Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu

Basit Yargılama Usulü Nedir, Hangi Suçlarda Uygulanır?

Av. Kazım Ceylan
•
14.11.2026

Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin üst sınırı iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlarda uygulayabildiği, duruşma yapmadan yazılı beyan ve savunmalara göre hüküm kurulan bir yargılama yoludur.[1] Mahkumiyet çıkarsa sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. Bu karar kesin değildir, taraflardan biri itiraz ederse dosya duruşmalı yargılamaya geçer.

Usul, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 251 ve 252. maddelerinde düzenlenir ve 1 Ocak 2020'den beri uygulanmaktadır.[2] Amacı, delili açık ve hafif sayılan dosyaları duruşma takvimine sokmadan sonuçlandırmaktır.

Yazı Özeti
  • Basit yargılama usulü CMK'nın 251. maddesine göre üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis ya da adli para cezası gerektiren suçlarda duruşmasız uygulanır.
  • Mahkumiyet kararında sonuç ceza CMK'nın 251. maddesine göre dörtte bir indirilir ama sanık da itiraz ederse Yargıtay bu indirimin korunmayacağını kabul eder.
  • Anayasa Mahkemesi 2023 kararıyla itiraz üzerine aynı mahkemenin yargılamasını iptal etti ve 2 Mart 2024 değişikliğinden beri dosya başka asliye ceza mahkemesine gider.
İçindekiler8 başlık
  1. Basit Yargılama Usulü Hangi Suçlarda Uygulanır?
  2. Basit Yargılama Usulünün Uygulanmadığı Haller
  3. Duruşmasız Yargılama ve Yazılı Savunma Süresi
  4. Dörtte Bir İndirim, HAGB ve Erteleme İlişkisi
  5. Basit Yargılama Kararına İtiraz ve Sonrası
  6. Anayasa Mahkemesi Kararı ve 2024 Değişikliği
  7. Seri Muhakeme ve Hukuk Davalarındaki Basit Yargılamadan Farkı
  8. Sıkça Sorulan Sorular

Basit Yargılama Usulü Hangi Suçlarda Uygulanır?

Basit yargılama usulü, kanundaki cezasının üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis ya da adli para cezası öngörülen suçlarda ve yalnız asliye ceza mahkemesinde uygulanır. Ölçüt suçun kanunda yazılı cezasının üst sınırıdır, hakimin somut olayda vereceği ceza değildir. Hakaretin temel hali bu kapsama girer, çünkü kanun üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörür.[3]

Hayata ya da vücut dokunulmazlığına yönelik bir saldırıdan söz edilerek yapılan tehdit altı aydan iki yıla kadar hapis cezası gerektirir.[4] Etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilen kasten yaralamada ceza altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis ya da adli para cezasıdır.[5] Bu suçun ayrıntısı Basit Yaralama Suçu (BTM) ve Cezası yazımızda yer alır.

Mahkeme bu usule iddianamenin kabulünden sonra karar verebilir, duruşma günü belirlendikten sonra ise basit yargılama usulü uygulanmaz.[6] Usulü uygulayıp uygulamamak mahkemenin takdirindedir ve sanığın onayı aranmaz. Mahkemenin görev alanı Asliye Ceza Mahkemesi Nedir, Hangi Davalara Bakar? yazımızda anlatılır.

Basit yargılama usulü için mahkeme, ceza sınırı, iddianame ve duruşma günü şartlarını gösteren şema
Basit Yargılama Usulünün Uygulanma Şartları

Basit Yargılama Usulünün Uygulanmadığı Haller

Cezası uygun olsa bile kanunun saydığı bazı durumlarda mahkeme bu usule gidemez.[7] Liste kısadır ve şunlardan oluşur:

  • Yaş küçüklüğü: Suça sürüklenen çocuklar hakkında genel usulle yargılama yapılır.
  • Akıl hastalığı: Sanığın akıl hastası olduğu dosyalarda duruşmasız hüküm kurulmaz.
  • İzne ya da talebe bağlı suçlar: Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlarda usul işlemez.
  • Birlikte işlenen suç: Kapsama giren suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse usul uygulanmaz.

Şikayete bağlı olmak bu istisnalardan biri değildir. Hakaret ve basit yaralama gibi şikayete bağlı suçlarda mahkeme basit yargılama usulüne karar verebilir.

Sağır ve dilsizlik hali de başlangıçta bu listedeydi. Anayasa Mahkemesi bu ibareyi eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etti ve karar 10 Mart 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.[8] Mahkeme, yirmi bir yaşını doldurmuş sağır ve dilsiz sanığın ceza sorumluluğunun tam olduğunu ve diğer sanıklardan farklı tutulmasının nesnel bir sebebi bulunmadığını belirtti.

