Temerrüt Nedir, Sonuçları Nelerdir?

Temerrüt nedir? Borçlar hukukunda temerrüt, muaccel hale gelmiş bir borcun borçlu tarafından ifa edilmemesi ve kural olarak alacaklının ihtarına rağmen bu durumun sürmesidir. Sonuçları borcun türüne göre değişir ama üç ana başlıkta toplanır. Para borcunda borçlu, zararını ispatlamaya gerek kalmaksızın temerrüt faizi öder, bunu aşan bir zarar varsa kusursuzluğunu ispat etmedikçe onu da tazmin eder.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde alacaklı ise ifayı ve gecikme tazminatını isteyebilir, ifadan vazgeçip müspet zararını talep edebilir ya da sözleşmeden dönebilir. Türk Borçlar Kanunu'nun 117. ve devamı maddeleri bu koşulları ve sonuçları düzenler.^[1]

İçindekiler6 başlık

1. Temerrüdün Koşulları: Muacceliyet ve İhtar
2. İhtarın Gerekli Olmadığı Haller
3. Temerrüt Faizi ve Güncel Oranı
4. Temerrüt Faizini Aşan Zarar
5. Karşılıklı Borç Yükleyen Sözleşmelerde Alacaklının Seçimlik Hakları
6. İcra Takibinde Temerrüdün Rolü

Temerrüdün Koşulları: Muacceliyet ve İhtar

Borçlunun temerrüde düşmesi için önce borcun muaccel olması, yani ifa zamanının gelmiş olması gerekir. Muaccel borcun borçlusu, alacaklının kendisine yönelttiği ihtarla temerrüde düşer. İhtar herhangi bir şekle bağlı değildir, borçludan ifanın istendiğinin anlaşılması yeterlidir.

Vade henüz gelmemişse alacaklı ihtar çekse dahi borçlu temerrüde girmez, önce vadenin dolması beklenir. Karşılıksız çıkan bir çekin doğurduğu ayrı cezai sorumluluk Çekle İlgili Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu Nedir? yazımızda ele alınmaktadır.

İhtarın Gerekli Olmadığı Haller

Kanun, ihtar şartına iki önemli istisna getirir. İfa gününün sözleşmeyle birlikte belirlendiği veya taraflardan birinin usulüne uygun bildirimle tespit ettiği hallerde bu günün geçmesiyle borçlu kendiliğinden temerrüde düşer.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu, E. 2019/1, K. 2019/8, T. 25.12.2019

"TBK'nin 117/2 maddesi gereğince borcun ifa edileceği gün; birlikte tespit edilmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlenmişse ayrıca ihtara gerek olmadan borçlu temerrüde düşmüş olur."

Haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği an da borçluyu kendiliğinden temerrüde düşüren diğer istisnalardır. Yalnız sebepsiz zenginleşenin iyi niyetli olduğu hallerde bildirim yine şart koşulur.

Temerrüt Faizi ve Güncel Oranı

Para borcunda temerrüde düşen borçlu, alacaklının zararını ispatına gerek kalmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür.^[2] Sözleşmede ayrı bir oran kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'daki yasal faiz oranı uygulanır. Bu oran 31 Temmuz 2026'dan itibaren sabit bir yüzde olmaktan çıkmış, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın reeskont oranına endeksli hale gelmiştir.^[3] Güncel oran, hesaplama yöntemi ve sözleşme dışı borçlara ilişkin ayrı bir Anayasa Mahkemesi kararının etkisi Güncel Yasal Faiz Oranı Nedir yazısında ayrıntılı işlenmiştir.

Ticari olmayan işlerde sözleşmeyle belirlenecek temerrüt faizi bu yasal oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz. Yüzde elli fazlası sınırı ise akdi faiz için geçerlidir. Tacirler arası işlemlerde böyle bir sınır bulunmaz.

Temerrüt Faizini Aşan Zarar

Alacaklının uğradığı zarar bazen temerrüt faizinin karşıladığından fazla olabilir. Böyle bir durumda borçlu, temerrüde düşmekte kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe faizi aşan bu zararı da tazmin etmekle yükümlüdür.^[4] Uygulamada munzam zarar olarak anılan bu talep, özellikle enflasyonun yüksek seyrettiği dönemlerde alacaklılar tarafından sık ileri sürülür.

Karşılıklı Borç Yükleyen Sözleşmelerde Alacaklının Seçimlik Hakları

İki tarafa borç yükleyen bir sözleşmede karşı taraf temerrüde düşerse alacaklının önünde üç seçenek belirir. Alacaklı ifayı ve gecikme nedeniyle uğradığı zararın tazminini isteyebilir, ifadan tamamen vazgeçip müspet zararının giderilmesini talep edebilir ya da sözleşmeden dönebilir.^[5] Son iki seçeneği kullanabilmek için kural olarak borçluya önce uygun bir süre (mehil) tanınması gerekir. Sözleşmeden dönüldüğünde ise taraflar aldıklarını karşılıklı iade eder.

İcra Takibinde Temerrüdün Rolü

İcra takibinde gönderilen ödeme emri de fiilen bir ihtar işlevi görür ve borçlu, ödeme emrinin tebliğiyle birlikte faiz bakımından temerrüde düşmüş sayılır. Alacaklı, henüz kesinleşmemiş ama muaccel hale gelmiş bir alacağını dava veya takip süreci tamamlanmadan güvence altına almak isterse ihtiyati haciz yoluna başvurabilir.

Bu kararın borçlu tarafından nasıl itiraz konusu edilebileceği İhtiyati Haciz Kararına İtiraz Nasıl Yapılır? yazısında anlatılmıştır. Kambiyo senedine bağlı borçlarda vade tarihinin geçmesiyle oluşan kendiliğinden temerrüt durumu ise Senet Avukata Verilirse Ne Olur? yazısındaki sürecin başlangıç noktasıdır.

Temerrüt ve alacak tahsili konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

Temerrüt ve alacak tahsili konusunda detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sözleşmeye ya da icra sürecine özgü sorularınız için İletişim sayfamızdan da bize ulaşabilirsiniz.

---

Referans ve Kaynaklar

^[1] Türk Borçlar Kanunu, madde 117 — borçlunun temerrüdünün koşulları.

^[2] Türk Borçlar Kanunu, madde 120 — temerrüt faizi.

^[3] 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun, madde 1. 7589 sayılı Kanun, madde 10, Resmi Gazete T. 31.07.2026, S. 33326.

^[4] Türk Borçlar Kanunu, madde 122 — temerrüt faizini aşan zarar.

^[5] Türk Borçlar Kanunu, madde 123-126 — karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüdün sonuçları.