Boş Senet Örneği Oluşturma Aracı

Boş senet örneği aramak çoğu zaman iki farklı ihtiyaçtan doğar: ya kırtasiyeden alınacak matbu koçana ulaşılamamıştır ya da eldeki senedin doğru doldurulup doldurulmadığı merak edilmektedir. Aşağıdaki araç, piyasadaki matbu senedin birebir aynısını ekrana getirir. Alanları boş bırakıp yazdırılabilir bir form olarak indirebilir, ya da bilgileri girip doldurulmuş halini alabilirsiniz. İmza yeri hiçbir durumda doldurulmaz, çünkü senedin geçerliliği ıslak imzaya bağlıdır.

Boş Senet Örneği Nasıl İndirilir?

Araç dört ayrı çıktı üretir. Boş senet (PDF) ve boş senet (Word) düğmeleri, alanları boş bırakılmış matbu koçanın birebir aynısını verir; kırtasiyeden alınan senet gibi elle doldurulup imzalanmak üzere A4 kağıda yazdırılır. Word çıktısı, matbu metni koruyarak bilgisayarda düzenlemek isteyenler içindir.

Doldurulmuş (PDF) ve doldurulmuş (Word) düğmeleri ise ekranda girdiğiniz bilgileri senedin üzerine işler. Tutarın yazıyla okunuşu, vadenin yazıya çevrilmiş hali ve soldaki dip koçan otomatik dolar; bu alanları ayrıca yazmanız gerekmez. İmza alanı hiçbir çıktıda doldurulmaz, çünkü senedi geçerli kılan ıslak imzadır ve çıktı alındıktan sonra elle atılır.

Senette Bulunması Zorunlu Unsurlar Nelerdir?

Uygulamada "senet" denilen belge, Türk Ticaret Kanunu'nun dilinde bono ya da emre yazılı senettir. Kanun sekiz unsur sayar ve bunlardan birinin eksikliği belgeyi kambiyo senedi olmaktan çıkarır.^[1]

Rakam ile yazı arasında fark varsa yazıyla belirtilen tutar geçerli olur. Matbu senetlerde tutarın iki yanına konan # işaretleri de bu yüzden vardır: rakamın önüne veya arkasına sonradan hane eklenmesini engellerler. Araç, tutarı otomatik olarak bu biçimde basar ve yazıyla karşılığını kendisi üretir.

Unsuru Eksik Belge Ne Olur, Hiç mi Değeri Kalmaz?

Kanunun saydığı unsurlardan biri eksikse belge bono sayılmaz. Bu, borcun yok olduğu anlamına gelmiyor. Belge kambiyo senedi olmaktan çıkıp adi borç senedine dönüşüyor. Fark, alacağın varlığında değil, onu tahsil etme yolunda.

Kambiyo senediyle icra dairesine gidildiğinde memur senedin vasfına bakar ve doğrudan ödeme emri çıkarır. Adi senette böyle bir imtiyaz yoktur: alacaklı genel haciz yoluyla takip yapar, borçlunun basit itirazı takibi durdurur ve süreç itirazın iptali ya da kaldırılması davasına taşınır. Aylarla ölçülen bir gecikme demektir.

Uygulamada en sık rastlanan eksiklik, metinde "bono" ya da "emre yazılı senet" ibaresinin hiç geçmemesi. Kırtasiyeden alınan matbu koçanlarda bu ibare zaten basılı olduğu için sorun çıkmaz. Asıl sıkıntı, düz bir kağıda elle yazılan borç kağıtlarında doğar. "Şu kadar borcum vardır, şu tarihte ödeyeceğim" cümlesi altına atılan imza geçerli bir taahhüttür ama bono değildir.

Bir de tersi var: belge bono olarak geçerli olsa bile taraflar arasındaki temel ilişkiye dayanan uyuşmazlık ayrı bir mesele. Senedin geçerliliği, borcun gerçekten doğup doğmadığı sorusunu kendiliğinden cevaplamaz.