Duruşmasız Yargılama ve Yazılı Savunma Süresi

Basit yargılama usulüne karar verilince iddianame sanığa, mağdura ve şikayetçiye tebliğ edilir ve beyan ile savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir.[9] Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de yazılır. Bu süre 2 Mart 2024 değişikliğinden önce on beş gündü.[10]

Süre dolduktan sonra mahkeme duruşma yapmadan ve savcının görüşünü almadan karar verir.[11] Bu kararlar beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkumiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşmedir.[12] Mahkeme gerekli görürse hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açıp genel hükümlere dönebilir.[13]

Uygulamada tebligatı alan sanıkların bir kısmı bu yazının ne olduğunu anlamadan süreyi kaçırıyor. Oysa mahkeme o noktada elindeki iddianame ve soruşturma delillerine bakarak hükmü kurar.

Yazılı savunmada suçlamaya cevabın yanında varsa tanık ve belgeler de açıkça yazılmalıdır. Bir örnek görmek isterseniz Hakaret Suçu Savunma Dilekçesi Örneği yazımıza bakabilirsiniz.

İddianamenin kabulünden itiraza kadar duruşmasız yargılamanın aşamalarını gösteren akış
Duruşmasız Yargılamanın Aşamaları

Size iddianame ve yazılı savunma isteyen bir tebligat geldiyse, savunmanızı süre dolmadan birlikte hazırlamak için randevu alabilirsiniz.

Dörtte Bir İndirim, HAGB ve Erteleme İlişkisi

Sanığın duruşmasız yargılanmasının karşılığı, mahkumiyet çıkarsa sonuç cezada yapılan dörtte birlik indirimdir.[14] Hesap temel cezadan değil, artırım ve indirimlerden sonra kalan sonuç cezadan yapılır. Birkaç örnek cezada tablo şöyle çıkar.

Sonuç ceza Dörtte bir indirim İndirimli ceza
8 ay hapis 2 ay 6 ay hapis
1 yıl hapis 3 ay 9 ay hapis
1 yıl 6 ay hapis 4 ay 15 gün 1 yıl 1 ay 15 gün hapis
400 gün adli para cezası 100 gün 300 gün adli para cezası

Mahkeme koşullar varsa kısa süreli hapsi seçenek yaptırımlara çevirebilir, hapsi erteleyebilir ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir.[15] Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında ek bir şart vardır ve sanığın buna yazılı olarak karşı çıkmaması gerekir. Bu kararın adli sicile etkisi HAGB Sicile İşler mi? Adli Sicile İşlenmeyen Kararlar yazımızda anlatılır.

Adli para cezasında indirim gün sayısına yapılır, tutar sonra bir gün karşılığıyla çarpılarak bulunur. Gün sayısının paraya çevrilmesi için Adli Para Cezası Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Basit Yargılama Kararına İtiraz ve Sonrası

Basit yargılama usulüyle verilen hükme karşı istinaf değil itiraz yoluna gidilir ve süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir.[16] Kanunda ayrı bir süre olmadığından itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle ya da zabıt katibine beyanla yapılır.[17]

İtiraz üzerine dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterlerine göre belirlenen başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir ve orada duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılama sürer.[18] Taraflar gelmese de duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm kurulabilir. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse itiraz yapılmamış sayılır.

Yeni mahkeme ilk hükümle bağlı değildir, bu yüzden ceza artabilir ya da beraat mahkumiyete dönebilir.[19] İtirazı yalnız sanık dışındaki kişiler yaptıysa dörtte bir indirim yine uygulanır. Katılan ile müşteki arasındaki fark Müşteki, Katılan ve Müdahil Farkı yazımızda yer alır.

Sanık da itiraz ettiyse indirim korunmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, katılan vekiliyle birlikte sanık müdafiinin de itiraz ettiği bir dosyada indirimi korumayan itiraz merciinin kararını yerinde buldu ve kanun yararına bozma istemini reddetti.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2025/4887, K. 2026/848, T. 02.02.2026

"Somut olayda basit yargılama usulü uygulanarak verilen Erzincan 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 03.05.2023 tarihli kararına sanık müdafii tarafından da itiraz edilmesi üzerine genel hükümlere göre karar verilirken yukarıda maddede öngörülen indirimin korunamayacağının anlaşılması karşısında, mercii tarafından verilen kararın yerinde olduğu anlaşılmakla..."

Bu karar pratik bir soruyu cevaplar. Katılan karara itiraz ettiğinde sanığın da itiraz etmesi, mahkumiyet çıkarsa indirimi kaybettirebilir.

