Makine Kiralama Sözleşmesi Örneği

Makine Kiralama Sözleşmesi

Makine kiralama sözleşmesi, iş makinesi, üretim tezgahı ya da jeneratör gibi bir ekipmanın mülkiyeti kiraya verende kalmak üzere belirli süre ve bedel karşılığında kiracının kullanımına bırakıldığı sözleşmedir. Sözleşme, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel kira hükümlerine tabidir, konut ve çatılı işyeri kiralarına özgü koruyucu hükümler burada uygulanmaz.

Taraflar hasar, bakım ve fesih şartlarını serbestçe belirler, tek önemli sınır kiraya verenin teslim ve bakım borcudur. Makineyi amaçlanan kullanıma elverişli teslim etme ve sözleşme süresince bu durumda tutma borcu, kiracı aleyhine genel işlem koşuluyla değiştirilemez.^[1] Matbu sözleşmelerdeki "makine olduğu gibi teslim edilmiştir" türü kayıtlar bu yüzden kiracıyı her zaman bağlamaz.

Makinenin tek başına kiralanması adi kiradır. Makinelerle donatılmış faal bir işletmenin ürün devşirmek üzere kiralanması ise ürün kirası sayılabilir ve ayrı kurallara tabidir.^[2] Araç kiralamasının uzun süreli biçimi Uzun Dönem Araç Kiralama Sözleşmesi Örneği yazımızda, bedelsiz kullandırma ise Kullanım Ödüncü Sözleşmesi Örneği yazımızda anlatılıyor.

Makine Kiralama ile Finansal Kiralama Farkı

Makine kiralamada kiraya veren makineyi süreli olarak kullandırır ve süre sonunda makine ona döner, finansal kiralama ise bir finansman yöntemidir ve yalnızca yetkili kuruluşlarca yapılabilir. Finansal kiralamada kiraya veren, kiracının talebi ve seçimi üzerine malı üçüncü kişiden ya da kiracıdan satın alıp her türlü faydayı sağlamak üzere kiracıya bırakır.^[3]

Kanun bir kiralamayı finansal kiralama saymak için dört ölçütten birini arar. Mülkiyetin süre sonunda kiracıya geçmesi, kiracıya malı rayiç bedelin altında satın alma hakkı tanınması, kira süresinin malın ekonomik ömrünün yüzde sekseninden fazlasını kapsaması ya da kira ödemelerinin bugünkü değerinin rayiç bedelin yüzde doksanını aşması bu ölçütlerdir.

Kiralayan olarak yalnızca finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankaları sayılır. Sıradan bir kiraya veren sözleşmeye satın alma opsiyonu eklese bile ilişki 6361 sayılı Kanun kapsamına girmez. Muhasebe tarafında da fark vardır, makine kirası kiracı için gider yazılırken finansal kiralamada makine kiracının aktifine alınır ve amortisman ayrılır.

Makineyi uzun süre kullanacak işletme için satın alma da bir seçenektir, mülkiyetin geçişi ve ayıp hükümleri Taşınır Satış Sözleşmesi Örneği yazımızda anlatılıyor.

Sözleşmede Hangi Hükümler Bulunmalıdır?

Sözleşme makineyi seri numarasıyla tanımlar, kullanım yerini sınırlar ve bedeli süre ya da çalışma saati bazında belirler. Çalışma saati sınırı olmayan aylık kiralamada makine vardiyalı kullanılabilir ve yıpranma bedele yansımaz, bu yüzden saat sayacı okuması teslim ve iade tutanağına yazılır.

Kısa süreli şantiye kiralamaları çoğu zaman sözleşmesiz yapılıyor. Teslim tutanağı olmadan verilen makine hasarlı dönerse kiraya veren, hasarın kiracının elindeyken oluştuğunu ispatlamakta zorlanır ve fotoğraflı tutanak bu yüzden sözleşmenin en değerli ekidir.

Sözleşmede şu başlıklar bulunur:

• Makinenin seri numarası, yılı ve teslim anındaki durumu
• Kullanım yeri ve nakil yasağı
• Süre, uzama ve geç iade bedeli
• Bedel, çalışma saati sınırı ve ek saat ücreti
• Operatörlü ya da operatörsüz kiralama şartı
• Günlük bakım ile periyodik bakım ayrımı
• Arıza müdahale süresi ve eşdeğer makine
• Sigorta kapsamı ve muafiyet
• Çalınma ve tam hasar bedeli
• Mülkiyet ve haciz bildirimi
• Fesih sebepleri

Nakliye ve kurulum sorumluluğu ayrıca yazılır. Ağır makinelerde nakliye bedeli kira bedelini aşabilir ve kurulum sırasındaki hasarın kime ait olduğu çoğunlukla nakliyeyi kimin üstlendiğine göre belirlenir.

Operatörlü Kiralamada Sorumluluk Nasıl Değişir?

Operatörlü kiralamada operatörün ücret, sigorta ve iş güvenliği sorumluluğu kiraya verende kalır, ilişki de çoğu zaman kira olmaktan çıkıp hizmet sözleşmesi sayılır. Makine kiracının kullanımına tamamen bırakılmıyorsa belirleyici olan sözleşmenin adı değil bu fiili düzendir. Yargıtay bu ayrımı şöyle ortaya koymuştur.^[4]

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/5679, K. 2019/2771, T. 01.04.2019

"Somut olayda; taraflar arasında düzenlenen sözleşme incelendiğinde; davacı şirkete ait iş makinesinin, yine davacı tarafından istihdam edilen operatör tahsis edilerek davalının iş sahasında çalıştırılacağının kararlaştırıldığı, iş makinesinin tamamen davalının kullanımına terk edilmediği, operatörün çalışma saatlerinin sınırlandırıldığı ve sürenin aşılması halinde fazla mesai olarak değerlendirileceğinin belirlendiği, operatörün maaş ve SSK giderlerinin, makinenin günlük bakım, madeni yağ ve filtre masraflarının davacı tarafından karşılanacağı anlaşılmıştır. Bu durumda, taraflar arasındaki hukuki ilişki, kira sözleşmesinden değil, hizmet sözleşmesinden kaynaklanmaktadır."

