Teşebbüs ne demek sorusunun ceza hukukundaki cevabı, kişinin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Kanun bu durumu Türk Ceza Kanunu'nun 35. maddesinde düzenler ve faili tamamlanmış suçtan daha hafif bir cezayla sorumlu tutar. Fail suçtan kendi isteğiyle vazgeçerse sonuç değişir, bu hale gönüllü vazgeçme denir.
- Teşebbüs ne demek sorusunun cevabı, Türk Ceza Kanunu madde 35'e göre kastedilen suçun icrasına başlanıp elde olmayan nedenlerle tamamlanamamasıdır.
- Teşebbüste kalan suçta ceza müebbet hapis yerine on yıldan on sekiz yıla kadar hapis olur, diğer suçlarda dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir.
- Fail icradan kendi isteğiyle vazgeçer ya da sonucu kendi çabasıyla önlerse Türk Ceza Kanunu madde 36 gereği teşebbüsten cezalandırılmaz.
İçindekiler8 başlık
Suça Teşebbüs Ne Demek?
Suça teşebbüs, suç yolunda icra aşamasına girilmiş ama suçun kanuni tanımındaki netice gerçekleşmemiş olan haldir. Türk Ceza Kanunu'na göre kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur.[1] Kanun metni mevzuat.gov.tr üzerinde yer alır.
Tanımdan dört şart çıkar. Failin belirli bir suçu işleme kastı bulunmalı, yaptığı hareket o suçu işlemeye elverişli olmalı, hareket hazırlık aşamasını geçip icraya varmalı ve suç failin iradesi dışındaki bir nedenle tamamlanamamalıdır.
Kast şartı, teşebbüsün suçu yarıda bırakma niyeti değil suçu tamamlama niyeti olduğunu gösterir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu da teşebbüsten söz edebilmek için önce failin hangi suçu işlemeyi kastettiğinin belirlenmesi gerektiğini vurgular.[2] Kastın yönü belirlenmeden "neye teşebbüs edildiği" sorusu da cevapsız kalır.
Hazırlık Hareketi ile İcra Hareketinin Ayrımı
Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz, teşebbüs ancak icra hareketlerine başlanınca doğar. Bir eve girmek için tornavida satın almak, evi gözetlemek ya da yol tarifini öğrenmek hazırlıktır. Kapının kilidini zorlamaya başlamak ise hırsızlık suçunun icrasına girmektir.
Sınırı çizmek her olayda kolay değildir. Uygulamada bakılan ölçüt, hareketin kanundaki tipik harekete zorunlu olarak bağlı olup olmadığı ve fail engellenmeseydi doğrudan neticeye varıp varmayacağıdır. Kilit zorlamakla eşyayı almak arasında başka bir ara adım yoksa artık icra aşamasındasınızdır.
Bazı hazırlık hareketleri kanunda ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Ruhsatsız silah taşımak ya da suç işlemek için örgüt kurmak bu türdendir ve asıl suça teşebbüs edilmemiş olsa bile kendi başına cezalandırılır.
Teşebbüs Halinde Ceza Ne Kadar İndirilir?
Teşebbüste kalan suçun cezası, tamamlanmış suçun cezasından indirilerek belirlenir ve indirimin miktarını meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı belirler. Kanun üç ayrı ölçek koyar:[3]
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, madde 35/2"Suça teşebbüs halinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine ondört yıldan yirmibir yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir."
Örneğin kasten öldürmeye teşebbüste müebbet hapis yerine 10 ila 18 yıl, nitelikli halde ağırlaştırılmış müebbet yerine 14 ila 21 yıl hapis söz konusudur. Mağdur ağır yaralanmışsa ceza üst sınıra yaklaşır, hiç yara almadan kurtulmuşsa alt sınıra iner. Kasten öldürme suçunun cezası ve savunma noktaları Kasten Öldürme Suçu Savunma Dilekçesi yazımızda ele alınıyor.
Diğer suçlarda hakim önce temel cezayı belirler, sonra dörtte bir ile dörtte üç arasında bir oranla indirim yapar. Teşebbüs indirimi, ceza hesabında temel cezadan sonra ilk uygulanan indirimdir. İştirak, haksız tahrik, yaş küçüklüğü ve takdiri indirim ondan sonra gelir.[4]
Teşebbüste Zamanaşımının Başladığı Gün
Teşebbüs aşamasında kalan suçta dava zamanaşımı, suçun tamamlanacağı tarihten değil son hareketin yapıldığı günden başlar.[5] Sürenin kaç yıl olduğu ise suçun cezasına göre değişir ve Dava ve Ceza Zamanaşımı Hesaplama aracıyla hesaplanabilir.
Taksirli Suçlarda Teşebbüs Olur mu?
Taksirli suçlarda teşebbüs olmaz, çünkü kanun teşebbüsü yalnızca failin "işlemeyi kastettiği" suçlar için öngörür. Taksirde fail neticeyi istemez, öngörmeden ya da istemeyerek dikkatsizlikle neden olur. İstenmeyen bir sonuca teşebbüs edilemeyeceği için taksirle yaralama ya da taksirle öldürmenin teşebbüs hali yoktur.
Teşebbüsün mümkün olup olmadığını belirleyen durumlar şunlardır:
- Taksirli suçlar: netice istenmediği için teşebbüs kabul edilmez.
- Tek hareketle tamamlanan suçlar: hareket yapıldığı anda suç da tamamlandığı için icra bölünemez ve teşebbüse yer kalmaz.
- Neticesi hareketten ayrılabilen kasıtlı suçlar: hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, kasten yaralama ve kasten öldürme gibi suçlarda teşebbüs mümkündür.
