Belediye başkanlığında milletvekili seçilme şartları uygulandığı için sabıkası olan belediye başkanı olabilir mi sorusunda belirleyici olan, sabıkanın türü ve cezanın süresidir. Taksirli suçlar hariç toplam 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alan kişi ile hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet gibi yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyen kişi belediye başkanı ya da milletvekili seçilemez. Bu kapsama girmeyen bir kaydı olan kişi aday olabilir.
Yüz kızartıcı suçlarda engel af çıkmış olsa bile sürer. Engel doğuran mahkumiyeti olan kişi için yol memnu hak kararıdır ve Yüksek Seçim Kurulu sabıka kaydı olan adaylardan bu kararı istemektedir.
"Sabıkası Olan Belediye Başkanı veya Milletvekili Olabilir mi?" yazımızla ilgili avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
"Sabıkası Olan Belediye Başkanı veya Milletvekili Olabilir mi?" yazımızla ilgili detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
- Sabıkası olan belediye başkanı olabilir mi sorusunda 2972 sayılı Kanun, milletvekili seçilmeye engel mahkumiyeti bulunmayan kişinin aday olabileceğini düzenler.
- Anayasa'nın 76. maddesi taksirli suçlar hariç toplam 1 yıl veya daha fazla hapsi ve hırsızlık, rüşvet gibi yüz kızartıcı suçları seçilme engeli sayar.
- Danıştay 2022 tarihli kararında 1 yıl 11 ay 10 gün hapis cezası ertelenen belediye meclis üyesinin üyeliğini düşürmüştür.
Milletvekili ve Belediye Başkanı Olmaya Engel Mahkumiyetler
Milletvekili seçilmeye engel mahkumiyetler Anayasa'nın 76. maddesinde tek cümlede sayılmıştır.[1]
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.76/2"En az ilkokul mezunu olmayanlar, kısıtlılar, askerlikle ilişiği olanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis ile ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar; zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlarla, kaçakçılık, Resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma ve bu gibi eylemleri tahrik ve teşvik suçlarından biriyle hüküm giymiş olanlar, affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemezler."
2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun 11. maddesi aynı engelleri iki bende ayırır. Süreye bağlı hapis engeli (e) bendinde, af çıkmış olsa bile süren suç engelleri (f) bendinde düzenlenmiştir.[2]
| Engel | Cezanın süresi | Af ve erteleme |
|---|---|---|
| Taksirli suçlar hariç toplam 1 yıl veya daha fazla hapis | 1 yıl ve üstü aranır, suçun türüne bakılmaz | Ertelenmiş ceza da engel sayılır |
| Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas | Süre önemsizdir | Af olsa bile engel sürer |
| Kullanma ve tüketme kaçakçılığı dışındaki kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, devlet sırlarını açığa vurma | Süre önemsizdir | Af olsa bile engel sürer |
| Terör suçları ve eski Ceza Kanunu'ndaki devletin şahsiyetine karşı suçlar | Süre önemsizdir | Af olsa bile engel sürer |
Yüksek Seçim Kurulu, eski Ceza Kanunu'na göre sayılan bu suçların yeni Türk Ceza Kanunu'ndaki karşılıklarından hüküm giyenleri de aynı kapsamda değerlendirir. Kasten yaralama ya da tehditten toplamı 1 yılın altında kalan hapis veya adli para cezası alan kişi bu tablonun dışında kalır.
Ertelenen Hapis Cezası Seçilmeye Engel mi?
1 yıl veya daha fazla hapis cezası ertelenmiş olsa da seçilmeye engeldir ve denetim süresinin bitmesi bu sonucu değiştirmez. Danıştay, 1 yıl 11 ay 10 gün hapis cezası ertelenen belediye meclis üyesinin üyeliğini düşürürken erteleme kurumunun cezayı ortadan kaldırmadığını belirtmiştir.[3]
Danıştay 8. Daire, E. 2022/2796, K. 2022/4915, T. 16.09.2022"TCK'nun 51. maddesinde düzenlenen erteleme müessesinin, hüküm olunan hapis cezasını ortadan kaldırmadığı, cezanın denetimli serbestlik süresince ertelenmesi sonucunu doğurduğu ve erteleme süresi sonunda cezanın infaz edilmiş olacağı hükmü karşısında, denetimli serbestlik süresi bitmiş olsa da hüküm olunan toplam bir yıl ve daha fazla hapis cezasının; 2839 sayılı Yasanın aradığı seçilme şartlarını ihlal ettiğinden belediye meclis üyeliğine seçilmeye engel olduğu anlaşılmaktadır."
