirmek için şu çalışmaları yapar: Faaliyetler: kurs, seminer, konferans ve panel düzenlemek; yayın çıkarmak; araştırma yapmak; lokal açmak; taşınmaz edinmek; vakıf ve federasyon kurmak; gerekli izinlerle yurt dışındaki kuruluşlarla işbirliği yapmak; iktisadi işletme kurmak; platform oluşturmak.
2.3. Dernek, Faaliyet Alanı: sosyal / kültürel / eğitim / sağlık / spor alanında faaliyet gösterir.
MADDE 3 – ÜYELİK
3.1. Fiil ehliyetine sahip ve derneğin amaçlarını benimseyen, mevzuatın öngördüğü koşulları taşıyan her gerçek ve tüzel kişi derneğe üye olabilir. Yabancı gerçek kişilerin üyeliği için Türkiye'de yerleşme hakkına sahip olmaları gerekir.
3.2. Üyelik başvurusu yazılı olarak yapılır; yönetim kurulu, başvuruyu en çok otuz gün içinde karara bağlar ve sonucu başvurana yazılı olarak bildirir.
3.3. Derneğe maddi ve manevi katkı sağlayan kişilere yönetim kurulu kararıyla onursal üyelik verilebilir; onursal üyeler oy kullanamaz ve aidat ödemekle yükümlü değildir.
MADDE 4 – ÜYELİKTEN ÇIKMA VE ÇIKARILMA
4.1. Her üye, yazılı bildirimle üyelikten çıkabilir; çıkma, bildirimin yönetim kuruluna ulaşmasıyla kesinleşir ve birikmiş aidat borcunu sona erdirmez.
4.2. Tüzüğe aykırı davranan, verilen görevlerden kaçınan, Aidat Gecikme Süresi ay süreyle aidat ödemeyen ya da üyelik koşullarını kaybeden üye, yönetim kurulu kararıyla üyelikten çıkarılır; çıkarılan üye, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde genel kurula itiraz edebilir.
MADDE 5 – ORGANLAR
Derneğin organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur. Genel kurul kararıyla danışma kurulu gibi başka organlar oluşturulabilir.
MADDE 6 – GENEL KURUL
6.1. Genel kurul, derneğin en yetkili karar organıdır ve derneğe kayıtlı üyelerden oluşur.
6.2. Olağan genel kurul Yıl: üç yılda bir Toplantı Ayı ayında yönetim kurulunca belirlenen gün, yer ve saatte toplanır. Olağanüstü genel kurul, yönetim ya da denetim kurulunun kararı ya da üyelerin beşte birinin yazılı isteği üzerine otuz gün içinde toplantıya çağrılır.
6.3. Yönetim kurulu, genel kurula katılma hakkı bulunan üyelerin listesini düzenler ve üyeleri en az on beş gün önceden; toplantının günü, saati, yeri ve gündemi en az bir gazetede veya derneğin internet sayfasında ilan edilmek, yazılı olarak bildirilmek, üyenin bildirdiği elektronik posta adresine ya da iletişim numarasına mesaj gönderilmek veya mahalli yayın araçları kullanılmak suretiyle toplantıya çağırır. Çağrıda, çoğunluk sağlanamaması halinde ikinci toplantının günü, saati ve yeri belirtilir; iki toplantı arasındaki süre yedi günden az, altmış günden fazla olamaz. Genel kurul toplantısı bir defadan fazla geri bırakılamaz.
6.4. Genel kurul, üyelerin salt çoğunluğunun, tüzük değişikliği ve fesih hallerinde üçte ikisinin katılımıyla toplanır; ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz ancak katılan üye sayısı yönetim ve denetim kurulu üye tam sayısının iki katından az olamaz. Kararlar, katılanların salt çoğunluğuyla; tüzük değişikliği ve fesih kararları katılanların üçte iki çoğunluğuyla alınır.
6.5. Genel kurulun görev ve yetkileri: organların seçilmesi, tüzüğün değiştirilmesi, faaliyet ve denetim raporlarının görüşülmesi ve yönetim kurulunun ibrası, bütçenin kabulü, taşınmaz alım ve satımı için yetki verilmesi, şube açılması ve federasyona katılma kararı, derneğin feshi ve mevzuatın genel kurula bıraktığı diğer işler.
MADDE 7 – YÖNETİM KURULU
7.1. Yönetim kurulu, genel kurulca Görev Süresi yıl için seçilen Asıl Üye Sayısı: beş asıl ve Yedek Üye Sayısı: beş yedek üyeden oluşur; ilk toplantısında başkan, başkan yardımcısı, sekreter ve sayman seçer.
7.2. Yönetim kurulu, derneği temsil eder, bütçeyi uygular, üyelik başvurularını karara bağlar, genel kurulu toplantıya çağırır, defterleri tutar, dernek beyannamesini verir ve mevzuatın yüklediği bildirimleri yapar.