Vade veya Ödeme Yeri Yazılmazsa Senet Geçersiz Olur mu?

Hayır. Kanun bu iki eksikliği kendisi tamamlar:

• Vade yoksa senet, görüldüğünde ödenmesi gereken bir bono sayılır.
• Ödeme yeri yoksa düzenlenme yeri hem ödeme yeri hem de düzenleyenin yerleşim yeri kabul edilir.
• Düzenlenme yeri yoksa düzenleyenin adının yanında yazılı yer, düzenlenme yeri sayılır.^[2]

Buna karşılık vadenin düzenlenme tarihinden önceye konması telafi edilebilir bir eksiklik değildir. Senet kambiyo vasfını yitirir. İki tarihin aynı gün olması ise senedi etkilemez. Bu yüzden araç, vade tarihini düzenlenme tarihinden önceye girdiğinizde indirmeye izin vermez.

Boş Senet İmzalamanın Riski Nedir?

Uygulamada en çok zarar doğuran durum, tutarı veya vadesi boş bırakılmış bir senedin imzalanmasıdır. Taraflar aralarında "en fazla şu kadar yazılacak" diye anlaşmış olsa bile kanun, bu anlaşmayı senedi devralan üçüncü kişiye karşı korumaz.

TTK m. 680

Tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bulunan bir poliçe, aradaki anlaşmalara aykırı bir şekilde doldurulursa, bu anlaşmalara uyulmadığı iddiası, hamile karşı ileri sürülemez; meğerki, hamil poliçeyi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadı mümkün bulunmuş olsun.

Bu hüküm bonolar için de geçerlidir.^[3] Pratik sonucu şudur: senedi elinde bulunduran kişi tutarı anlaşmaya aykırı doldurup ciro ederse, borçlu bu itirazı yalnızca kötü niyetini veya ağır kusurunu ispatlayabildiği hamile karşı ileri sürebilir. İyi niyetli bir üçüncü kişiye karşı bu savunma dinlenmez.

Bu nedenle senet, imzalanmadan önce eksiksiz doldurulur. Boş bırakılan her alan, sonradan doldurulabilecek bir alandır.

Senet Ciro ile El Değiştirir

Boş senet riskinin neden bu kadar ağır olduğunu anlamak için senedin nasıl devredildiğine bakmak gerekiyor. Bono, alacağın temliki gibi bir sözleşmeyle değil, senedin arkasına yazılan ciro ile el değiştirir.

Ciro, senedin üzerine ya da senede eklenen ve "alonj" denilen bir kağıda yazılır. Devreden kişinin imzası şarttır. Kime devredildiğinin yazılması ise zorunlu değil. Yalnızca imzadan ibaret cirolara beyaz ciro denir ve bunun senedin arkasına ya da alonja yazılması gerekir.^[4]

Beyaz ciro, senedi pratikte elden ele dolaşabilir hale getirir. Arkasına imzasını atıp senedi veren kişi, artık kimin eline geçeceğini kontrol edemez.

Devrin borçlu açısından sonucu şudur: senedi devralan hamile karşı, borçlu kendi ile önceki hamiller arasındaki ilişkiden doğan itirazları ileri süremez.

TTK m. 687

Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri başvuran hamile karşı ileri süremez; meğerki, hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.

"Malı teslim almadım", "iş yarım kaldı", "aramızda başka bir anlaşma vardı" türünden savunmalar senedi devralan üçüncü kişiye karşı işlemez. İstisna dar: hamilin senedi devralırken bile bile borçlunun zararına hareket ettiğini ispatlamak gerekir, ki bu ispat kolay değildir.

Senedi ödeyip geri almamanın neden riskli olduğu da burada netleşiyor. Elde kalan senet ciro edilebilir ve karşınıza bu kez itiraz edemeyeceğiniz bir hamil çıkabilir.

Senet Elektronik İmzayla Düzenlenebilir mi?

