Define arama cezası, izinsiz olarak define araştıran kişi için üç aydan iki yıla kadar hapistir. Kültür varlığı bulmak amacıyla kazı ya da sondaj yapılmışsa suç değişir ve ceza iki yıldan beş yıla çıkar. Bulunan eseri bildirmemek, satmak ya da yurt dışına çıkarmak ise 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nda ayrı ayrı cezalandırılan fiillerdir.
- Define arama cezası 2863 sayılı Kanun madde 74'e göre izinsiz define araştıran kişi için üç aydan iki yıla kadar hapistir.
- Kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı ya da sondaj yapmak ayrı bir suçtur ve iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir.
- İzinsiz define araştırma suçu Türk Ceza Kanunu madde 75 uyarınca önödeme kapsamındadır, tutar süresinde ödenirse kamu davası açılmaz.
İçindekiler8 başlık
- Define Arama Cezası Ne Kadar?
- Define Arama ile İzinsiz Kazı Arasındaki Fark
- Define Arama Suçunda Önödeme
- Ruhsatla Define Arama Mümkün mü?
- Tarihi Eser Bulanın Bildirim Yükümlülüğü ve İkramiye
- Tarihi Eser Kaçakçılığı Cezası
- Eseri Teslim Etmek ve Yönlendireni Açıklamak
- Define Arama Cezası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Define Arama Cezası Ne Kadar?
İzinsiz olarak define araştıran kişi üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alır. Fiil kültür varlıklarını yurt dışına kaçırma amacıyla ya da kültür varlıklarının korunmasında görevli kişiler tarafından işlenirse ceza iki katına kadar artırılır.[1] Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinde yer alır.
Kanun bu fiili ayrı bir suç olarak tanımlarken toprağa girilmeden yürütülen aramayı hedefler. Dedektörle arazi taramak, yüzeyden toplama yapmak ya da işaret taşı aramak bu kapsama girer. Toprak kazılmaya başlandığı anda ise artık daha ağır cezalı izinsiz kazı suçu gündeme gelir.
Define arama suçunun yaptırımı hapis olsa da uygulamada çoğu dosya dava açılmadan kapanır. Bunun nedeni suçun önödeme kapsamında olmasıdır, ayrıntısı aşağıdaki bölümdedir.
Define Arama ile İzinsiz Kazı Arasındaki Fark
İki suçu birbirinden ayıran ölçüt, kazı fiilinin gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Kültür varlığı bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır. Kazının yapıldığı yer sit alanı ya da kanuna göre korunması gerekli başka bir yer değilse, bu cezanın üçte biri indirilir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2026 tarihli bir kararında ayrımı açıkça şöyle koymuştur:
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2025/8296, K. 2026/5091, T. 14.05.2026"İki suçu birbirinden ayırmada esas alınacak kriter, kazı fiilinin gerçekleşip gerçekleşmediği hususudur."
Bu ayrım önemlidir, çünkü dosyanın hangi maddeden açıldığı önödeme imkanını da belirler. Aynı kararda Daire, kazı iddiasıyla yürütülen bir soruşturmada önödeme uygulanarak verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararını kanuna aykırı bulmuştur.[2] Kazı teşebbüs aşamasında kalmışsa bile teşebbüs hükümleri izinsiz kazı suçu üzerinden uygulanır, teşebbüsün genel kuralları Suça Teşebbüs Nedir yazımızda anlatılıyor.
Tutanakta kazı yaptığınız yazıyor ama yalnızca dedektörle gezdiğinizi düşünüyorsanız, iki suç arasındaki farkı dosyanıza göre Avukata Sor üzerinden sorabilirsiniz.
Define Arama Suçunda Önödeme
İzinsiz define araştırma suçu, Türk Ceza Kanunu'nun 75. maddesinin altıncı fıkrası gereği önödeme kapsamındadır. Bu düzenleme 7188 sayılı Kanunla eklenmiştir ve yalnızca 2863 sayılı Kanunun 74. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesindeki suç için geçerlidir.[3]
Önödemede Cumhuriyet savcılığı şüpheliye ödemesi gereken tutarı tebliğ eder. Tutar, hapis cezasının alt sınırı olan üç ayın her günü için yüz Türk lirası üzerinden hesaplanır ve soruşturma giderleri eklenir. Şüpheli bu parayı on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz.