İtiraz yalnız yargılama gideri, vekalet ücreti ya da maddi hataya yönelikse duruşmalı yargılamaya geçilmez ve 268. maddenin ikinci fıkrası uygulanır.[20] Bu durumda mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse en çok üç gün içinde itiraz merciine gönderir.[21] Duruşma sonunda verilen ikinci hükme karşı ise genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.[22]

Yalnız katılanın itirazı ile sanığın da itiraz ettiği durumda indirimin akıbetini karşılaştıran şema
İtirazda Dörtte Bir İndirimin Akıbeti

Elinize ulaşan karara itiraz edip etmemek konusunda kararsızsanız, dosyanızın durumunu Avukata Sor üzerinden sorabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi Kararı ve 2024 Değişikliği

Anayasa Mahkemesi 22 Haziran 2023 tarihli kararıyla basit yargılama usulünü Anayasa'ya uygun buldu, ancak itiraz üzerine hükmü veren mahkemenin yargılamaya devam etmesini öngören kuralı iptal etti.[23] Karar 11 Ekim 2023'te yayımlandı ve iptal hükmü dokuz ay sonra yürürlüğe girecek şekilde ertelendi. Mahkemeye göre esas hakkında görüşünü açıklamış hakimin aynı dosyaya yeniden bakması, tarafsızlığa duyulan makul güveni zedeliyordu.

Aynı kararda Mahkeme, vekalet ücreti gibi basit nedenlerle yapılan itirazlarda bile duruşma açılmasını makul sürede yargılanma ilkesine aykırı buldu. Kanun koyucu 2 Mart 2024 değişikliğiyle 252. maddeyi yeniden yazdı. İtiraz dosyası artık başka bir asliye ceza mahkemesine gidiyor, gider ve ücret itirazları ise duruşmasız inceleniyor.[24]

Değişikliğin az bilinen bir sonucu indirimle ilgilidir. Eski metin yalnız ilk hükümde yapılmış indirimi koruyordu, ilk hüküm beraat ise korunacak bir indirim yoktu. Yeni metin sanık dışındakilerin itirazında indirimin uygulanacağını söyler.[25] Böylece ilk kararda beraat eden sanık, katılanın itirazıyla mahkum edilse bile dörtte bir indirimden yararlanır.

Seri Muhakeme ve Hukuk Davalarındaki Basit Yargılamadan Farkı

Seri muhakeme usulü soruşturma evresinde, kanunda tek tek sayılan suçlarda uygulanır.[26] Usulü Cumhuriyet savcısı teklif eder ve şüpheli teklifi müdafii huzurunda kabul ederse uygulanır.[27] Savcı yaptırımı belirlerken cezadan yarı oranında indirim yapar.[28]

Basit yargılamada ise iddianame kabul edilmiş, dava açılmıştır. Sanığın onayı aranmaz ve indirim dörtte birdir. Seri muhakeme kararına karşı yol için Seri Muhakeme Usulü Kararına İtiraz Dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda da aynı adı taşıyan bir usul vardır, ama o hukuk davalarında dilekçe ve süreleri kısaltan ayrı bir yargılama biçimidir. Ceza indirimi ve itiraz kuralları orada uygulanmaz.

Dosyanızda hangi usulün uygulandığını ve sürelerin nasıl işlediğini birlikte değerlendirmek için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?

Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!

Sıkça Sorulan Sorular

Basit yargılama usulüyle ilgili en çok sorulan soruları aşağıda kısaca cevapladık.

Basit yargılama usulünde duruşma yapılır mı?

Kural olarak yapılmaz. Mahkeme iki hafta içinde verilen yazılı beyan ve savunmalara göre karar verir. Mahkeme gerekli görürse hüküm verilinceye kadar duruşma açabilir, karara itiraz edilirse de başka bir asliye ceza mahkemesinde duruşma açılır.

Yazılı savunma vermezsem ne olur?

İki haftalık süre dolunca mahkeme savunmanızı beklemeden dosyadaki delillere göre karar verebilir. Savunma vermemek hükmü durdurmaz, yalnız lehinize olan bilgilerin dosyaya girmemesine yol açar.

Basit yargılama kararına itiraz edersem ceza artabilir mi?

Artabilir. İtiraz üzerine dosyaya bakan mahkeme ilk hükümle bağlı değildir ve daha ağır ceza ya da beraat yerine mahkumiyet kararı verebilir. Sanık itiraz etmişse dörtte bir indirim de korunmaz.

Mahkeme basit yargılama usulünü uygulamazsa itiraz edilebilir mi?

Kanun itiraz yolunu yalnız basit yargılama usulüyle verilen hükümler için tanır, usulün uygulanmamasına karşı ayrı bir itiraz yolu yoktur. Anayasa Mahkemesi 2023 kararında bu düzenlemeyi Anayasa'ya aykırı bulmadı, ancak beş üye karşıoy yazdı.

