Memnu hakların iadesi, bir mahkumiyet yüzünden TCK dışındaki kanunların kişiye süresiz olarak kapattığı hakları mahkeme kararıyla yeniden açan yoldur. Kanundaki adı yasaklanmış hakların geri verilmesidir ve cezanın infazından 3 yıl geçtikten sonra, yeni suç işlemeyip iyi halli yaşayan kişi hükmü veren mahkemeye başvurarak bu kararı alır. Karar mahkumiyeti silmez, fakat arşiv kaydının silinme süresini 30 yıldan 15 yıla indirir ve silah ruhsatı gibi birçok yasağı kaldırır.
Karar her yasağı kaldırmaz. Danıştay, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlarda bu kararın memuriyet engelini kaldırmadığını 2024'te kabul etmiştir.
"Memnu Hakların İadesi Nedir, Nasıl Alınır?" yazımızla ilgili avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
"Memnu Hakların İadesi Nedir, Nasıl Alınır?" yazımızla ilgili detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
- Memnu hakların iadesi 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'nun 13/A maddesine göre cezanın infazından 3 yıl geçtikten sonra hükmü veren mahkemeden istenir.
- Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 2024 tarihli kararında hırsızlık gibi suçlarda memnu hak kararının memuriyet engelini kaldırmadığını kabul etmiştir.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2025 tarihli kararında memnu hak talebinin reddine karşı istinaf yolunun açık olduğunu belirtmiştir.
Memnu Hakların İadesi Hangi Hak Yoksunluklarını Kaldırır?
Memnu hak kararı, TCK dışındaki kanunların bir suça ya da cezaya bağladığı hak yoksunluklarını kaldırır. Kararın dayanağı olan 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'nun 13/A maddesi TCK'nın 53. maddesindeki yasakları kapsamaz, çünkü onlar hapis cezasının infazıyla kendiliğinden sona erer.[1] TCK'daki bu yasakların kapsamı TCK 53 Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma yazımızda anlatılmıştır.
Mahkumiyet kararında hiçbir hak yoksunluğu yazılmamış olması talebi engellemez. Yargıtay, hükümde hak yoksunluğu bulunmadığı gerekçesiyle talebi reddeden mahkeme kararlarını, yasağın mahkumiyetin doğal sonucu olarak doğduğunu belirterek bozmaktadır.[2] Aşağıdaki tablo kararın sık karşılaşılan yasaklara etkisini gösterir.
| Kanun ve yasak | Memnu hak kararının etkisi |
|---|---|
| 6136 sayılı Kanun m.7, ateşli silah taşıma ve bulundurma izni | İnfazdan 5 yıl sonra ve memnu hak kararıyla ruhsat alınabilir, karar olmadan alınamaz |
| 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.5/1-a, avukatlığa kabul | Mahkumiyetten doğan engel kalkar, kesinleşmiş meslekten çıkarma cezası varsa ayrıca değerlendirilir |
| 657 sayılı Kanun m.48/A-5, kasten işlenen suçtan 1 yıl ve üzeri hapis | Memuriyet engeli ileriye dönük olarak kalkar |
| 657 sayılı Kanun m.48/A-5, hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet, zimmet, sahtecilik gibi suçlar | Danıştay İDDK'ya göre memuriyet engeli kalkmaz |
| 5352 sayılı Kanun m.12, arşiv kaydı | Hak yoksunluğu doğuran mahkumiyette silinme süresi 30 yıldan 15 yıla iner |
Silah ruhsatındaki şart doğrudan kanun metninde yazılıdır ve ateşli silahla işlenen suçlarda ya da taksirli suçlar hariç 1 yıldan fazla hapiste memnu hak kararı olmadan izin verilemez.[3] Avukatlık tarafında Danıştay, memnu hak kararıyla 5/1-a engelinin kalktığını, ancak mahkumiyet yüzünden verilmiş kesinleşmiş meslekten çıkarma cezasının kendiliğinden ortadan kalkmadığını kabul etmiştir.[4] Bu mesleklerin ayrıntısı Silah Ruhsatı Nasıl Alınır? Sabıka Kaydı Engel mi? ve Sabıkası Olan Polis, Asker veya Avukat Olabilir mi? yazılarımızda yer alır.
