Kasa Açığı Çalışandan Alınabilir mi?

Kasa açığı çalışandan alınabilir mi? Kasa açığı, kural olarak işletme riski sayılır ve işçinin açık rızası olmadan maaştan tek taraflı olarak kesilemez. Kasa açığının personelden kesilip kesilemeyeceği sorusunun cevabı bu yüzden kural olarak hayırdır. Ücretten hangi kalemlerin hangi sınırlarla kesilebileceğini İşçinin Maaşının Kesilmesi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

İş Kanunu, işçi ücretinden ceza mahiyetinde kesinti yapılmasını sıkı şartlara bağlamıştır. İşveren, kasa açığı alacağını işçinin rızası olmadan ücretle takas edemez.^[1]

Kasa açığı konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

İçindekiler10 başlık

1. Kasa Açığı Neden İşletme Riski Sayılır?
2. Kasa Açığı Yasal Yollarla Nasıl Alınabilir?
3. Kasa Açığının İspat Yükü Kimdedir?
4. Kasa Açığı, Prosedüre Aykırılıkla Birleşince Haklı Fesih Sebebi Olur mu?
5. Zincir Mağaza ve Vardiyalı Kasalarda İspat Nasıl Yapılır?
6. İşveren Kasa Açığını Maaştan Doğrudan Kesebilir mi?
7. İşçi Kasa Açığını Kabul Ederse Ne Olur?
8. İşveren Rıza Almadan Kesinti Yaparsa İşçi Ne Yapabilir?
9. Haksız Kesinti Nasıl Geri Talep Edilir? İhtarname, Dava ve Zamanaşımı
10. Kasa Açığı Çalışandan Alınabilir mi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kasa Açığı Neden İşletme Riski Sayılır?

Kasa açığı, işçinin normal çalışma temposu içinde ortaya çıkan bir zarar türüdür ve bu yüzden işletme riski kapsamında değerlendirilir. İşveren, bir işi yürütürken doğabilecek ekonomik kayıpları üstlenmek zorundadır. Bu yük çalışana devredilemez.

Türk Borçlar Kanunu'nun işçiyi koruyucu yapısı, işverenin girişim ve işletme riskini tek başına taşımasını öngörür. İşverenin bu riskle birlikte üstlendiği diğer yükümlülükler İşverenin Yükümlülükleri yazımızda toplanmıştır. Kasa açığı da tıpkı stok fire, müşteri dolandırıcılığı veya kredi kartı çekim hatası gibi işin doğasından kaynaklanan bir risktir.

Uygulamada mahkemeler, işçinin somut bir kusuru ispatlanmadıkça kasa açığını doğrudan işçiye yükleyen sözleşme hükümlerini de geçersiz saymaktadır. İstisnası da vardır: işçinin kastı veya ağır ihmali kanıtlanırsa bu genel kural işlemez ve açık, işçinin kusurlu davranışının bir sonucu sayılır.

Kasa açığına dayalı bir fesihte dahi ispat yükü işverendedir ve işçinin kusur oranı ile zarar miktarı ayrı ayrı belirlenmelidir. Yargıtay bu ilkeyi şöyle açıklamıştır:^[2]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/19072, K. 2018/11689, T. 24.05.2018

"İşçinin kusursuz olduğunun ortaya çıkması halinde işverenin haklı ve geçerli fesih imkânı olmadığı gibi, işçinin kusuru belli bir yüzde ya da belli bir oran olarak saptanmışsa; zararın miktarı da bu kusur nispetinde azaltıldıktan sonra otuz günlük ücreti aşıp aşmadığına bakılmalıdır. 30 günlük ücreti tutarında bir zarar yoksa iş sözleşmesinin feshi haklı neden olarak kabul edilmemelidir... İşçinin kusuru ve zararı, ayrı ayrı uzman kişilerce belirlenmelidir... Burada ispat yükü işverendedir."

Kasa açığı çalışandan alınabilir ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde Avukata Sor sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Kasa Açığı Yasal Yollarla Nasıl Alınabilir?

İşveren, kasa açığını iki yoldan biriyle yasal olarak tahsil edebilir:

• İşçinin yazılı rızasıyla: İşçi açığı kabul edip yazılı onay verirse, işveren tutarı alacağıyla takas ederek maaştan mahsup edebilir.
• Rıza yoksa ihtarname ve dava yoluyla: İşçi rıza göstermezse işveren maaştan doğrudan kesinti yapamaz. Önce işçiye ihtarname göndermeli, sonuç alınamazsa genel hükümlere göre alacak davası açarak tutarı mahkeme kararıyla tahsil etmelidir.

Aşağıdaki tablo, iki ihtimalde işverenin izleyebileceği yolu özetler.