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da görevi kötüye kullanmaktan 1 yıl 15 gün hapis alan meclis üyesinin itirazını reddetmiştir. Üye, cezasının ertelendiğini ve Anayasa Mahkemesinin TCK 53'teki seçilme ehliyeti yasağını iptal ettiğini ileri sürmüştü.[4] Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve TCK 53'teki diğer yasaklar TCK 53 Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma yazımızda anlatılmıştır.
Yüz kızartıcı suçlarda ise kanun cezanın süresine bakmaz. Hırsızlıktan 5 ay hapis alıp cezası ertelenen kişi de bu yüzden seçilme yeterliliğini kaybeder.
Sabıkası Olan Kişi Nasıl Aday Olabilir?
Seçilmeye engel mahkumiyeti olan kişi memnu hak kararı alarak aday olabilir. Bu karar için cezanın infazından itibaren 3 yıl geçmesi ve mahkemenin iyi hal kanaatine varması gerekir.[5]
Yüksek Seçim Kurulu 2023 milletvekili seçiminde, sabıka kaydı olduğu halde memnu hak kararı sunmayan bağımsız adaylara süre vermiş ve eksikliği gidermeyenlerin adaylığını düşürmüştür.[6]
Aynı kararda seçilmeye engel üç mahkumiyetinden yalnızca biri için karar sunan adayın adaylığı da düşürülmüştür.
Birden fazla engel mahkumiyeti olan kişinin bu nedenle her mahkumiyet için ayrı karar alması gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu da memnu hak kararıyla giderilebilecek süresiz yasaklara Anayasa'nın 76. maddesindekileri örnek göstermiştir.[7]
Adli sicil kaydının silinmesi memnu hak kararı yerine geçmez. Kararın şartları ve başvurulacak mahkeme Memnu Hakların İadesi Nedir, Nasıl Alınır? yazımızda anlatılmıştır.
Belediye Meclisi, Muhtarlık ve Cumhurbaşkanlığında Seçilme Şartı
Belediye başkanlığı, belediye meclisi üyeliği ve il genel meclisi üyeliği için 18 yaşın doldurulması ve milletvekili seçilmeye engel hallerin bulunmaması aranır.[8] Sabıkası olan belediye başkanı ya da meclis üyesi adayı için ölçü, milletvekili adayındaki ölçüyle aynıdır.
Muhtarlık ve ihtiyar heyeti üyeliğinde adaylık usulü yoktur. En az 6 aydır o mahalle ya da köyde oturan, 18 yaşını doldurmuş ve okur yazar olan kişi seçilebilir, fakat kanun burada da seçilmeye mani bir halin bulunmamasını şart koşar.
Cumhurbaşkanı adayında 40 yaş ve yükseköğrenim şartının yanında milletvekili seçilme yeterliliği de aranır.[9] Tablodaki mahkumiyetlerden biri cumhurbaşkanlığı adaylığına da engel olur.
Belediye Başkanı Kaç Yıl Ceza Alırsa Görevden Düşer?
Belediye başkanı kasten işlenen suçlardan toplam 1 yıl veya daha fazla hapis ya da süresi ne olursa olsun yüz kızartıcı bir suçtan kesin ceza alırsa görevden düşer. Bu durumda başkanlık sıfatı İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay kararıyla sona erer, meclis üyeliğinde başvuruyu vali yapar.[10]
Danıştay, ihaleye fesat karıştırmaktan 1 yıl 15 gün hapis cezası kesinleşen bir belediye başkanını başkanlıktan düşürmüştür.[11] Düşürme kararına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde İdari Dava Daireleri Kuruluna itiraz yolu açıktır.
Görevle ilgili bir suçtan soruşturma ya da kovuşturma açılan başkan kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılabilir ve bu sürede aylık ödeneğinin üçte ikisini alır. Başkan görevden uzaklaştırılır ya da tutuklanırsa belediye meclisi başkan vekili seçer, terör suçlarında ise meclis yerine büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde vali görevlendirme yapar.
Milletvekilinde yol farklıdır ve kesin hüküm giyen milletvekilinin milletvekilliği düşer. Anayasa, bu düşmenin kesin mahkeme kararının TBMM Genel Kuruluna bildirilmesiyle gerçekleşeceğini düzenler.[12]
HAGB ve Arşiv Kaydının Adaylığa Etkisi
Sabıkası olan belediye başkanı olabilir mi sorusunda en çok karıştırılan iki kayıt arşiv kaydı ve HAGB kaydıdır. Arşive geçmiş bir mahkumiyet adaylık için engel olmaya devam eder, çünkü seçim kurulları arşiv kayıtlarını görebilen merciler arasındadır. Anayasa'nın 76. maddesindeki engeli doğuran kayıt arşivden memnu hak kararı alınırsa 15 yıl, bu karar alınmazsa 30 yıl sonra silinir.[13]
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ise ayrı bir sisteme kaydedilir ve mahkumiyet sayılmaz. Bu kayıt yalnızca bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hakim veya mahkeme tarafından istenebilir.[14] HAGB kararının sicile etkisi HAGB Sicile İşler mi? Adli Sicile İşlenmeyen Kararlar yazımızda, diğer mesleklerdeki engeller ise Sabıka Kaydı Nelere Engel? Meslekler ve Haklar Listesi yazımızda anlatılmıştır.
