Memuriyete engel suçlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinin (A) fıkrasının 5. bendinde tek tek sayılmıştır ve kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ile bazı suçların affa uğramış olsa dahi engel sayılmasını kapsar. Bu şart yalnızca memuriyete girişte değil, halihazırda görevde olan bir memur için de geçerlidir.
"Memuriyete Engel Suçlar Nelerdir?" yazımızla ilgili avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
"Memuriyete Engel Suçlar Nelerdir?" yazımızla ilgili detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
- Memuriyete engel suçlar 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinin A fıkrasının 5. bendinde sayılır ve kasıtlı suçtan bir yıl ve üzeri hapis cezasını kapsar.
- Zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve devlet güvenliğine karşı suçlar cezası ne olursa olsun ve affa uğrasa bile engeldir.
- Taksirle işlenen suçtan verilen ceza süresi ne olursa olsun memuriyete engel sayılmaz.
- Adli para cezasına çevrilen hapis cezası nitelikli suçlardan birine ilişkin değilse engel oluşturmaz.
Memuriyete Engel Suçların Yasal Dayanağı Nedir?
Memuriyete engel suçların yasal dayanağı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinin (A) fıkrasının 5. bendidir.[1] Bu bent, devlet memuru olacaklarda aranan genel şartlar arasında sayılır ve kurumların özel mevzuatındaki ek şartlardan bağımsız olarak tüm memuriyetleri bağlar.
Kurumlar kendi kanun veya yönetmelikleriyle bu şartları ağırlaştırabilir, örneğin bekçilik veya emniyet teşkilatı gibi bazı meslekler için ek suç kategorileri veya güvenlik soruşturması şartı getirebilir.
Kasıtlı Suçtan Bir Yıl ve Üzeri Hapis Cezasının Etkisi
Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkum olmak, Türk Ceza Kanunu'nun 53. maddesindeki hak yoksunluğu süreleri dolmuş olsa bile memuriyete engeldir. Bir yıldan az süreli hapis cezası ise, suç kasten işlenmiş olsa dahi bu genel kural bakımından engel oluşturmaz. Kanun "bir yıl veya daha fazla" dediği için tam 1 yıl hapis cezası da engel sayılır.
Taksirle işlenen suçlardan doğan mahkumiyetler bu kuralın kapsamı dışındadır. Kanun metni açıkça "kasten işlenen" ifadesini kullandığı için taksirli bir suçtan verilen ceza, süresi ne olursa olsun memuriyete engel sayılmaz.
Ceza Türünden Bağımsız Olarak Engel Sayılan Suçlar
Bazı suçlarda memuriyete engel sonucu, verilen cezanın süresinden değil suçun niteliğinden doğar. Bu suçlardan mahkumiyet, affa uğramış olsa bile ve ceza ne kadar hafif olursa olsun engel oluşturmaya devam eder.
| Kanundaki Suç Grubu | Kapsadığı Suçlar |
|---|---|
| Devletin güvenliğine karşı suçlar (TCK m.302-308) | Devletin birliğini bozmak, düşmanla iş birliği, devlete karşı savaşa tahrik |
| Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar (TCK m.309-316) | Anayasayı ihlal, silahlı örgüt, hükümete veya yasama organına karşı suç |
| Adıyla sayılan suçlar | Zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma |
| Adıyla sayılan diğer suçlar | Hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık |
Tablodaki suçlar dışında kalan bir kasıtlı suçtan bir yıldan az hapis cezası verilmişse mahkumiyet memuriyete engel oluşturmaz. 657 sayılı Kanun bu suçlar için "yüz kızartıcı" terimini kullanmaz, terimin hangi kanunlarda geçtiği ve listeler arasındaki fark Yüz Kızartıcı Suçlar Nelerdir? Kanunlara Göre Liste yazımızda gösterilmiştir.
Taksirli Suçların ve Adli Para Cezasının Memuriyete Etkisi
Adli para cezasına çevrilen bir hapis cezası, tür olarak memuriyete engel değildir. Ancak bu çevrim, yukarıdaki tabloda sayılan nitelikli suçlardan birine ilişkinse sonuç değişmez. Zira bu suçlarda engel, cezanın türünden değil işlenen suçun kendisinden doğar.
Danıştay 12. Dairesi, görevi kötüye kullanma suçundan verilen 1 yıl hapis cezasının adli para cezasına çevrildiği dosyada, sonuç itibarıyla verilen cezanın hapis değil adli para cezası olduğunu ve memuriyete engel durumlar arasında bulunmadığını kabul eden idare mahkemesi kararını onamıştır.[2]
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Etkisi
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı, 657 sayılı Kanun'daki genel şart bakımından suçun türü ne olursa olsun memuriyete engel sayılmaz. Bu kurum, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması halinde uygulanabilir ve kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını sağlar.[3]
HAGB kararı verilen kişi beş yıllık bir denetim süresine tabi tutulur, ancak memuriyete atanmak için bu sürenin dolmasını beklemesi gerekmez. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulduğu takdirde hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer.
