Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, kasten işlenen bir suçtan hapis cezasına mahkum olan kişinin, cezası bitene kadar kamu görevi, velayet, dernek ya da şirket yöneticiliği ve izne tabi serbest meslek gibi hakları kullanamamasıdır. TCK'nın 53. maddesinde düzenlenen bu yasak ayrı bir ceza değil, hapis mahkumiyetinin kanuni sonucudur ve hükümde yazılmasa bile doğar. Hapis cezasının infazı tamamlandığında yasak kendiliğinden kalkar.
Madde, taksirli suçlarda, adli para cezasında ve 18 yaşından küçüklerde uygulanmaz. Trafik ya da meslek kurallarına aykırılıktan doğan taksirli suçlarda ise mahkeme ayrıca meslek yasağına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verebilir.
"TCK 53 Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma" yazımızla ilgili avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
"TCK 53 Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma" yazımızla ilgili detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
- Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma TCK'nın 53. maddesine göre kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkumiyetin kanuni sonucu olarak doğar.
- TCK'nın 53. maddesindeki yasaklar hapis cezasının infazı tamamlanınca kendiliğinden kalkar ve bunun için ayrıca mahkeme kararı gerekmez.
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2018 tarihli kararında adli para cezasına çevrilen hapis cezasında TCK 53 yasaklarının hükümden çıkarılması gerektiğini belirtmiştir.
TCK 53/1 Hangi Hakları Kapsar?
TCK 53/1, kasten işlenen suçtan hapis cezası alan kişiyi beş grup haktan yoksun bırakır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'ndaki belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, hükümde ayrıca gerekçe gösterilmeden uygulanır.[1] Aşağıdaki tablo bentleri ve uygulamadaki karşılıklarını gösterir.
| Bent | Yoksun kalınan hak | Uygulamadaki karşılığı |
|---|---|---|
| a | Kamu görevi üstlenmek | Memurluk, TBMM üyeliği, belediye ve köy hizmetlerinde istihdam |
| b | Seçme ve seçilme ehliyeti | Anayasa Mahkemesi 2015 kararıyla uygulaması büyük ölçüde iptal edildi |
| c | Velayet, vesayet ve kayyımlık | Kendi çocukları üzerindeki velayette koşullu salıverilmeye kadar sürer |
| d | Tüzel kişi yöneticiliği ve denetçiliği | Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti |
| e | İzne tabi meslek ve sanatı serbestçe icra | Avukatlık, eczacılık gibi meslekleri kendi adına yapmak ve tacirlik |
Tablodaki yasaklar yalnızca ceza süresince geçerlidir. Memuriyet, silah ruhsatı ya da avukatlık gibi alanlarda infazdan sonra da süren yasaklar TCK'dan değil özel kanunlardan doğar ve bunları kaldırmanın yolu Memnu Hakların İadesi Nedir, Nasıl Alınır? yazımızda anlatılmıştır.
TCK 53 Hak Yoksunluğu Ne Zaman Kalkar?
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, mahkum olunan hapis cezasının infazı tamamlanınca kendiliğinden kalkar ve bunun için mahkemeye başvurmak gerekmez. Cezası ertelenen hükümlünün kendi çocukları üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkilerine bu yasak uygulanmaz, koşullu salıverilen ya da denetimli serbestlikle cezası infaz edilen hükümlüde de bu yetkiler cezaevinden çıkışla birlikte yeniden kullanılabilir. Aynı kişiler için mahkeme (e) bendindeki meslek yasağının uygulanmamasına da karar verebilir.
Yargıtay, velayet yasağının kendi altsoyu bakımından yalnızca koşullu salıverilme tarihine kadar süreceğinin hükümde gözetilmemesini bozma sebebi saymaktadır.[2] Başka çocuklar üzerindeki vesayet ve kayyımlık yasağı ise infazın sonuna kadar devam eder.
İnfaz bitince belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma sona erse de adli sicil ve arşiv kaydı bir süre daha kalır. Kaydın hangi kurumlar karşısında engel oluşturduğu Sabıka Kaydı Nelere Engel? Meslekler ve Haklar Listesi yazımızda anlatılmıştır.
TCK 53 Hangi Hallerde Uygulanmaz?
TCK 53, kasten işlenen suçtan hapis cezası şartı taşımayan mahkumiyetlerde ve Kanun'un açıkça ayırdığı kişilerde uygulanmaz. Uygulanmadığı durumlar şunlardır.
- Taksirli suçlar, çünkü madde yalnızca kasten işlenen suçlara bağlanmıştır.
- Doğrudan verilen adli para cezası ve hapisten çevrilen adli para cezası.
- Suçu işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış kişiler.
- Kısa süreli hapis cezası ertelenen kişiler, yani 1 yıl veya daha az hapsi ertelenenler.
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen sanıklar.
Hapisten çevrilen para cezasında Yargıtay, hükme yazılmış TCK 53 yasaklarının çıkarılmasına karar vermektedir.[3] Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ise kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına geldiği için yasak da doğmaz.[4] Bu kararın sicile etkisi HAGB Sicile İşler mi? Adli Sicile İşlenmeyen Kararlar yazımızda ayrıca anlatılmıştır.