7.3. Yönetim kurulu, Toplantı Aralığı ayda en az bir kez toplanır ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar alır.
MADDE 8 – DENETİM KURULU
Denetim kurulu, genel kurulca seçilen Denetim Asıl Üye Sayısı: üç asıl ve Denetim Yedek Üye Sayısı: üç yedek üyeden oluşur; derneğin faaliyet, hesap ve kayıtlarını yılda en az bir kez denetler ve sonucu yönetim kuruluna ve genel kurula rapor eder.
MADDE 9 – GELİR KAYNAKLARI
Derneğin gelirleri: giriş ödentisi Giriş Ödentisi TL ve yıllık üye aidatı Yıllık Aidat TL, bağış ve yardımlar, faaliyet gelirleri, taşınır ve taşınmaz mal gelirleri, iktisadi işletme gelirleri, yardım toplama mevzuatı çerçevesinde toplanan yardımlar ve diğer gelirlerdir. Giriş ödentisi ve aidat tutarları genel kurulca belirlenir.
MADDE 10 – DEFTERLER VE GELİR-GİDER USULÜ
Dernek, Dernekler Yönetmeliği'nde belirtilen defterleri tutar; gelirler alındı belgesiyle, giderler harcama belgesiyle yapılır. Belgeler beş yıl saklanır.
MADDE 11 – BORÇLANMA USULÜ
Dernek, amacını gerçekleştirmek için genel kurul kararıyla ve genel kurulca belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla borçlanabilir; borçlanma, derneğin gelir kaynaklarıyla karşılanamayacak miktarda olamaz.
MADDE 12 – İÇ DENETİM
Derneğin iç denetimi denetim kurulu tarafından yapılır; genel kurul, yönetim kurulu ya da bağımsız denetim kuruluşlarınca da denetim yapılabilir.
MADDE 13 – TÜZÜK DEĞİŞİKLİĞİ
Tüzük, genel kurula katılan üyelerin üçte iki çoğunluğuyla değiştirilir; değişiklik, genel kurul sonuç bildirimi ekinde mevzuatta öngörülen süre içinde mülki idare amirliğine bildirilir.
MADDE 14 – FESİH VE TASFİYE
Genel kurul, katılan üyelerin üçte iki çoğunluğuyla derneğin feshine karar verebilir; fesih halinde derneğin mal, para ve alacakları, genel kurulca belirlenen Kuruluş: aynı amaçlı dernek / vakıf / kamu kurumu'na devredilir. Tasfiye, son yönetim kurulu üyelerinden oluşan tasfiye kurulunca yapılır ve tasfiyenin tamamlanmasından itibaren yedi gün içinde mülki idare amirliğine bildirilir.
MADDE 15 – HÜKÜM EKSİKLİĞİ
Bu tüzükte hüküm bulunmayan hallerde 5253 sayılı Dernekler Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği uygulanır.
GEÇİCİ MADDE 1 – İlk genel kurulda organlar oluşturulana kadar derneği temsil edecek ve dernekle ilgili iş ve işlemleri yürütecek geçici yönetim kurulu üyeleri: Geçici Yönetim Kurulu Üyeleri – Görevleri
Bu tüzük on beş madde ve bir geçici maddeden ibarettir.
KURUCU ÜYELER : Kurucuların Ad Soyadı – T.C. Kimlik No – Meslek – Adres – İmza (en az yedi kurucu)
Dernek Tüzüğünün Dayanağı
Dernek tüzüğü, derneğin adından fesih usulüne kadar bütün iç düzenini gösteren ve kuruluş bildirimiyle birlikte mülki idare amirliğine verilen kurucu belgedir. Türk Medeni Kanunu her derneğin bir tüzüğü bulunmasını şart koşar ve derneği, gerçek ya da tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amaç için oluşturduğu topluluk olarak tanımlar.[1]
Tüzüğün zorunlu içeriğini ayrıntılı biçimde 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 4. maddesi sayar.[2] Tüzük kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz, tüzükte düzenlenmeyen konularda kanun hükümleri uygulanır.
Amaç kazanç paylaşmaksa dernek doğru araç değildir. Kar dağıtmak isteyen kurucular bir şirket kurar ve kuruluş metinleri limited şirket esas sözleşmesidir, tüzel kişilik aramadan belirli bir iş için bir araya gelenler ise bir adi ortaklık sözleşmesi imzalar.
Tüzükte Hangi Maddeler Zorunludur?
Tüzükte bulunması zorunlu maddeler Dernekler Kanunu'nun 4. maddesinde on iki bent halinde sayılır ve Türk Medeni Kanunu bunlara geçici yönetim kurulunu ekler. Bu başlıklardan biri eksik olan tüzük, kuruluş incelemesinde eksiklik olarak kuruculara geri döner.
