Kullanım Ödüncü Sözleşmesi Örneği

Kullanım Ödüncü Nedir?

Kullanım ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin bir şeyin karşılıksız kullanılmasını ödünç alana bırakmayı, ödünç alanın da o şeyi kullandıktan sonra aynen geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 379. maddesi bu tanımı verir.^[1] Eski Borçlar Kanunu aynı ilişkiye "ariyet" adını veriyordu ve kelime Karayolları Trafik Kanunu'nda hala kullanılıyor.

Ayırt edici unsur karşılıksızlıktır. Kullanım karşılığında bedel kararlaştırılırsa ilişki kullanım ödüncü olmaktan çıkar ve kira hükümlerine tabi olur. Bedelle verilen bir iş makinesi bu yüzden makine kiralama, aylık bedelle bir yıl verilen otomobil uzun dönem araç kiralama ilişkisidir, komşuya birkaç günlüğüne verilen matkap ise ödünçtür.

Tüketim ödüncüyle arasındaki fark iadenin konusundadır. Kullanım ödüncünde aynı eşya geri verilir, paranın ya da tüketilen bir malın verilip aynı miktarının iade edildiği ilişki ise borç sözleşmesi olarak bilinen tüketim ödüncüdür.

Ödünç Alanın Kullanım Hakkı ve Sorumluluğu

Ödünç alan eşyayı ancak sözleşmede kararlaştırılan şekilde, sözleşmede hüküm yoksa niteliğine ya da özgülendiği amaca göre kullanabilir ve başkasına kullandıramaz.^[2] Bu kurallara aykırı davranırsa beklenmedik halden doğan zarardan da sorumlu olur. Kurallara uymuş olsaydı da zararın doğacağını ispatlarsa bu ağır sorumluluktan kurtulur.

Karşılıksız olması ödünç alanın sorumluluğunu hafifletmez, çünkü Borçlar Kanunu'nun 114. maddesi hafif sorumluluğu işin borçluya yarar sağlamadığı hallere ayırır ve ödünçten yararlanan ödünç alanın kendisidir. Komşusundan aldığı matkabı dikkatsizce düşürüp kıran kişi, kusuru hafif olsa bile matkabın bedelini öder.

Olağan kullanımdan doğan yıpranma ödünç alandan istenmez. Lastiğin aşınması ya da aletin olağan kullanımla eskimesi ödünç verene kalır, kaza, kırılma ve kayıp ise kusur varsa ödünç alana tazmin ettirilir. Bir eşyayı birlikte ödünç alanlar, ondan müteselsilen sorumludur.

Olağan bakım ve koruma giderleri ödünç alana aittir. Ödünç veren yararına yapmak zorunda kaldığı olağanüstü giderleri ise ödünç alan ondan isteyebilir, aracın bozulan motorunu yaptırmak gibi. Eşyanın yalnızca korunmak üzere bırakıldığı, kullanım hakkı vermeyen ilişki ise saklama sözleşmesidir.

Ödünç Veren Eşyayı Ne Zaman Geri İsteyebilir?

Ödünç veren eşyayı kural olarak kararlaştırılan sürenin ya da kullanım amacının sonunda geri ister, dört halde ise daha erken isteyebilir.^[3] Bu haller ödünç alanın eşyayı sözleşmeye aykırı kullanması, eşyayı bozması, kullanmak için başkasına vermesi ve önceden bilinmeyen bir durum yüzünden ödünç verenin ivedi ihtiyacının doğmasıdır.

Süre belirlenmemişse sözleşme, ödünç alanın eşyayı amaca uygun kullanmasıyla ya da kullanabilecek kadar zaman geçmesiyle sona erer. Ne süre ne de kullanım amacı belirlenmişse ödünç veren eşyayı dilediği zaman geri isteyebilir.

Sözleşme, ödünç alanın ölümüyle kendiliğinden sona erer ve mirasçılar eşyayı geri verir.^[4] Ödünç verenin ölümü ise sözleşmeyi bitirmez.

Süresinde geri verilmeyen eşya için ödünç veren, sözleşmede günlük bir bedel yazılmışsa o tutarı, yazılmamışsa gecikmenin yol açtığı zararı ister.

Kullanım Ödüncü Sözleşmesinde Yer Alacak Hükümler

Sözleşme eşyayı seri numarası ve durumuyla tanımlar, kullanım amacını da sınırlar. Amaç yazılmazsa ödünç alan eşyayı niteliğine uygun her biçimde kullanabilir ve sorumluluğun kapsamı bu genişlikte belirlenir.

Sözleşmede şunlara yer verilir:

• Tarafların kimlik bilgileri
• Eşyanın tanımı, durumu ve beyan edilen değeri
• Karşılıksızlık kaydı
• Kullanım amacı, yeri ve üçüncü kişi yasağı
• Süre ve erken geri isteme halleri
• Bakım, masraf ve sorumluluk kuralı
• İade şekli ve geç iade bedeli

Fotoğraflı teslim tutanağı iadede hasar tartışmasını kısaltır. Tutanaksız teslimde eşyanın sağlam verildiğini ispat yükü ödünç verene düşer.

Araç Ödünç Verilirse Trafik Cezası ve Kaza Kime Aittir?

Araç ödünç verildiğinde trafik cezası ihlali yapan sürücüye, kazadan doğan kusursuz sorumluluk ise kural olarak aracın işletenine aittir. Sürücünün durdurulduğu denetimde ceza doğrudan ödünç alana kesilir. Radar ve elektronik denetim gibi plakaya kesilen cezalar ise araç sahibine tebliğ edilir ve aradaki paylaşım sözleşmeyle kurulur, konu şirket araçları açısından Şirket Aracına Kesilen Cezayı Kim Öder yazımızda anlatılıyor.

Karayolları Trafik Kanunu işleteni tanımlarken aracın uzun süreli kiralanması, ariyeti ya da rehni gibi hallerde kiracıyı, ödünç alanı ya da rehin alanı işleten sayar.^[5] Arkadaşa birkaç saatliğine verilen araçta ise işleten sıfatının ruhsat sahibinde kaldığı kabul edilir. Tazminatı ödeyen işleten kusurlu sürücüye rücu eder ve zarar görenin talep edebileceği kalemler Trafik Kazası Sonrası Tazminat Hakları yazımızda toplanmıştır.

Kasko poliçesi belirli sürücülerle sınırlandırılmışsa, listede olmayan ödünç alanın yol açtığı hasar teminat dışında kalabilir. Aracı ödünç vermeden önce poliçedeki sürücü kaydına bakılır ve teminat dışı hasarın kimde kalacağı sözleşmeye yazılır.

Kullanım Ödüncü Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kullanım ödüncü sözleşmesinde şekil şartı, kayıp ve haciz en çok sorulan konulardır.

Referans ve Kaynaklar

^[1] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.379 - kullanım ödüncünün tanımı.

^[2] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.380 - ödünç alanın kullanım hakkı.

^[3] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.383 - amacı belirlenmiş kullanmada sona erme.

^[4] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.385 - ödünç alanın ölümü.

^[5] 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.3 - işleten tanımı.