Seçme ve Seçilme Ehliyeti ve Anayasa Mahkemesi Kararı
Anayasa Mahkemesi 8 Ekim 2015 tarihli kararıyla TCK 53'ün (b) bendindeki seçme ve seçilme ehliyetine ilişkin kuralları ve bu yasağın infazın sonuna kadar sürmesini iptal etmiştir.[5] Kararın 24 Kasım 2015'te Resmi Gazete'de yayımlanmasından sonra Yargıtay, hükümlerden seçme ve seçilme ehliyetinden yoksunluk ifadesinin çıkarılmasına karar vermektedir.[6]
Oy kullanma yasağı artık doğrudan Anayasa'dan okunur. Anayasa, taksirli suçlar hariç yalnızca ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağını düzenler.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.67/3"Silah altında bulunan er ve erbaşlar ile askeri öğrenciler, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oy kullanamazlar."
Koşullu salıverilen ya da cezası ertelenen kişi bu nedenle oy kullanabilir. Aday olma ise Anayasa'nın 76. maddesi ve seçim kanunlarıyla ayrıca sınırlanmıştır ve ayrıntısı Sabıkası Olan Belediye Başkanı veya Milletvekili Olabilir mi? yazımızda yer alır.
TCK 53/5 Hak Yasağı ve 53/6 Ehliyetin Geri Alınması
TCK 53/5, suç bir hak ya da yetki kötüye kullanılarak işlenmişse, hapis cezasının infazından sonra işlemek üzere cezanın yarısından bir katına kadar o hakkın ayrıca yasaklanmasını öngörür. Suçtan yalnızca adli para cezası verilmişse yasak, hükümdeki gün sayısının yarısından bir katına kadar belirlenir ve süre para cezasının tamamen infazından sonra işler. Bu yasak 53/1'deki yasaktan farklı olarak infazla kalkmaz, infazla başlar.
TCK 53/6 ise meslek ya da trafik kurallarına aykırılıktan doğan taksirli suçlarda uygulanır. Mahkeme 3 aydan az ve 3 yıldan fazla olmamak üzere meslek yasağına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verebilir. Yasak hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süresi cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlar.
Bu kararlar adli sicile de işlenir. Adli Sicil Kanunu, mahkumiyetle bağlantılı meslek yasağını ve sürücü belgesinin geri alınmasını kayda girecek bilgiler arasında sayar.[7] Trafikte idari yolla ehliyete el konulan halleri Ehliyete Hangi Durumlarda El Konulur yazımızda anlatmıştık.
"TCK 53 Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma" yazımızla ilgili detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma Hakkında Sık Sorulan Sorular
TCK 53 yasağı verilen ya da hükmünde bu maddeyi gören kişilerin en çok sorduğu üç konu aşağıda cevaplanmıştır.
TCK 53 olan kişi yurt dışına çıkabilir mi?
Evet, TCK'nın 53. maddesi yurt dışına çıkma yasağı içermez. Yurt dışı çıkış yasağı soruşturma ya da kovuşturma sırasında adli kontrol tedbiri olarak ayrıca verilen bir karardır ve TCK 53 ile karıştırılmamalıdır.
TCK 53 olan kişi şirket kurabilir ya da ortak olabilir mi?
Madde şirket ortaklığını yasaklamaz. Ancak infaz tamamlanıncaya kadar kişi şirket, kooperatif ya da dernek gibi tüzel kişilerin yöneticisi veya denetçisi olamaz ve izne tabi bir meslek ya da sanatı kendi adına tacir olarak icra edemez.
TCK 53 memuriyete engel mi?
Madde memuriyet yasağını yalnızca hapis cezasının infazı sürerken öngörür. İnfazdan sonra memuriyet engeli, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinde sayılan suçlar ve 1 yıl veya daha fazla hapis cezası bakımından ayrıca değerlendirilir.
Referans ve Kaynaklar
[1] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.53 - belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmanın kapsamı, süresi, istisnaları ve 53/5 ile 53/6 yasakları.
[2] Yargıtay 17. Ceza Dairesi, E. 2015/9302, K. 2016/2327, T. 25.02.2016 - TCK m.53/1-c'deki velayet, vesayet ve kayyımlık yoksunluğunun kendi altsoyu yönünden koşullu salıverilme tarihine kadar sürmesi.
[3] Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2017/12346, K. 2018/3009, T. 15.03.2018 - adli para cezasına çevrilen hapis cezasında TCK m.53 hak yoksunluklarına ilişkin bendin hükümden çıkarılması.
[4] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5 - hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının müsadere hariç kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade etmesi.
[5] Anayasa Mahkemesi, E. 2014/140, K. 2015/85, T. 08.10.2015 - TCK m.53'te seçme ve seçilme ehliyetine ilişkin ibarelerin ve ikinci fıkranın bu bent yönünden iptali.
[6] Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2015/33353, K. 2016/679, T. 18.01.2016 - Anayasa Mahkemesi iptal kararı gözetilerek hükümden seçme ve seçilme ehliyetine ilişkin ibarenin çıkarılması.
[7] 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1-e - belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmaya ilişkin erteleme istisnası kararı ile meslek yasağı ve sürücü belgesinin geri alınması kararlarının adli sicile kaydedilmesi.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 11 Eylül 2026