Tüzükte yer alması zorunlu başlıklar şunlardır:
- Derneğin adı ve merkezi
- Amacı, çalışma konuları, çalışma biçimleri ve faaliyet alanı
- Üye olma ve üyelikten çıkmanın şart ve şekilleri
- Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı, görev ve yetkileri, oy ve karar usulü
- Yönetim ve denetim kurullarının görevleri, seçimi ve asıl ile yedek üye sayısı
- Şube bulunup bulunmayacağı, şubelerin kuruluşu ve genel kurulda temsili
- Giriş ve yıllık aidatın belirlenme şekli
- Borçlanma usulleri ve iç denetim şekli
- Tüzüğün değiştirilme şekli ve fesihte malvarlığının tasfiyesi
- Geçici yönetim kurulu
Şube hükmü en çok unutulan başlıktır. Tüzük şube açılmayacağını yazıyorsa şube açmadan önce tüzüğün değiştirilmesi gerekir, şubeyi açma kararını ise genel kurul verir.
En sık görülen hata amacın belirsiz yazılmasıdır. Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaç ve çalışma konuları dışında faaliyette bulunamaz ve bu yasağı çiğneyen yönetim kurulu başkanı adli para cezasıyla karşılaşır.
Dernek Nasıl Kurulur?
Dernek, kurucuların imzaladığı kuruluş bildiriminin ve her sayfası kurucularca imzalanmış tüzüğün mülki idare amirliğine verilmesiyle kurulur ve tüzel kişiliği bu anda kazanır.[3] Önceden izin alınmaz, başvuru e-Devlet üzerinden de yapılabilir. Kurucular arasında tüzel kişi varsa yetkili organının kararı, yabancı varsa Türkiye'de yerleşme hakkını gösteren belge eklenir.
Mülki idare amirliği kuruluş bildirimini, belgeleri ve tüzüğü altmış gün içinde dosya üzerinden inceler. Kanuna aykırılık ya da eksiklik bulursa giderilmesini kuruculardan ister ve kurucuların bunun için otuz günü vardır. Süre içinde giderilmezse mülki amir, derneğin feshi için asliye hukuk mahkemesinde dava açılmak üzere durumu Cumhuriyet savcılığına bildirir.
Eksiklik yoksa ya da süresinde giderilirse durum derneğe yazıyla bildirilir ve dernek, dernekler kütüğüne kaydedilir. İlk genel kurulun altı aylık süresi de bu yazılı bildirimle işlemeye başlar.
İlk Genel Kurul Ne Zaman Yapılır?
İlk genel kurul, kuruluşta eksiklik bulunmadığının derneğe yazıyla bildirilmesini izleyen altı ay içinde yapılır ve zorunlu organlar bu toplantıda oluşturulur.[4] Bu tarihe kadar derneği tüzükte adı yazılı geçici yönetim kurulu temsil eder ve genel kurulu toplantıya o çağırır. Çağrının usulü, gündem ve ikinci toplantı kuralları Dernek Genel Kurul Çağrısı Örneği yazımızda anlatılıyor.
Süresinde yapılmayan ilk genel kurul derneği kendiliğinden sona erdirir. Her ilgili, sulh hakiminden derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebilir.[5]
Organlara seçilecek kişiler için kanuni bir engel vardır. Terörün finansmanı, uyuşturucu ya da uyarıcı madde imal ve ticareti ya da suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlarından mahkum olanlar, TCK 53'teki hak yoksunluğu süresi geçmiş olsa bile derneğin genel kurul dışındaki organlarında görev alamaz.
Bu engeli yalnızca yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı kaldırır ve konu sabıka kaydının engel olduğu haller arasında ayrıca anlatılıyor.
Tüzük Değişikliği ve Bildirimi
Tüzük yalnızca genel kurul kararıyla değiştirilir. Değişikliğin görüşüleceği toplantıda genel kurul, katılma hakkı olan üyelerin üçte ikisiyle toplanır ve değişiklik kararı toplantıya katılanların üçte iki çoğunluğuyla alınır.[6] Çoğunluk sağlanamadığı için ertelenen ikinci toplantıda katılım çoğunluğu aranmaz, ama katılan üye sayısı yönetim ve denetim kurullarının üye tam sayısının iki katından az olamaz.
Genel kurulda yalnızca gündemdeki maddeler görüşülür. Gündemde olmayan bir konunun görüşülmesi için toplantıda hazır bulunan üyelerin en az onda birinin yazılı istemi gerekir. Tüzük değişikliği bu yüzden çağrıda ayrı bir gündem maddesi olarak yazılır, toplantı yeter sayısı da buna göre hesaplanır.