Durum	İşverenin İzleyebileceği Yol
İşçi yazılı rıza gösteriyor	Onaylanan tutarın ücretten mahsubu
İşçi rıza göstermiyor	İhtarname, ardından genel hükümlere göre alacak davası

Kasa Açığının İspat Yükü Kimdedir?

İspat yükü işverendedir. İşveren, kasa açığının gerçekten oluştuğunu ve bu açığın işçinin kusurundan kaynaklandığını somut delillerle (kasa sayım tutanakları, kamera kayıtları, tanık beyanları gibi) göstermek zorundadır. Kasa açığının işçi dışında bir nedenden (sistem hatası, başka bir çalışanın erişimi gibi) kaynaklanabileceği ihtimali varsa, işçiye kusur yüklenemez.

Yargıtay, bu ispatın soyut beyanlarla değil denetime elverişli, somut delillerle yapılması gerektiğini vurgulamıştır:^[3]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2012/23096, K. 2014/26841, T. 16.09.2014

"İşçi-işveren ilişkisinde, ücretin ödendiğini ispat yükü işverenliğe düşer... Çoğu soyut olan beyanlara dayanılarak eksik inceleme ve araştırma ile sonuca gidilmesi hatalıdır."

Bu kararda Yargıtay, işverenin sunduğu tutanak ve defterlerin noter onayı ya da işveren kaşe/imzası taşımadığı, bilirkişi raporunun denetime elverişli ve net olmadığı durumlarda mahkemenin bu belgelerle yetinemeyeceğine hükmetmiştir.

Kasa Açığı, Prosedüre Aykırılıkla Birleşince Haklı Fesih Sebebi Olur mu?

Sadece rakamsal bir kasa açığı tek başına işletme riski sayılsa da, açığın işçinin kasa yönetim prosedürlerine sistematik biçimde aykırı davranmasından kaynaklandığı ispatlanırsa durum değişir. Kasa bakiyesinde gün sonu mutabakatı sağlamama, şahsi parayı işyeri hasılatıyla karıştırma, eksik veya yanlış tutanak düzenleme gibi tekrarlayan usulsüzlükler tespit edildiğinde Yargıtay bunu doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış kapsamında haklı fesih sebebi saymaktadır:^[4]

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2011/9999, K. 2012/3606, T. 08.03.2012

"Dosya arasında bulunan kasa sayım tutanakları, savunma, iç yazışmalar, tanık anlatımları ve diğer delillere göre, davacının görevinin gerektirdiği şekilde kasa işlemlerini muhasebeleştirmediği, günlük kasa sayımlarını yapmadığı, kendi parasını kasadaki para ile karıştırdığı, zaman zaman kasa fazlası vermesinin de lehine bir durum olmayıp işlemlerdeki düzensizliği ve usulsüzlüğü gösterdiği sabittir. İş sözleşmesinin feshi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranış nedeniyle haklı nedene dayanmaktadır."

Bu kararda belirleyici olan, tek bir açığın varlığı değil. İşçinin kasa yönetimine ilişkin yazılı iş tanımına aykırı biçimde günlük kontrolleri yapmaması ve şahsi parasını kuruma ait kasayla karıştırmasıdır. Dolayısıyla işveren, salt açık miktarını değil, açığın altında yatan prosedüre aykırılığı da somut delillerle ortaya koyabilirse haklı fesih imkânı doğabilir.

Zincir Mağaza ve Vardiyalı Kasalarda İspat Nasıl Yapılır?

Aynı kasayı birden fazla çalışanın farklı vardiyalarda kullandığı zincir mağaza ve marketlerde ispat sorunu daha da büyür. Açığın hangi vardiyada, hangi çalışanın işlemi sırasında oluştuğu tek tek gösterilmedikçe, kasayı kullanan tüm çalışanlara toplu biçimde kusur yüklenemez.

İşveren bu durumda vardiya devir tutanağı, POS/kasa çıktı kayıtları ve kamera görüntüleri gibi delillerle açığın hangi zaman diliminde oluştuğunu somutlaştırmalıdır. Delil yetersizse, açık işverenin kendi işletme riski içinde kalır ve hiçbir çalışandan talep edilemez.

Bazı işyerlerinde kasa açığı, vardiya değişiminde yapılan sayımla anlık olarak tespit edilebiliyor. Bu da hangi çalışanın sorumlu tutulabileceğini netleştiriyor.

İşveren Kasa Açığını Maaştan Doğrudan Kesebilir mi?

Kesemez. Türk Borçlar Kanunu'nun 407. maddesine göre işveren, işçiden olan alacağını ücret borcuyla ancak işçinin rızası varsa takas edebilir. Rıza yoksa tek istisna, işçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla sabit olan zarardır. Bu alacak da ücretin yalnızca haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir.