Memnu Hakların İadesi Şartları ve Süresi
Yasaklanmış hakların geri verilmesi için cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren 3 yıl geçmesi, kişinin bu sürede yeni suç işlememesi ve iyi halli yaşadığına mahkemede kanaat oluşması gerekir. Koşullu salıverilen hükümlüde 3 yıl, denetim süresinin bitip cezanın infaz edilmiş sayıldığı bihakkın tahliye tarihinden başlar. Örneğin bihakkın tahliyesi 10 Mart 2023'te gerçekleşen kişi en erken 10 Mart 2026'da başvurabilir.
Süre dolmadan verilen karar hukuka aykırıdır. Yargıtay, uyuşturucu ticaretinden verilen 12 yıl 6 aylık cezanın infazından yalnızca 5 ay sonra verilen memnu hak kararını bu gerekçeyle bozmuştur.[5]
Cezanın infazı genel af ve etkin pişmanlık dışındaki bir hukuki sebeple sona ermişse süre farklı hesaplanır. Bu halde hükmün kesinleşmesinden itibaren 5 yıl geçmesi gerekir ve bu süre hapis cezasına 3 yıl eklenerek bulunan süreden kısa olamaz, örneğin 4 yıllık hapiste bekleme 7 yıldır. İyi hal değerlendirmesinde adli sicil kaydı ve UYAP'taki dosyalar incelenir, fakat Yargıtay 3 yıl içinde işlenmiş bir suç kaydı bulunmayan kişinin talebinin yalnızca devam eden kovuşturmalar gerekçesiyle reddini hukuka aykırı bulmuştur.[6]
Memnu Hakların İadesi Hangi Mahkemeden İstenir?
Memnu hakların iadesi hükmü veren mahkemeden ya da hükümlünün yerleşim yerindeki aynı derecedeki mahkemeden istenir. Başvuruyu hükümlü kendisi ya da vekili yapabilir ve yargılamanın bütün masrafları hükümlüye aittir.
Mahkeme kararını dosya üzerinden verebileceği gibi Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinleyerek de verebilir. Kanun karar için bir süre öngörmemiştir. Dilekçede mahkumiyet kararının künyesi, infazın bittiği tarih ve hangi yasağın kaldırılmak istendiği yazılır, hazır metin Memnu Hakların İadesi Dilekçe Örneği sayfamızda yer alır.
Ret kararına karşı itiraz değil istinaf yoluna gidilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2025'te bu konudaki tartışmayı sona erdirmiş ve bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz yolunun da açık olduğunu kabul etmiştir.[7]
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/355, K. 2025/395, T. 15.10.2025"İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı olağan kanun yolu istinaf olduğundan (CMK madde 272), yasaklanmış hakların geri verilmesi talebinin reddine dair kararın da istinafa tabi olduğu açıktır."
Memnu Hakların İadesi Memuriyete Engeli Kaldırır mı?
Suça göre değişir. Danıştay'a göre memnu hak kararı adıyla sayılmayan bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alan kişinin memuriyet engelini kaldırır, ama hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet, zimmet ve sahtecilik gibi katalog suçlarda kaldırmaz. Devlet Memurları Kanunu bu suçlardan mahkumiyeti, affa uğramış olsa bile memuriyete engel saymaktadır.[8]
Danıştay 12. Dairesi 2021'de bu suçlarda da memnu hak kararıyla engelin kalktığını kabul eden kararlar vermişti. Ancak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 26 Aralık 2024'te, muhkem eşyayı kırarak hırsızlıktan hüküm giyen ve memnu hak kararı alan bir şehit yakınının istihdam talebinin reddini hukuka uygun bulan idare mahkemesi ısrar kararını oyçokluğuyla onamıştır.[9]
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1407, K. 2024/3555, T. 26.12.2024"...memnu hakların iadesi kararının, yüz kızartıcı bir suçtan dolayı mahkumiyet kararı almış kişiler yönünden devlet memuru olabilme koşullarını sağlama bakımından bir hak doğurmayacağı..."