"Sabıkası Olan Belediye Başkanı veya Milletvekili Olabilir mi?" yazımızla ilgili detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Sabıkası Olan Belediye Başkanı Olabilir mi Sorusuna İlişkin Sık Sorulan Sorular
Seçimlere aday olmayı düşünen sabıka kaydı olan kişilerin en çok sorduğu üç konu aşağıda cevaplanmıştır.
Sabıka kaydı olan oy kullanabilir mi?
Evet. Anayasa'nın 67. maddesi yalnızca taksirli suçlar hariç ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin oy kullanamayacağını düzenler. Cezaevinde olmayan, koşullu salıverilen ya da cezası ertelenen kişi oy kullanabilir.
Adli para cezası belediye başkanı adaylığına engel mi?
Toplam 1 yıl hapis şartı hapis cezası için aranır ve adli para cezası bu engeli doğurmaz. Hapisten çevrilen para cezasında da Türk Ceza Kanunu'na göre asıl mahkumiyet para cezasıdır. Hırsızlık ve rüşvet gibi yüz kızartıcı suçlarda ise cezanın türüne bakılmaz, para cezası da seçilmeye engeldir.
Sabıka kaydı olan siyasi partiye üye olabilir mi?
Siyasi Partiler Kanunu'nun 11. maddesi yüz kızartıcı suçlardan, terör suçlarından ya da taksirli suçlar hariç 5 yıl ve daha fazla hapis cezasından mahkum olanların partiye üye olamayacağını düzenler. Bu kapsamın dışındaki bir kayıt parti üyeliğine engel değildir.
Referans ve Kaynaklar
[1] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.76/2 - milletvekili seçilme yeterliliğine engel haller.
[2] 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu m.11/e ve f - toplam bir yıl veya daha fazla hapis engeli ile affa uğramış olsalar bile seçilemeyecek mahkumiyetler.
[3] Danıştay 8. Daire, E. 2022/2796, K. 2022/4915, T. 16.09.2022 - ertelenen 1 yıl 11 ay 10 gün hapis cezası nedeniyle belediye meclis üyeliğinin düşürülmesi.
[4] Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2023/114, K. 2023/23, T. 19.01.2023 - ertelenen 1 yıl 15 gün hapis cezasına rağmen seçilme yeterliliğinin kaybı.
[5] 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A - yasaklanmış hakların geri verilmesinde üç yıllık süre ve iyi hal şartı.
[6] Yüksek Seçim Kurulu, K. 2023/548, T. 15.04.2023 - 28. Dönem Milletvekili Genel Seçiminde sabıka kaydı olduğu halde memnu hakların iadesi kararı sunmayan bağımsız adayların adaylığının düşürülmesi.
[7] Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/355, K. 2025/395 - memnu hakların iadesi kararıyla giderilebilecek yasaklar ve kanun yolu.
[8] 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun m.9 ve m.31 - belediye başkanlığı ve meclis üyeliğinde 2839 sayılı Kanun m.11'deki sakıncaları taşımama, muhtarlıkta seçilmeye mani hal bulunmaması.
[9] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.101/1 - cumhurbaşkanı adayında milletvekili seçilme yeterliliği şartı.
[10] 5393 sayılı Belediye Kanunu m.29/3, m.44/b, m.45 ve m.47 - seçilme yeterliğini kaybeden başkan ve meclis üyesinin Danıştay kararıyla düşürülmesi, başkan vekili seçimi ve görevden uzaklaştırma.
[11] Danıştay 8. Daire, E. 2020/4266, K. 2020/4155, T. 07.10.2020 - ihaleye fesat karıştırma suçundan 1 yıl 15 gün hapis cezası alan belediye başkanının başkanlıktan düşürülmesi.
[12] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.84/2 - milletvekilliğinin kesin hüküm giyme halinde kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle düşmesi.
[13] 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.10/1-c ve m.12/1-b - arşiv bilgilerinin yetkili seçim kurullarınca istenebilmesi ve Anayasa m.76 kapsamındaki mahkumiyetlerde 15 ve 30 yıllık silinme süreleri.
[14] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/13 - hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının mahsus sisteme kaydı ve kullanım sınırı.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 11 Eylül 2026