Şüpheli on gün içinde talep ederse ödeme birer ay arayla üç eşit taksite bölünür. Taksitlerden biri süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturma devam eder. Aynı suçu beş yıl içinde yeniden işleyen kişiye ise ikinci kez önödeme uygulanmaz.
Kanun önödemeyi yalnızca birinci cümleye bağladığı için kazı yapılan dosyalarda ve kaçırma amacıyla ya da görevli kişi tarafından işlenen ağır halde önödeme uygulanmaz. Önödemenin dedektöre el konulmasına da etkisi yoktur, müsadere hükümleri saklıdır.
Ruhsatla Define Arama Mümkün mü?
Define aramak isteyene Kültür ve Turizm Bakanlığı define arama ruhsatnamesi verebilir, izinli arama bu yüzden suç değildir. Ruhsat ancak korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olan yerler, tescilli sit alanları ve mezarlıklar dışında verilir.[4]
Ruhsat sahibi aynı dönemde birden fazla yerde arama yapamaz, izni başkasına devredemez ve yerine vekil gönderemez. Aramaya katılan Bakanlık temsilcilerinin yol, gündelik ve zorunlu giderleri de arayıcı tarafından peşin olarak karşılanır.
Kendi tarlanızda arama yapmak da ruhsatsız yapılırsa suçtur. Mülkiyetin size ait olması, toprak altındaki kültür varlığı üzerinde hak vermez.
Tarihi Eser Bulanın Bildirim Yükümlülüğü ve İkramiye
Taşınır ya da taşınmaz bir kültür varlığı bulan kişi bunu en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirine bildirmek zorundadır. Aynı yükümlülük, arazisinde kültür varlığı bulunduğunu bilen ya da sonradan öğrenen malik ve zilyet için de geçerlidir.[5]
Bildirim yükümlülüğüne mazeretsiz ve bilerek aykırı davranan kişi altı aydan üç yıla kadar hapis cezası alır.[6] Tesadüfen bulunan bir sikkeyi evde saklamak bu yüzden tek başına ceza sorumluluğu doğurur, define aranmamış olsa bile.
Süresinde bildirim yapan kişi ise ödül alabilir. Eser başkasının mülkünde bulunmuşsa takdir edilen bedelin yüzde 80'i bulan ile mülk sahibi arasında yarı yarıya paylaştırılır, Devlete ait arazide bulunmuşsa bedelin yüzde 40'ı bulana verilir.[7] Kişinin kendi mülkünde bulunan eser için ikramiye verilmez, kanunun kendi mülkündeki varlıklara ilişkin hükümleri uygulanır.
Tarihi Eser Kaçakçılığı Cezası
Tarihi eser kaçakçılığı, kültür ve tabiat varlıklarının kanuna aykırı olarak yurt dışına çıkarılmasıdır ve beş yıldan on iki yıla kadar hapis ile beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir.[8] Eserin yurt içinde alınıp satılması da ayrıca cezalandırılır.
Kanunda yaptırıma bağlanan temel fiillerin cezaları şu şekildedir:
| Fiil | Kanun maddesi | Ceza |
|---|---|---|
| İzinsiz define araştırma | 2863 m. 74/2 | 3 ay - 2 yıl hapis (önödemeli) |
| Kültür varlığı için izinsiz kazı veya sondaj | 2863 m. 74/1 | 2 - 5 yıl hapis (sit dışında üçte bir indirim) |
| Bulunan varlığı bildirmemek | 2863 m. 67/1 | 6 ay - 3 yıl hapis |
| Bildirilmemiş varlığı satmak, satın almak, kabul etmek | 2863 m. 67/2 | 2 - 5 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
| Yurt dışına çıkarmak | 2863 m. 68 | 5 - 12 yıl hapis ve 5.000 güne kadar adli para |
Bildirilmemiş bir eseri satan ya da satın alan kişi, satış cezası aldığında bildirim yükümlülüğüne aykırılıktan ayrıca ceza almaz. Eseri internet üzerinden satışa çıkarmak da kanundaki "satışa arzeden" ifadesine girer.