İş Kanunu'nun 38. maddesi ise başka bir konuyu, disiplin amaçlı ücret kesme cezasını düzenler. Bu ceza toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplere dayanmalı, ayda iki gündeliği aşmamalı ve kesilen tutar Çalışma Bakanlığı hesabına yatırılmalıdır. Ceza olarak kesilen para işverene kalmadığı için kasa açığını karşılamaz.

İşçi Kasa Açığını Kabul Ederse Ne Olur?

İşçi, kasa açığından kendi kusuruyla sorumlu olduğunu yazılı olarak kabul eder ve kesintiye rıza gösterirse, işveren bu tutarı maaştan mahsup edebilir. Ancak işçinin baskı altında veya işini kaybetme korkusuyla verdiği bir rıza, hukuken geçerli bir irade beyanı sayılmayabilir.

İşveren Rıza Almadan Kesinti Yaparsa İşçi Ne Yapabilir?

İşçi, rızası alınmadan yapılan kesintinin iadesini talep edebilir. Bu durumu ücretin eksik ödenmesi niteliğinde bir ihlal olarak değerlendirip İşçinin Haklı Fesih Sebepleri arasında sayılan bu gerekçeyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşveren, kasa açığı alacağını tahsil etmek istiyorsa işçiye ihtarname göndermeli, sonuç alamazsa genel hükümlere göre alacak davası açmalıdır. İhtarnamenin nasıl düzenleneceği İhtarname Nedir ve Örnekleri yazımızda anlatılmaktadır.

Kesintinin haksız olduğu tespit edilirse işçi, kesilen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesini talep edebilir. İşçi, kesintiye peşinen rıza gösterse dahi, bu rızanın işten çıkarılma tehdidi veya benzer bir baskı altında verildiğini ispatlarsa, kesinti yine geçersiz sayılabilir. Uygulamada işveren, tekrarlayan kasa açıklarını önlemek amacıyla kasa sorumluluğunu birden fazla çalışana yüklüyorsa, açığın hangi çalışandan kaynaklandığı ayrı ayrı ispatlanmadıkça hiçbir çalışana kusur yüklenemez.

Haksız Kesinti Nasıl Geri Talep Edilir? İhtarname, Dava ve Zamanaşımı

Kesintinin haksız yapıldığını düşünen işçi, önce işverene noter kanalıyla bir ihtarname göndererek tutarın iadesini talep eder. İhtarname, hem işvereni resmi olarak temerrüde düşürür hem de olası bir davada iyi niyeti gösteren bir belge işlevi görür.

İhtarnameye rağmen ödeme yapılmazsa işçi, arabuluculuk başvurusunun ardından iş mahkemesinde alacak davası açabilir. Bu aşamanın işleyişi İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk yazımızdadır. Dava dilekçesinde kesinti tarihleri, tutarlar ve varsa maaş bordroları delil olarak sunulur.

Kasa açığı kesintisinin iadesi bir ücret alacağı niteliğinde sayıldığından, bu talepte beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.^[5] Süre, her kesintinin yapıldığı tarihten ayrı ayrı işlemeye başlar. Bu yüzden geç fark edilen eski kesintilerin bir kısmı zamanaşımına uğramış olabilir.

Kasa açığı konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Kasa Açığı Çalışandan Alınabilir mi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kasa açığı kesintisiyle ilgili işçilerin ve işverenlerin en çok merak ettiği noktaları bu başlıkta derledik.

---

Referans ve Kaynaklar

^[1] 4857 sayılı İş Kanunu madde 32 ve madde 38 — ücret kesme cezası ve şartları. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu madde 407 — işverenin alacağını ücret borcuyla takası.

^[2] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/19072, K. 2018/11689, T. 24.05.2018 — işçi kusursuzsa haklı fesih imkanı doğmaz, kusur oranında azaltılan zarar otuz günlük ücreti aşmadıkça fesih haklı sayılmaz ve ispat yükü işverendedir.

^[3] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2012/23096, K. 2014/26841, T. 16.09.2014 — noter onayı veya işveren imzası taşımayan tutanaklarla ve denetime elverişsiz bilirkişi raporuyla, soyut beyanlara dayanılarak sonuca gidilemeyeceği.

^[4] Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2011/9999, K. 2012/3606, T. 08.03.2012 — günlük kasa sayımlarını yapmayan ve şahsi parasını kasadaki parayla karıştıran işçinin feshinin doğruluk ve bağlılığa aykırılık nedeniyle haklı sayılacağı.

^[5] 4857 sayılı İş Kanunu madde 32 — ücret alacaklarında beş yıllık zamanaşımı süresi.