Hırsızlığa teşebbüsün işçi açısından doğurduğu iş hukuku sonucu ayrıca önemlidir. İşyerinde hırsızlık girişiminin fesih sebebi olup olmadığı İşyerinde Hırsızlık yazımızda anlatılıyor.
Elverişsiz Hareket ve İşlenemez Suç
Hareket suçu işlemeye baştan elverişli değilse teşebbüs de yoktur. Kanundaki "elverişli hareketlerle" ifadesi bu yüzden konmuştur. Öğretide verilen klasik örnekte, birini öldürmek isteyip yemeğine zehir sandığı şekeri katan kişi bu hareketle ölüm neticesine hiçbir zaman ulaşamaz.
Elverişlilik, hareketin yapıldığı andaki koşullara göre değerlendirilir. Dolu sanılan ama mermisi bulunmayan bir silahla ateş etmeye çalışmak, failin bilmediği bir rastlantıya bağlıysa tartışma konusu olur ve her olayda ayrıca incelenir.
Gönüllü Vazgeçme ile Teşebbüs Arasındaki Fark
Gönüllü vazgeçmede suç failin kendi iradesiyle yarıda kalır, teşebbüste ise failin elinde olmayan bir engel suçu durdurur. Fail icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer ya da kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz. Ancak o ana kadar yaptığı hareket kendi başına bir suç oluşturuyorsa, yalnızca o suçun cezasını alır.[6]
Eve hırsızlık için girip hiçbir şey almadan kendi isteğiyle çıkan kişi hırsızlığa teşebbüsten ceza almaz, ama konut dokunulmazlığını ihlal suçundan sorumlu tutulabilir. Polisin geldiğini görüp kaçan kişide ise vazgeçme gönüllü değildir ve teşebbüs hükümleri uygulanır.
Öldürme kastıyla başlayıp kendi isteğiyle duran failin o ana kadar verdiği zarar da cezasız kalmaz, eylem kasten yaralama olarak değerlendirilir. Yaralamanın cezası ve tıbbi müdahaleyle giderilebilirlik ölçütü Basit Yaralama Suçu (BTM) ve Cezası yazımızda anlatılıyor.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, neticenin failin değil başka bir etkenin müdahalesiyle önlendiği durumu açıkça teşebbüs tarafına koyar:
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/272, K. 2026/387, T. 17.06.2026"Sonuç başka bir nedenle önlenmiş ise kural olarak gönüllü vazgeçme oluşmayacak ve fail TCK'nın 36. maddesinden yararlanamayacaktır."
Aynı kararda aktarılan madde gerekçesine göre icra hareketleri bittikten sonra vazgeçmenin kabulü için failin suçun tamamlanmasını önlemek bakımından ciddi bir çaba göstermesi gerekir. Yaraladığı kişiyi hastaneye kendisi yetiştiren fail ile olay yerinden uzaklaşıp ambulansı başkasının çağırmasını bekleyen fail bu yüzden aynı sonuca bağlanmaz.
Suç bütün unsurlarıyla tamamlandıktan sonra gösterilen pişmanlık ise gönüllü vazgeçme değildir. Çalınan eşyanın geri verilmesi gibi davranışlar, kanunda öngörülen hallerde etkin pişmanlık indirimine konu olur ve cezayı tamamen kaldırmaz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Suça Teşebbüs Hakkında Sık Sorulan Sorular
Teşebbüsün anlamı, cezası ve gönüllü vazgeçmeyle ilişkisi hakkında en çok sorulan soruları aşağıda yanıtladık.
Teşebbüs ne demek kısaca?
Teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği suçun icrasına başlayıp elinde olmayan bir nedenle suçu tamamlayamamasıdır. Hareketler yarıda kalabilir ya da hareketler bittiği halde netice gerçekleşmeyebilir.
Öldürmeye teşebbüsün cezası kaç yıl?
Kasten öldürmeye teşebbüste ceza, müebbet hapis yerine 10 yıldan 18 yıla kadar hapistir. Nitelikli kasten öldürmede ağırlaştırılmış müebbet yerine 14 yıldan 21 yıla kadar hapis verilir, mahkeme cezayı mağdurdaki zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirler.
Teşebbüs indirimi ne kadar yapılır?
Müebbet gerektirmeyen suçlarda teşebbüs indirimi temel cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadardır. Oranı mahkeme, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına bakarak seçer.
Her suça teşebbüs olur mu?
Olmaz. Teşebbüs yalnızca kasıtlı suçlarda ve icra hareketleri bölünebilen suçlarda mümkündür, taksirli suçlarda ve tek hareketle tamamlanan suçlarda teşebbüs kabul edilmez.
Teşebbüs halinde zamanaşımı ne zaman başlar?
Teşebbüs aşamasında kalan suçlarda dava zamanaşımı son hareketin yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar.
Gönüllü vazgeçen kişi hiç ceza almaz mı?
Gönüllü vazgeçen kişi teşebbüsten ceza almaz. Ancak o ana kadar yaptığı hareket kendi başına bir suç oluşturuyorsa, örneğin konut dokunulmazlığının ihlali gibi, yalnızca o suçtan cezalandırılır.
Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.
Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Referans ve Kaynaklar
[1] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 35/1 - suça teşebbüsün tanımı.
[2] Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/272, K. 2026/387, T. 17.06.2026.
[3] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 35/2 - teşebbüs halinde uygulanacak ceza.
[4] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 61/5 - indirim ve artırım nedenlerinin uygulanma sırası.
[5] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 66/6 - zamanaşımının başlangıcı.
[6] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 36 - gönüllü vazgeçme.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 21 Ekim 2026
