Danıştay, idare mahkemeleri ile vergi mahkemelerinin verdiği kararları temyizen inceleyen ve kanunda sayılan bazı davalara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakan idari yargının yüksek mahkemesidir. Kurum, yalnızca bir yargı organı değildir; kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz sözleşmeleri hakkında görüş bildiren bir danışma organı işlevini de üstlenir. Bu çift görev, Danıştayı diğer yüksek mahkemelerden ayıran temel özelliktir. Belirli işlemlerde uygulanan hızlandırılmış usul İdari Yargıda İvedi (Acele) Yargılama Usulü yazımızda anlatılmaktadır.
Danıştay konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
Danıştay konusunda detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
- Anayasal konum: Danıştay, idare mahkemelerinin kararlarını temyizen denetleyen ve kanunla gösterilen bazı davalara ilk derece mahkemesi olarak bakan idari yargının yüksek mahkemesidir.
- On daireden oluşur: 2575 sayılı Kanun, dokuzu dava biri idari daire olmak üzere toplam on daire öngörür. Geçiş sürecindeki fiili sayı bugün bundan daha yüksektir.
- Görüş bildirme yetkisi: Danıştay, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirir.
- Daire sayısı indirimi ertelendi: 12. Yargı Paketi ile daire sayısının kanundaki hedefe indirilme süresi uzatıldı ve ilgili hüküm 23 Temmuz 2030'a kadar uygulanmayacak.
Danıştay Nedir? Anayasal Konumu ve Bağımsızlığı
Danıştayın kuruluşu ve görevleri Anayasa'nın 155. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre Danıştay, idare mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.[1] Aynı madde, kurumu davaları görmek, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz sözleşmeleri hakkında iki ay içinde görüş bildirmek ve idari uyuşmazlıkları çözmekle de görevlendirir.
Danıştay üyelerinin dörtte üçü birinci sınıf idari yargı hakim ve savcıları arasından Hakimler ve Savcılar Kurulunca, dörtte biri ise kanunda aranan nitelikleri taşıyan görevliler arasından Cumhurbaşkanınca seçilir. Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları ise Danıştay Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından dört yıllığına seçilir. Bu seçim usulü, kurumun yürütmeden bağımsız çalışmasını güvence altına almayı amaçlar.
Danıştayın Görevleri Nelerdir?
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 23. maddesi, kurumun görevlerini dört başlıkta toplar.[2] İlk görev, idare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar ile ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştayda görülen davalara ilişkin kararların temyiz incelemesidir. Kanun bu incelemenin sınırını da çizer: "Danıştayın temyiz mercii olarak görevi, bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması şeklinde ortaya çıkan hukuka aykırılıkların denetimini yapmakla sınırlıdır." Bu ifade, Danıştayın temyiz aşamasında olayın maddi vakıalarını yeniden değerlendiren değil, hukuka uygunluğu denetleyen bir merci olduğunu ortaya koyar.
İkinci görev, kanunda sayılan davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakmaktır; bu davaların kapsamı bir sonraki başlıkta ayrıca ele alınıyor. Hangi kararların kesin sayıldığı Danıştay Kararları Kesin Midir? yazımızda ele alınmaktadır. Üçüncü görev, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında düşünce bildirmektir. Danıştay, dördüncü olarak bu Kanun ve diğer kanunlarla kendisine verilen işleri de yürütür; bu son grup, farklı kanunlarla zamanla genişleyebilen esnek bir yetki alanı oluşturur.
Danıştayın Daire Yapısı ve İşbölümü
2575 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Danıştay, dokuzu dava biri idari daire olmak üzere on daireden oluşur; her dairede bir başkan ile yeteri kadar üye görev yapar ve heyetler bir başkan ile dört üyenin katılımıyla toplanır.[3] Üye sayısı yeterliyse aynı dairede birden fazla heyet de kurulabilir.
Kanunun öngördüğü bu sayıya bugün itibarıyla henüz ulaşılmış değil. 2016 yılındaki yeniden yapılanmanın ardından fiilen 17 daire faaliyet gösteriyor; Başkanlık Kurulu, iş durumunu dikkate alarak daire sayısını kademeli biçimde 13. maddedeki hedefe indiriyor.[4] Bu indirim sürecinin ne kadar süreceği en son 12. Yargı Paketi ile yeniden belirlendi.
