İşçilik Alacaklarında Hakkaniyet İndirimi

Hakkaniyet indirimi, işçinin yalnızca tanık beyanıyla ispatladığı bazı işçilik alacaklarından mahkemenin yaptığı oransal indirimdir. Davalarımızda çoğunlukla fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacaklarında karşımıza çıkar.

İndirim, işçinin yıl boyunca hiç ara vermeden çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu karinesine dayanır.

Bu indirimin işçi için anlamı bilirkişinin hesapladığı alacağın bir kısmı, dava sonunda hükmedilmeyebilir manasına gelmektedir. Bu hakkaniyet indiriminde ne kadar indirim yapılacağı, alacağın nasıl ispatlandığına ve somut olayın koşullarına göre değişir.

İşçilik Alacaklarında Hakkaniyet İndirimi konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

Hakkaniyet İndirimi Nedir?

Hakkaniyet indirimi, bir iş davasında tanık anlatımına dayanılarak hesaplanan işçilik alacaklarından, hakimin somut olaya göre belirlediği bir oranda yaptığı indirimdir. Amaç, abartılı olabilecek tanık beyanları ile gerçek çalışma arasında makul bir denge kurmaktır.

Bu indirimin doğrudan bir kanun maddesinde dayanağı yoktur, uygulama tümüyle Yargıtay içtihatlarıyla şekillenmiştir. Yargıtay son içtihatlarında "hakkaniyet indirimi" ya da "takdiri indirim" adlandırmasını isabetli bulmaz. Çünkü oran tamamen hakimin takdirine bırakılırsa işçi hakkına ulaşamayabilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, indirimin işçinin yılın belli dönemlerinde (yıllık izin, mazeret, tatil) çalışmadığı karinesine dayandığını belirterek bunun "karineye dayalı makul indirim" olarak adlandırılmasının daha doğru olduğunu kabul etmiştir.^[1]

Hangi İşçilik Alacaklarında Hakkaniyet İndirimi Yapılır?

Hakkaniyet indirimi, kural olarak tanıkla ispatlanan üç alacak kaleminde uygulanır:

• Fazla mesai (fazla çalışma) ücreti
• Hafta tatili ücreti
• Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti

Bu alacakların ortak yönü, çoğu zaman yazılı kayıt olmadan, tanık ifadeleriyle ispatlanmasıdır. İşçinin yıllarca her hafta aynı düzeyde fazla çalıştığı ya da bütün resmi tatillerde çalıştığı kabulü, mahkemece hayatın olağan akışına aykırı görülür. Bu yüzden hesaplanan tutardan bir indirim yapılır.

Resmi tatil çalışmalarının ücreti ve şartları için İşçinin Resmi Tatil İzni yazımıza, fazla mesainin ispat yolları için Fazla Mesai Nasıl İspat Edilir yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Alacaklarda Hakkaniyet İndirimi Yapılmaz?

Hakkaniyet indirimi her işçilik alacağında uygulanmaz. Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı bu indirime tabi değildir. Çünkü bu alacaklar yazılı, objektif ölçütlerle (süre ve ücret) hesaplanır, tanık takdirine yer yoktur.

İndirim, ispat yöntemine de bağlıdır. Fazla mesai, hafta tatili ya da genel tatil alacağı yazılı delille kanıtlanmışsa indirim yapılmaz. Parmak izi giriş çıkış kayıtları, puantaj cetvelleri, imzalı vardiya çizelgeleri ya da işyeri kayıtlarıyla ispatlanan çalışmalarda mahkeme tam tutara hükmeder.^[2]

Bir alacağın bir bölümü yazılı delille, diğer bölümü yalnızca tanıkla ispatlanıyorsa indirim sadece tanıkla ispatlanan kısma uygulanır. Aşağıdaki tablo, indirimin hangi alacakta hangi koşulda devreye girdiğini özetler.

Yıllık izin ücreti uzun süre indirime kapalı kabul edildi. Yıllık iznin kullandırıldığını imzalı izin defteriyle ispat yükü işverende olduğundan, belge yoksa işçi lehine tam hesap yapılırdı. Ancak bu durumun bir istisnası var.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ise izin kayıtlarını düzenleme yetkisine sahip üst düzey yönetici konumundaki, uzun yıllar çalışıp hiç izin kullanmadığını ileri süren ama net beyanda bulunmayan işçilerde, yıllık izin alacağından da indirim yapılabileceğine hükmetti.^[3] Bu istisnai kararlarda indirim oranının %50'ye veya üçte bire kadar çıktığı görülebilir.

Hakkaniyet İndirimi Oranı Ne Kadar?

Hakkaniyet indirimi için kanunda belirlenmiş sabit bir oran yoktur. Oran somut olaya göre değişir, ama Yargıtay bir üst sınır koymuştur.