Bu kararla katalog suçlardan hüküm giyen kişinin memnu hak kararına dayanarak memur olabilmesinin yolu büyük ölçüde kapanmıştır. Hangi suçların bu kapsama girdiği Yüz Kızartıcı Suçlar Nelerdir? Kanunlara Göre Liste yazımızda, memuriyete engel suçların genel listesi ise Memuriyete Engel Suçlar Nelerdir yazımızda yer alır.
Memnu Hak Kararının Parti Üyeliği ve Seçilme Hakkına Etkisi
Siyasi parti üyeliği ve seçilme yasakları da TCK dışındaki kanunlardan doğduğu için memnu hak kararıyla giderilebilecek yasaklar arasındadır. Parti üyeliği bakımından 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi yüz kızartıcı suçlardan ya da taksirli suçlar hariç 5 yıl ve daha fazla hapisten mahkum olanların partiye üye olamayacağını düzenler.[10]
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2025 tarihli kararına konu dosyada Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, kongrede genel başkan seçilen bir kişinin mahkumiyetini üyeliğe engel saymış ve partiden varsa memnu hak kararının örneğini istemiştir. Genel Kurul aynı kararında, geri verilebilecek süresiz yasaklara Anayasa'nın 76. maddesindeki milletvekili seçilme yasağını da örnek göstermiştir. Seçime katılma şartlarının ayrıntısı Sabıkası Olan Belediye Başkanı veya Milletvekili Olabilir mi? yazımızda anlatılmıştır.
Memnu Hak Kararının Adli Sicil ve Arşiv Kaydına Etkisi
Memnu hak kararı adli sicil ya da arşiv kaydını silmez, kesinleştiğinde arşive ayrıca kaydedilir. Kararın sicil bakımından asıl sonucu, hak yoksunluğu doğuran mahkumiyetlerde arşiv kaydının 30 yıl yerine 15 yıl sonra silinmesidir.[11] 15 yıllık süre de 3 yıllık bekleme gibi infazın tamamlandığı tarihten başlar.
Bu nedenle karar, Anayasa'da ya da özel kanunda hak yoksunluğu doğuran bir mahkumiyeti bulunan kişi için kaydın silinmesini hızlandırır ve Yargıtay arşiv kaydının bulunmasını da yasaklanmış hak kavramına dahil saymaktadır.[12] Silinme sürelerinin suça göre hesabı Adli Sicil Arşiv Kaydı Nedir, Ne Zaman Silinir? yazımızda, silinmenin genel kuralları ise Adli Sicil Kaydı (Sabıka Kaydı) Nasıl Silinir? yazımızda anlatılmıştır.
Polisin tuttuğu GBT kaydı ise adli sicilden ayrı bir sistemdir. Bu kaydın hangi kararlarla silindiği ve talep reddedilirse izlenecek dava yolu için GBT Kaydı Silinir mi? Başvuru ve Dava Yolu yazımıza bakılabilir.
"Memnu Hakların İadesi Nedir, Nasıl Alınır?" yazımızla ilgili detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Memnu Hakların İadesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Yasaklanmış haklarını geri almak isteyen kişilerin en çok sorduğu beş konu aşağıda cevaplanmıştır.
Memnu hak talebinin reddine karşı istinaf süresi ne kadardır?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 273. maddesine göre istinaf istemi, kararın gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt katibine beyanda bulunularak yapılır.
Adli para cezasında memnu hak kararı istenebilir mi?
Evet. Kanun talebi cezanın türüne değil infazın tamamlanmasına bağlar, bu yüzden ödenen adli para cezasından itibaren 3 yıl geçince başvurulabilir. Hırsızlık gibi katalog suçlarda ise karar yine memuriyet engelini kaldırmaz.