Aşağıdaki tablo, kanunun hedeflediği yapı ile geçiş dönemindeki mevcut durumu karşılaştırıyor.
| Konu | İçerik | Hukuki Dayanak |
|---|---|---|
| Kanunun hedeflediği yapı | 9 dava dairesi + 1 idari daire = 10 daire | 2575 sayılı Kanun madde 13 |
| Geçiş dönemindeki fiili yapı | 17 daire | 2575 sayılı Kanun geçici madde 27 |
| İndirim için tanınan süre | Kanunun yürürlük tarihinden itibaren 14 yıl | Geçici madde 27, fıkra 13 |
| Kadro küçültme hükmünün ertelenmesi | 23 Temmuz 2030'a kadar uygulanmaz | Geçici madde 27, fıkra 17 (7589 sayılı Kanunla değişik) |
Bu süre aslen on yıl olarak öngörülmüştü; 16 Temmuz 2026'da kabul edilen 7589 sayılı Kanun süreyi 14 yıla çıkardı ve kadro küçültmesine ilişkin hükmün 23 Temmuz 2030'a kadar uygulanmayacağını hükme bağladı. Uygulamada bu durum, aynı konudaki uyuşmazlıkların hangi dairede görüleceğinin Başkanlık Kurulu kararlarıyla zaman zaman değişebileceği anlamına gelir.
Danıştayda İlk Derece Mahkemesi Olarak Görülen Davalar
Danıştay, her idari işlemi ilk elden inceleyen bir mahkeme değildir; ilk derece görevi kanunda tek tek sayılan işlemlerle sınırlıdır. 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesine göre Cumhurbaşkanı kararlarına, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlemlere ve bakanlıklar ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davaları ilk derece olarak Danıştayda görülür.[5] Aynı madde, birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işleri ve Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararlarını da bu kapsama alır.
Cumhurbaşkanı kararı biçiminde tesis edilen işlemlere örnek olarak acele kamulaştırma kararları gösterilebilir; bu kararlara karşı açılacak iptal davasının neden doğrudan Danıştayda görüldüğünü ayrı bir yazımızda ele aldık. Belediyeler ile il özel idarelerinin seçimle gelen organlarının organlık sıfatını kaybetmesine ilişkin istemler de Danıştayca ilk elden incelenir.
Danıştayda Temyiz İncelemesi Nasıl Yapılır?
İdare mahkemeleri ile vergi mahkemelerince verilen nihai kararlar Danıştayda temyiz yoluyla incelenir; ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştayda görülen davaların kararları için de aynı yol açıktır.[6] Temyiz süresi, kararın tebliğinden itibaren otuz gündür ve bu süre 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde düzenlenmiştir.[7] Kanun; düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları, meslekten veya kamu görevinden çıkarma işlemleri ve imar planlarından doğan uyuşmazlıklar gibi bir dizi dava türünü doğrudan temyize açık tutarken, tek hakimle görülen davalar ve parasal sınırın altında kalan farkları temyiz kapsamı dışında bırakır.
Bölge idare mahkemesinin bir ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar vermesi durumunda da otuz günlük temyiz yolu işler; bu kararların idare tarafından nasıl uygulanacağı İdare Mahkemesi İade Kararı Nasıl Uygulanır? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılıyor. Temyiz incelemesi, bir önceki bölümde açıklanan hukuka aykırılık denetimiyle sınırlı kalır; Danıştay bu aşamada delilleri yeniden tartışmaz.
İdari Dava Daireleri Kurulu ve Vergi Dava Daireleri Kurulu
İdari Dava Daireleri Kurulu, idari dava dairelerinin başkanları ile her idari dava dairesinden iki yıllığına görevlendirilen iki asıl ve iki yedek üyeden oluşur; Vergi Dava Daireleri Kurulu ise aynı usulle vergi dava dairelerinden görevlendirilen üç asıl ve üç yedek üyeden kurulur.[8] Toplantı ve görüşme yetersayısı İdari Dava Daireleri Kurulu için on beş, Vergi Dava Daireleri Kurulu için on birdir. Bu kurullara Danıştay Başkanı veya başkanvekillerinden biri, bunların yokluğunda en kıdemli daire başkanı başkanlık eder.