Değişiklik, genel kurul sonuç bildiriminin ekinde mülki idare amirliğine verilir. Ekte genel kurul tutanağı, değişen maddelerin eski ve yeni hali ve her sayfası yönetim kurulu üyelerinin salt çoğunluğunca imzalanmış tüzüğün son şekli bulunur.[7] Merkezin başka bir ile taşınması da tüzük değişikliği gerektirir, taşınmanın ayrıca bildirilmesi Dernek Yerleşim Yeri Değişikliği Bildirimi Örneği yazımızda anlatılıyor.
Dernek Nasıl Feshedilir ve Malları Ne Olur?
Dernek, genel kurulun toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğuyla alacağı kararla feshedilir ve malları tüzükte gösterilen yere devredilir. Genel kurul kararı dışında dernek, kanunda sayılan hallerde kendiliğinden sona erer. Amacın gerçekleşmesi ya da imkansızlaşması, ilk genel kurulun süresinde yapılmaması, borç ödemede acze düşme, yönetim kurulunun oluşturulamaması ve olağan genel kurulun iki kez üst üste yapılamaması bu hallerdir.
Amacı kanuna ya da ahlaka aykırı hale gelen derneğin feshine ise Cumhuriyet savcısının ya da bir ilgilinin istemiyle mahkeme karar verir.
Tasfiyeyi son yönetim kurulu üyelerinden oluşan tasfiye kurulu yapar. Kurul alacakları tahsil eder, borçları öder, kalan para ve malları tüzükte gösterilen yere devreder ve işlemler bitince yedi gün içinde tasfiye tutanağıyla birlikte mülki idare amirliğine bildirir.[8] Tasfiye kurulu, derneğin defter ve belgelerini beş yıl saklar.
Tüzük tasfiyeyi genel kurula bırakmış ama genel kurul karar almamışsa ya da dernek mahkeme kararıyla feshedilmişse mallar, mahkeme kararıyla derneğin amacına en yakın ve kapatıldığı tarihte en fazla üyeye sahip derneğe devredilir.[9] Tasfiye ve devir tamamlanınca derneğin kütükteki kaydı silinir.
Dernek Tüzüğü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dernek tüzüğü hazırlanırken en çok noter onayı, yaş sınırı, aidat ve yönetici ücreti soruluyor.
Dernek tüzüğü noterde onaylatılmalı mı?
Hayır, tüzük kurucuların her sayfasını imzalamasıyla geçerlidir ve noter onayı gerekmez. Tüzük, kuruluş bildirimiyle birlikte mülki idare amirliğine ya da e-Devlet üzerinden verilir.
Dernek üyeliği yaş sınırına tabi mi?
Derneğe fiil ehliyeti olan, yani kural olarak on sekiz yaşını doldurmuş kişiler üye olabilir. On beş yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler yasal temsilcilerinin yazılı izniyle çocuk derneği kurabilir ya da çocuk derneğine üye olabilir, on iki yaşını bitirenler ise izinle yalnızca üye olabilir. (5253 sayılı Dernekler Kanunu m.3)
Tüzükte aidat tutarı yazılmak zorunda mı?
Kanun tutarın kendisini değil, giriş ve yıllık aidatın belirlenme şeklini tüzükte ister. Tüzük tutarı yazabileceği gibi belirleme yetkisini genel kurula da bırakabilir.
Dernek yöneticilerine ücret ödenebilir mi?
Kamu görevlisi olmayan yönetim ve denetim kurulu başkan ve üyelerine ücret verilebilir, tutarı genel kurul belirler. Bu kurullar dışındaki üyelere ücret, huzur hakkı ya da başka bir adla karşılık ödenemez. (5253 sayılı Dernekler Kanunu m.13)
Dernek ticari faaliyet yapabilir mi?
Dernek, amacını gerçekleştirmek için gelir getirici faaliyette bulunabilir ve iktisadi işletme kurabilir. İktisadi işletmenin kazancı kurumlar vergisine tabidir ve elde edilen gelir üyelere dağıtılamaz.
Referans ve Kaynaklar
[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.56 ve 58 - derneğin tanımı ve tüzük.
[2] 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4 - tüzükte bulunması zorunlu hususlar.
[3] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.59 ve 60 - tüzel kişiliğin kazanılması ve inceleme.
[4] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.62 - ilk genel kurul toplantısı.
[5] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.87 - kendiliğinden sona erme.
[6] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.78 ve 81 - toplantı ve karar yeter sayısı.
[7] Dernekler Yönetmeliği m.17 ve 92 - genel kurul sonuç bildirimi ve tüzük değişikliğinin bildirimi.
[8] Dernekler Yönetmeliği m.89 - tasfiye.
[9] 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.15 - tasfiye.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 23 Eylül 2026