Düzenlenemez. Kanun bunu açıkça yasaklar: poliçe, bono, çek ve benzeri kambiyo senetleri güvenli elektronik imza ile düzenlenemez. Kabul, aval ve ciro gibi senet üzerinde yapılan işlemler de e-imzayla yapılamaz.^[5]

Sonuç pratikte şu: senedin metnini bilgisayarda hazırlayıp çıktı almak serbesttir, ama imza kısmı mutlaka ıslak olmalıdır. Bu sayfadaki aracın imza alanını hiçbir durumda doldurmamasının sebebi de budur. Taranmış bir senet görüntüsü de asıl belgenin yerini tutmaz. Kambiyo takibi senedin aslıyla yapılır.

Senet Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar?

Bonoyu düzenleyene karşı ileri sürülecek istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.^[6] Süre dolduktan sonra kambiyo senetlerine özgü takip yolu kapanır. Alacak tamamen ortadan kalkmaz ama genel hükümlere göre ispat edilmesi gereken bir alacağa dönüşür.

Senedi Doldururken Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca rakamla tutar yazmak. Yazıyla karşılığı bulunmayan senette rakama müdahale iddiası kolaylaşır.
• Lehtarı boş bırakmak. Kime ödeneceği yazılmayan belge bono sayılmaz. "Hamiline" ibaresi de bonoda bu eksikliği gidermez.
• Kaşe veya matbu unvanı imza yerine saymak. İmza el yazısıyla atılır.
• Kefil satırını imzasız bırakmak. Kefil bilgisi yazılıp imza alınmazsa kefalet doğmaz. Kambiyo hukukunda bu ilişki aval olarak kurulur ve avalistin de imzası gerekir.
• Tek nüsha düzenleyip borçluda kopya bırakmamak. Ödeme sonrası senedin iadesi istenmelidir. Ödeme yapıldığı halde senet karşı tarafta kalırsa ikinci kez takibe konulabilir.

Doldurulmuş Senet Ödenmezse Ne Olur?

Vadesinde ödenmeyen bono, icra dairesinde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibe konulabilir. İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte ödeme emri gönderir.

Ödeme emrindeki süreler karıştırılmaya çok müsait, çünkü bir tanesi diğerlerinden farklı:

Yani ödeme için tanınan on günlük süre itiraz süresi değildir. İtirazların tamamı beş gündür ve icra mahkemesine dilekçeyle yapılır. İcra dairesine yapılan itiraz sonuç doğurmaz.^[7]

İkinci fark daha ağır: itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Adi takipte borçlunun itirazı takibi durdurur ve harekete geçmek alacaklıya düşer. Kambiyo takibinde ise borçlu itiraz etse bile icra mahkemesinden durdurma kararı getirmedikçe süreç işlemeye devam eder. Bu tersine dönmüş yük, kambiyo senedinin borçlu açısından asıl riskidir.

İmzayı haksız yere inkar etmenin ayrı bir yaptırımı da var: takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezası. Bu yüzden "nasılsa itiraz ederim" yaklaşımı, imza gerçekten borçluya aitse pahalıya patlar.

Sürecin nasıl işlediği ve avukata verilen senette masrafların nasıl hesaplandığı konusunda Senet Avukata Verilirse Ne Olur? yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Referans ve Kaynaklar

^[1] 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 776. Tam metin: [mevzuat.gov.tr](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6102&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5)

^[2] TTK m. 777. Aynı madde, m. 776'daki unsurlardan birini içermeyen senedin bono sayılmayacağı kuralının istisnalarını düzenler.

^[3] TTK m. 778/2-f, açık poliçeye dair 680 inci madde hükmünün bonolara da uygulanacağını açıkça belirtir.

^[4] TTK m. 683. Cironun bonolara uygulanacağı m. 778/1-a ile hükme bağlanmıştır.

^[5] TTK m. 1526/1.

^[6] TTK m. 778/1-h yollamasıyla uygulanan m. 749.

^[7] 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 168. Ödeme emrinin içeriğini ve bentler halinde süreleri sayan hüküm budur.