Nitelendirme görevli mahkemeyi de değiştirir. Kira uyuşmazlıklarına sulh hukuk mahkemesi bakarken iki tarafın tacir olduğu operatörlü hizmet ilişkisinde asliye ticaret mahkemesi görevlidir, görev kuralı da mahkemece kendiliğinden gözetilir. Yanlış mahkemede açılan dava yıllar sonra görevsizlikle geri dönebilir.

Operatör kiraya verenin işçisidir ve kiracı ona yalnızca iş talimatı verir. Aynı şantiyeyi paylaşan işverenler iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde iş birliği ve koordinasyon yapmak zorunda olduğundan kiracı da bu sorumluluğun dışında kalmaz.^[5] Operatörün kaza geçirmesi halinde işçinin hakları İş Kazası Tazminatı Davası yazımızda anlatılıyor.

Operatörsüz kiralamada ise belge kontrolü kiracıya düşer. Kiracı makineyi yalnızca geçerli operatör belgesi olan kişilere kullandırır, belgesiz kullanımda oluşan hasar ve kaza hem sözleşmeye aykırılık hem de sigorta teminatı açısından ciddi risk doğurur.

Makine Arızalanırsa Kira Bedeli Ödenir mi?

Kiracının kusuru olmayan bir arızada kiracı, arızanın kiraya verence öğrenilmesinden giderilmesine kadar geçen süre için kira bedelinden arızayla orantılı indirim isteyebilir.^[6] Arıza makineyi hiç kullanılamaz hale getirmişse indirim bedelin tamamına ulaşabilir.

Kiracı ayrıca arızanın uygun bir sürede giderilmesini isteyebilir. Süre içinde giderilmezse arızayı kiraya veren hesabına gidertip bedelini kiradan düşebilir ya da makinenin ayıpsız benzeriyle değiştirilmesini talep edebilir.^[7] Kullanımı ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde engelleyen ve verilen sürede giderilmeyen arızada kiracı sözleşmeyi feshedebilir.

Kiraya veren de onarım yerine uygun sürede makineyi ayıpsız benzeriyle değiştirebilir. Sözleşmedeki müdahale süresi ve eşdeğer makine hükmü bu kanuni hakları saat ve gün bazında somutlaştırır.

Kiracının kusurlu kullanımından doğan arıza ise kiracıya aittir. Aşırı yükleme, uygun olmayan yakıt ya da günlük bakımın ihmali sebebiyle oluşan arızayı kiracı öder, çünkü olağan kullanım için gereken temizlik ve bakım giderleri kanunen kiracıya aittir. Yıpranmadan doğan onarım ve periyodik bakım ise kiraya verende kalır.

Makine Hasar Görür veya Çalınırsa Ne Olur?

Kiracı makineyi teslim aldığı durumda geri vermekle yükümlüdür ve kusuruyla oluşan hasarı öder, sözleşmeye uygun kullanımdan doğan eskime ve yıpranmadan ise sorumlu değildir.^[8] Kiracının sona ermede sözleşmeye aykırı kullanımdan doğan zarar dışında ayrıca tazminat ödeyeceğine ilişkin önceden verdiği taahhüt de geçersizdir.

Çalınma ya da tam hasarda makinenin değeri tartışma konusu olur. Sözleşme rayiç değeri baştan belirler ya da belirleme yöntemini yazar, aksi halde değer uyuşmazlıkta bilirkişiyle tespit edilir. Sigorta muafiyeti ve makinenin kullanılamadığı süre için kira kaybı da ancak kiracının kusuruna bağlanarak kiracıya yüklenebilir.

Haciz riski ayrıca yönetilir. İcra dairesi, kiracının elinde bulunan taşınırı kiracının malı sayar ve kiraya veren bu karineyi ancak makinenin kira sözleşmesiyle kiracıda bulunduğunu ispatlayarak aşar.^[9] İstihkak iddiasına itiraz edilir ve icra mahkemesi takibin devamına karar verirse kiraya veren kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açmak zorundadır.

Makine Kiralama Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Makine kiralama sözleşmesinde vergi, erken iade ve depozito, şantiyelerden en sık gelen sorular.

Referans ve Kaynaklar

^[1] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.301 - kiraya verenin teslim ve bakım borcu.

^[2] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.357 - ürün kirasının tanımı.

^[3] 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu m.3 ve 18 - finansal kiralamanın tanımı ve kiralayan kuruluşlar.

^[4] Yargıtay 3. HD, E. 2017/5679, K. 2019/2771, T. 01.04.2019 - operatörlü iş makinesi sözleşmesinin hizmet sözleşmesi niteliği ve görevli mahkeme.

^[5] 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.23 - aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin koordinasyonu.

^[6] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.307 - kira bedelinin indirilmesi.

^[7] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.306 - ayıbın giderilmesini isteme ve fesih.

^[8] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.334 - kiralananın geri verilmesi ve kiracının sorumluluğu.

^[9] 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.97 ve 97/a - üçüncü kişinin istihkak iddiası ve mülkiyet karinesi.