İndirimin dayandığı karine işçi yılın yaklaşık üçte birinde (yıllık izin, mazeret izni, hafta tatili ve resmi tatiller nedeniyle) çalışmamasıdır. Bu yüzden Hukuk Genel Kurulu, indirimin kural olarak üçte biri (yaklaşık %33) geçmemesi gerektiğini kabul eder. Üçte ikilik bir indirim, işçinin hakkını almasını engelleyeceği için fazla bulunmuştur.^[1]

Uygulamada mahkemelerin çoğunlukla %25-30 bandında indirim yaptığını görsek de bazı kararlarda hakkaniyet indiriminin %40 olarak belirlendiği de olmaktadır.

Bilirkişi hesabında işçinin alacaklarında olması gerekenden daha düşük hesap yapılmışsa, hakkaniyet indirimi daha düşük oranda yapılır ya da hiç yapılmaz. Çünkü karinenin gerekçesi o hesapta kısmen karşılanmıştır.

Hakkaniyet indirimine bir örnek verelim:

Tanık beyanlarına göre işçinin fazla mesai alacağı 90.000 TL hesaplanmışsa, mahkeme üçte bir oranında indirimle yaklaşık 60.000 TL'ye hükmedebilir. Aynı alacak puantaj kayıtlarıyla ispatlansaydı, indirim yapılmadan tam tutara hükmedilmesi gerekirdi.

Hakkaniyet İndirimi Belirlenirken Nelere Bakılır?

Mahkeme indirim oranını belirlerken tek bir ölçüte değil, dosyanın bütününe bakar. Belirleyici unsurlar şunlardır:

• Alacağın ispat yöntemi (tanık mı, yazılı belge mi)
• Çalışmanın süresi ve hesabın kapsadığı dönemin uzunluğu
• İşin niteliği ve yoğunluğu
• Hesaba konu alacak miktarının yüksekliği
• Bilirkişi hesabında izin ve tatil günlerinin düşülüp düşülmediği

Hakim, yaptığı indirimi gerekçeli biçimde açıklamak zorundadır. Gerekçesiz ya da hakkın özüne dokunacak kadar yüksek bir indirim, kararın istinaf veya temyizde bozulmasına yol açar.

Islahta Hakkaniyet İndirimi ve Nispi Harç

İşçi tarafı, davanın başında düşük bir miktar isteyip dava sürerken talebini ıslahla artırır. Bu artırımda yüksek nispi ıslah harçları çıkabilir. İşçi veya vekili, mahkemenin yapacağı hakkaniyet indirimini önceden hesaba katarak ıslah miktarını buna göre belirlerse, ödenecek nispi harç da düşer.

Bu yola gidildiğinde dikkat edilmesi gereken nokta, ıslah ya da talep artırım dilekçesinde indirimin davacı tarafından uygulanarak ıslah yapıldığının açıkça belirtilmesidir. Aksi halde mahkeme, indirilmiş tutar üzerinden bir kez daha indirim yapabilir. Dilekçede indirim yapıldığı yazılıysa, talep edilen miktar üzerinden tekrar indirim yapılmaz.

Islah harcının dosyanıza göre nasıl çıktığını Islah Harcı Hesaplama aracımızla görebilirsiniz.

Hakkaniyet İndirimi Kararına İtiraz

İşçi, hakkaniyet indirimi kararını kabul etmek zorunda değildir. Oranı fahiş bulan ya da indirimin hiç yapılmaması gerektiğini düşünen işçi, karara karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurabilir.

Yargıtay, hakkın özüne dokunan yüksek indirimleri bozmaktadır. Tanıkla ispatlanan alacaktan üçte iki oranında indirim yapan kararlar, "işçinin hakkına ulaşmasını engelleyecek kadar fazla" gerekçesiyle bozulmuştur. Bu yüzden indirimin oranı kadar gerekçesi de denetlenir.

İşçilik Alacaklarında Hakkaniyet İndirimi konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İşçilik Alacaklarında Hakkaniyet İndirimi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hakkaniyet indiriminin işçiye bakan yönüne dair en çok merak edilen soruları bu başlıkta derledik.

^[1] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 17.09.2019, E. 2016/736 K. 2019/876; aynı yönde HGK 06.12.2017, E. 2015/9-2698 K. 2017/1557.

^[2] Yargıtay 7. HD, 28.01.2014, E. 2014/415 K. 2014/1153 (tanıkla hesaplanan tatil alacağında indirim; yazılı delille indirim yapılmaması).

^[3] Yargıtay 9. HD, 04.06.2024, E. 2024/6366 K. 2024/9427 (yıllık izin alacağında istisnai indirim).