Basit yargılama usulü kimlere uygulanmaz?

Suça sürüklenen çocuklara, akıl hastalarına, izne ya da talebe bağlı suçlara ve kapsam dışı bir suçla birlikte işlenen suçlara uygulanmaz. Sağır ve dilsizler, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı 10 Mart 2025'te yayımlandığından beri bu listede değildir.

Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.

Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.


Referans ve Kaynaklar

[1] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/1, m.251/3 - asliye ceza mahkemesince adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda basit yargılama usulü ve duruşma yapılmaksızın hüküm.

[2] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Geçici m.5/1-c - basit yargılama usulüne ilişkin hükümlerin 1/1/2020 tarihinden itibaren uygulanması.

[3] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.125/1 - hakaret suçunun üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılması.

[4] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.106/1 - hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırıdan bahisle tehdidin altı aydan iki yıla kadar hapis cezası.

[5] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.86/2 - basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek kasten yaralamada altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezası.

[6] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/1 - iddianamenin kabulünden sonra karar verilmesi ve 175. maddenin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulünün uygulanmaması.

[7] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/7, m.251/8 - basit yargılama usulünün uygulanmadığı haller.

[8] Anayasa Mahkemesi E.2024/66, K.2024/188, T. 05.11.2024 - 5271 sayılı Kanun m.251/7'deki sağır ve dilsizlik ibaresinin iptali (CMK m.251, madde dipnotu [96]).

[9] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/2 - iddianamenin tebliği ile savunmanın iki hafta içinde yazılı bildirilmesi.

[10] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/2, madde dipnotu [95] - 2/3/2024 tarihli değişiklikle sürenin iki hafta olarak değiştirilmesi.

[11] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/3 - süre dolduktan sonra duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın 223. maddedeki kararlardan birine hükmedilmesi.

[12] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.223/1 - hüküm sayılan kararlar.

[13] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/6 - gerekli görülmesi halinde duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edilmesi.

[14] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/3 - mahkumiyet kararı verildiğinde sonuç cezanın dörtte bir oranında indirilmesi.

[15] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251/4 - hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması şartı.

[16] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/1 - 251. madde uyarınca verilen hükümlere itiraz edilebilmesi ve süresinde itiraz edilmeyen hükümlerin kesinleşmesi.

[17] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1 - itirazın öğrenmeden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçe veya tutanağa geçirilen beyanla yapılması.

[18] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/2 - itiraz üzerine dosyanın başka asliye ceza mahkemesine gönderilip duruşma açılması.

[19] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/3 - mahkemenin basit yargılama usulüne göre verilen hükümle bağlı olmaması ve itirazın sanık dışındaki kişilerce yapılması halinde indirimin uygulanması.

[20] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/7 - masraf ve ücret itirazı ile maddi hata itirazında 268. maddenin ikinci fıkrasının uygulanması.

[21] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/2 - itirazı yerinde gören mahkemenin kararını düzeltmesi, görmezse en çok üç gün içinde mercie göndermesi.

[22] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/5 - ikinci fıkra uyarınca verilen hükümlere karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulması.

[23] Anayasa Mahkemesi E.2020/79, T. 22.06.2023 (RG 11.10.2023-32336) - 251. maddenin (1)-(6) fıkraları yönünden itirazın reddi, 252. maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin iptali.

[24] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/2, m.252/7 - 2/3/2024 tarihli değişiklikle itiraz üzerine dosyanın başka asliye ceza mahkemesine gönderilmesi ve masraf ile ücret itirazında 268/2'nin uygulanması.

[25] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.252/3 - itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı hallerde 251/3 uyarınca indirim uygulanması.

[26] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.250/1 - soruşturma evresi sonunda sayılan suçlarda seri muhakeme usulü.

[27] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.250/3 - teklifin şüpheli tarafından müdafii huzurunda kabulü.

[28] 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.250/4 - Cumhuriyet savcısının belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulaması.

HUKUKİ DENETİM

Av. Kazım Ceylan • Tarih: 14 Kasım 2026

Bu Makaleyi Paylaş
Avukat Kazım Ceylan
Avukat Kazım Ceylanİstanbul Barosu • Sicil No: 78121

Av. Kazım CEYLAN ve ekibi başta işçi hakları, boşanma, kira, miras ve ceza hukuku olmak üzere birçok alanda çözüm odaklı hukuki destek sunmaktadır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır.

Ücretsiz Danışmanlık

Formu gönderdiğinizde, KVKK koşullarını kabul etmiş sayılırsınız.