Özel giriş şartı olan mesleklerde sonuç farklıdır. Polis Meslek Eğitim Merkezleri Giriş Yönetmeliği, kasten işlenen suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezasında ve tablodaki suçlarda HAGB kararını da engel sayar.[4] Kamu görevine girişte yapılan arşiv araştırması da HAGB kararlarını kapsar.[5]
Cezanın Ertelenmesinin Memuriyete Etkisi
Cezanın ertelenmesi, HAGB'den farklı olarak hükmü ortadan kaldırmaz. Hüküm kurulmuş olur, yalnızca infazından şartlı olarak vazgeçilir. Bu yüzden ertelenen bir yıl veya üzeri kasıtlı suç cezası, memuriyete engel olmaya devam eder.
Ertelenen ceza bir yılın altındaysa ve suç nitelikli suçlar kategorisinde değilse memuriyete engel doğmaz. Buna karşılık erteleme konu edilen suç, yukarıdaki tabloda sayılan suçlardan biriyse, ceza ertelenmiş olsa dahi engel kalkmaz.
Görevdeyken Mahkum Olan Memurun Durumu
Memuriyete engel bir suçtan mahkumiyet, yalnızca başvuru aşamasında değil görev sırasında da sonuç doğurur. 657 sayılı Kanun'un 98. maddesinin (b) bendine göre, memuriyete alınma şartlarından birini sonradan kaybeden ya da bu şartı taşımadığı sonradan anlaşılan memurun görevi kendiliğinden sona erer.[6]
Bu sonuç, ayrıca bir disiplin soruşturması yapılmasına gerek kalmadan işler. Disiplin cezaları (uyarma, kınama, aylıktan kesme gibi) ise farklı bir kurumdur ve memuriyete engel suç kategorisine girmeyen ayrı ihlalleri kapsar.
Reddedilen Başvurunun veya Sona Erdirilen Memuriyetin Hukuki Yolları
Memuriyete engel suç gerekçesiyle reddedilen bir başvuru ya da 98. madde uyarınca sona erdirilen bir memuriyet, idari işlem niteliğindedir ve idare mahkemesinde dava konusu yapılabilir. Dava açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür.[7]
Uygulamada sık karşılaşılan uyuşmazlık, işlenen suçun gerçekten 48. maddedeki nitelikli suç kategorisine girip girmediğidir. Suçun adı benzer görünse de kanun metnindeki tanımla birebir örtüşmüyorsa idari işlem bu gerekçeyle iptal edilebilir.
Bekçi Nasıl Olunur? Şartları Nelerdir? yazımızda, bu genel kuralın bekçilik başvurusuna özgü nasıl işlediği ayrıca ele alınmaktadır.
"Memuriyete Engel Suçlar Nelerdir?" yazımızla ilgili detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Memuriyete Engel Suçlar Hakkında Sık Sorulan Sorular
Memuriyete engel suçlarla ilgili adayların ve memurların en çok sorduğu ek noktaları bu başlıkta topladık.
Adli sicil kaydı silinirse memuriyete engel durumu ortadan kalkar mı?
Hayır, tek başına kalkmaz. Kayıt adli sicilden silinse dahi işlenen suç 657 sayılı Kanunun 48. maddesindeki nitelikli suçlar arasındaysa memuriyete engel devam eder. Adli Sicil Kaydı (Sabıka Kaydı) Nasıl Silinir? yazımızda bu ayrım ayrıca açıklanmaktadır.
Genel af çıkması memuriyete engel suçları nasıl etkiler?
Genel af, mahkumiyeti tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kaldırdığı için memuriyete engel durumu da bu kapsamda sona erer. Yalnızca cezanın infazını etkileyen özel af bu sonucu doğurmaz, genel ve özel af ilanına Anayasa'nın 87. maddesine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi karar verir. Kanun metnindeki "affa uğramış olsa bile" ifadesi kanun gerekçesine göre özel affı kastetmektedir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2019/3092, K. 2021/2001).
Hakkında dava açılmış ama henüz kesinleşmemiş biri memur olabilir mi?
657 sayılı Kanun'daki genel şart bakımından evet, kesinleşmemiş bir mahkumiyet kararı memuriyete engel oluşturmaz. Polis meslek eğitim merkezleri gibi özel giriş yönetmeliklerinde ise tablodaki suçlardan devam eden soruşturma veya kovuşturma da engel sayılır (Polis Meslek Eğitim Merkezleri Giriş Yönetmeliği m.8/1-g).
Disiplin cezası almış olmak memuriyete engel suç sayılır mı?
Hayır, disiplin cezaları (uyarma, kınama, aylıktan kesme gibi) Türk Ceza Kanunu anlamında suç değildir ve 48. maddedeki listeye girmez. Memuriyete engel suçlar yalnızca ceza mahkemesince verilmiş bir mahkumiyeti kapsar.
Referans ve Kaynaklar
[1] 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5 - memuriyete engel suçlar.
[2] Danıştay 12. Daire, E. 2021/5228, K. 2022/1010, T. 14.03.2022 - adli para cezasına çevrilen 1 yıl hapis cezasının 657 sayılı Kanun m.48/A-5 kapsamında memuriyete engel sayılmaması.
[3] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5 - hükmün açıklanmasının geri bırakılması.
[4] Polis Meslek Eğitim Merkezleri Giriş Yönetmeliği m.8/1-g - hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi aranan ceza şartları.
[5] 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu m.4/1-ç - arşiv araştırmasında CMK m.231/13 kapsamındaki kararların tespiti.
[6] 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.98/b - memuriyet şartının kaybedilmesi halinde görevin sona ermesi.
[7] 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 - idare mahkemelerinde dava açma süresi.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 11 Eylül 2026