Memnu hak kararı polisin GBT kaydını da kaldırır mı?
Hayır. İçişleri Bakanlığı memnu hak kararını Bilgi Toplama Yönergesindeki iptal sebepleri arasında saymamaktadır ve Kamu Denetçiliği Kurumu, bu karara dayanarak GBT kaydının silinmesini isteyen başvurucunun silme talebini reddetmiştir (KDK, 2018/3408).
HAGB kararı verilen kişinin memnu hak kararı alması gerekir mi?
Hayır. HAGB kararı kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir, memnu hak talebi ise mahkum olunan cezanın infazının tamamlanmasından itibaren 3 yıl geçmesine bağlıdır (CMK m.231/5, 5352 sayılı Kanun m.13/A). Bu nedenle HAGB kararı için bu yola başvurulmaz, denetim süresi yükümlülüklere uyularak geçerse dava düşer.
Yabancı mahkemenin verdiği mahkumiyet için memnu hak kararı istenebilir mi?
Evet. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, yabancı mahkeme mahkumiyeti nedeniyle arşive alınan kayıt için yapılan talebin infaz belgesi sunulmadığı gerekçesiyle usulden reddini kanun yararına bozmuş, eksik belgelerin Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünden istenip esastan karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (E. 2020/6818, K. 2021/7165).
Referans ve Kaynaklar
[1] 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A - yasaklanmış hakların geri verilmesinin şartları, görevli mahkeme, kanun yolu, arşive kayıt ve masraflar.
[2] Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2020/30084, K. 2021/736, T. 25.01.2021 - hükümde hak yoksunluğu bulunmadığı gerekçesiyle yasaklanmış hakların geri verilmesi talebinin reddinin kanun yararına bozulması.
[3] 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun m.7 - infazdan itibaren beş yıl geçmedikçe ve yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar verilmedikçe silah izni verilmemesi.
[4] Danıştay 8. Dairesi, E. 2019/6246, K. 2021/4733, T. 21.10.2021 - memnu hak kararıyla Avukatlık Kanunu m.5/1-a ehliyetsizliğinin kalkması, meslekten çıkarma disiplin cezası nedeniyle m.5/1-b yönünden değerlendirme gerekmesi.
[5] Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2021/18614, K. 2022/4369, T. 06.04.2022 - infazın tamamlanmasından itibaren 3 yıllık süre dolmadan verilen yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının bozulması.
[6] Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/12951, K. 2023/25041, T. 30.11.2023 - üç yıllık süre içinde işlenmiş suç kaydı bulunmayan hükümlünün talebinin 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A şartları araştırılmadan reddinin bozulması (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/355, K. 2025/395 kararında aktarıldığı şekliyle).
[7] Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/355, K. 2025/395, T. 15.10.2025 - yasaklanmış hakların geri verilmesi talebinin reddine karşı istinaf yolunun açık olması ve bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilebilmesi.
[8] 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5 - TCK m.53'teki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis ya da affa uğramış olsa bile sayılan suçlardan mahkum olmamak.
[9] Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/1407, K. 2024/3555, T. 26.12.2024 - 657 sayılı Kanun m.48/A-5'te sayılan suçlarda memnu hak kararının memuriyete alınma şartını yeniden kazandırmadığına ilişkin ısrar kararının onanması.
[10] 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu m.11/b - yüz kızartıcı suçlardan ve taksirli suçlar hariç 5 yıl ve daha fazla hapis cezasından mahkum olanların siyasi partilere üye olamaması.
[11] 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.12/1-b - hak yoksunluğuna neden olan mahkumiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla 15 yıl, bu karar olmadan 30 yıl geçmesiyle arşiv bilgilerinin silinmesi.
[12] Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2018/4566, K. 2018/14360, T. 13.12.2018 - mahkumiyet kararında hak yoksunluğu bulunmasa da adli sicil arşiv kaydının bulunmasının yasaklanmış hak kavramına dahil olması.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 16 Eylül 2026