Dava zamanaşımı da fiile göre değişir: define araştırma, izinsiz kazı ve bildirmeme suçlarında sekiz yıl, yurt dışına çıkarma suçunda on beş yıldır.[9] Kendi dosyanızın süresini Dava ve Ceza Zamanaşımı Hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Eseri Teslim Etmek ve Yönlendireni Açıklamak
Define arama ya da izinsiz kazı sırasında bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan önce mülki amire teslim eden kişinin cezası mahkemece üçte ikisine kadar indirilebilir. Teslimin soruşturma başladıktan sonra yapılması bu indirimi sağlamaz, en fazla takdiri indirimde dikkate alınır.
İzinsiz define araştıran kişi, kendisine cihaz temin ederek bu fiile yönlendiren kişilerin kimliğini kovuşturma başlayıncaya kadar açıklar ve yakalanmalarını sağlarsa, mahkeme cezada indirim yapabileceği gibi ceza verilmesine yer olmadığına da karar verebilir. Bu imkan yalnızca define araştırma suçu için öngörülmüştür, izinsiz kazı suçunda bulunmaz.
Hükmolunan ceza iki yıl veya daha azsa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına da karar verebilir. Bu kararın adli sicile nasıl yansıdığı HAGB Sicile İşler mi? Adli Sicile İşlenmeyen Kararlar yazımızda, kesinleşen mahkumiyet kaydının ne zaman silindiği ise Adli Sicil Kaydı (Sabıka Kaydı) Nasıl Silinir? yazımızda anlatılıyor.
Jandarma tutanağı tutuldu ve savcılıktan önödeme ya da ifade çağrısı bekliyorsanız, süre kaçmadan dosyanızı değerlendirmek için randevu alabilirsiniz.
"Define Arama Cezası ve Tarihi Eser Kaçakçılığı" konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Define Arama Cezası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Define arama cezası, önödeme ve bulunan eserlerle ilgili en çok sorulan soruları aşağıda yanıtladık.
Define arama cezası para cezası mı, hapis mi?
Kanundaki ceza üç aydan iki yıla kadar hapistir. Suç önödeme kapsamında olduğu için savcılığın tebliğ ettiği tutar on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz ve hapis cezası gündeme gelmez.
Dedektörle define aramak suç mu?
İzinsiz dedektörle define aramak suçtur ve üç aydan iki yıla kadar hapis cezası gerektirir. Arama sırasında kazı yapılmışsa fiil daha ağır cezalı izinsiz kazı suçuna dönüşür.
Define arama suçunda dedektöre el konulur mu?
Kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan eşya Türk Ceza Kanunu madde 54 uyarınca müsadere edilir, bu nedenle dedektöre el konulabilir. Müsadere suça göre hakkaniyete aykırı derecede ağır sonuç doğuracaksa mahkeme müsadereye hükmetmeyebilir.
Kendi tarlamda define arayabilir miyim?
Ruhsat almadan kendi tarlanızda define aramanız da suçtur. Kültür ve Turizm Bakanlığından ruhsatname alınırsa sit alanı, korunan taşınmaz ve mezarlık dışındaki yerlerde arama yapılabilir.
Define arama suçu uzlaşmaya tabi mi?
Değildir. 2863 sayılı Kanundaki suçlar için uzlaştırmayı öngören açık bir hüküm yoktur, define araştırma suçunda uzlaşma yerine önödeme uygulanır.
Define arama suçunda zamanaşımı ne kadar?
İzinsiz define araştırma suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır, çünkü suçun hapis cezasının üst sınırı beş yılı aşmaz.
Hukuki gelişmeleri Google'da bizden takip edin.
Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu'nu Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Referans ve Kaynaklar
[1] 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu madde 74 - izinsiz araştırma, kazı ve sondaj ile define araştırmanın cezası.
[2] Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2025/8296, K. 2026/5091, T. 14.05.2026.
[3] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 75/6-c - 2863 sayılı Kanun madde 74/2 birinci cümledeki suçun önödeme kapsamına alınması.
[4] 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu madde 50 - define arama ruhsatnamesi.
[5] 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu madde 4 - haber verme zorunluluğu.
[6] 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu madde 67 - haber verme sorumluluğuna ve kültür varlığı ticaretine aykırılık.
[7] 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu madde 64 - kültür varlıklarını bulanlara verilecek ikramiye.
[8] 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu madde 68 - yurt dışına çıkarma yasağına aykırılık.
[9] 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde 66/1 - dava zamanaşımı süreleri.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 21 Ekim 2026