Dairelerin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararların temyiz veya itiraz yoluyla incelenmesinde, o kararı veren dairede görev alan üyeler kurul toplantısına katılamaz. Bu kural, aynı uyuşmazlığın aynı kişilerce iki kez değerlendirilmesini engellemeyi amaçlar.
İçtihatları Birleştirme Kurulunun Rolü
Danıştay dairelerinin veya idari yargı mercilerinin aynı hukuki konuda birbirinden farklı kararlar vermesi halinde İçtihatları Birleştirme Kurulu devreye girer. Kurul, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, dava daireleri başkanları ve üyelerinden oluşur; toplanma yetersayısı en az otuz birdir.[9] Esas hakkındaki kararlar ilk toplantıda üye tamsayısının salt çoğunluğuyla alınır, bu sayı sağlanamazsa ikinci toplantıda hazır bulunanların salt çoğunluğu yeterli olur.
Kurulun aldığı içtihadı birleştirme kararları, benzer nitelikteki sonraki uyuşmazlıklarda idari yargı mercilerini bağlar. Bu mekanizma sayesinde aynı konudaki farklı daire yorumları tek bir çizgide toplanır; yeni bir mevzuat değişikliği geldiğinde ise kurulun önceki kararı da güncelliğini yitirebilir.
Danıştaya Dava Açma Süresi Ne Kadardır?
Özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmediği hallerde Danıştayda dava açma süresi altmış gündür; vergi mahkemelerinde bu süre otuz gündür.[10] Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ise ilan tarihini izleyen günden başlar. Adresi belli olmayan kişilere ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde süre, son ilan tarihinden on beş gün sonra işlemeye başlar.
Dava dilekçesinin Danıştay Başkanlığına doğrudan verilmesi ya da yetkili yer idare mahkemesi aracılığıyla gönderilmesi mümkündür. Sürenin kaçırılması davanın süre yönünden reddiyle sonuçlanır; bu yüzden tebligat tarihinin doğru tespiti büyük önem taşır.
Danıştay konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Danıştay Hakkında Sık Sorulan Sorular
Danıştaya ilişkin okuyucularımızdan sık gelen soruları bu başlık altında yanıtladık.
Danıştay bir mahkeme mi yoksa danışma kurumu mu?
Danıştay hem bir yargı organı hem de bir danışma organıdır. İdare mahkemesi ve vergi mahkemesi kararlarını temyizen inceler, kanunda sayılan bazı davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar; ayrıca kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri hakkında görüş bildirir.
Danıştay kararlarına karşı başka bir mahkemeye başvurulabilir mi?
Danıştay, idari yargının en üst mercii olduğundan kararlarına karşı olağan yargı yollarında üst bir mahkeme bulunmaz. Kararın hukuka aykırı bir gerekçeye dayandığı düşünülüyorsa kanunda gösterilen istisnai hallerde karar düzeltme yoluna başvurulabilir, aksi halde kararlar kesindir.
Her idari dava doğrudan Danıştayda mı açılır?
Hayır, idari davaların büyük çoğunluğu önce idare mahkemesi veya vergi mahkemesinde açılır. Danıştay, ancak Cumhurbaşkanı kararları ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler gibi kanunda özel olarak sayılan davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar (2575 sayılı Kanun madde 24).
Danıştayda avukat tutmak zorunlu mudur?
Danıştayda dava açmak için avukat bulundurma zorunluluğu yoktur, davacı dilekçesini kendisi de hazırlayabilir. Ancak temyiz aşamasındaki teknik usul kuralları ve hukuka aykırılık denetiminin sınırlı kapsamı düşünüldüğünde, sürecin bir avukat eşliğinde yürütülmesi hak kaybını önler.
Danıştay daire sayısı neden 17 iken kanunda 10 yazıyor?
2016 yılındaki yeniden yapılanma sonrasında daire sayısı geçici olarak arttı ve kanun, bu sayının kademeli biçimde azaltılmasını öngördü. Azaltma süreci henüz tamamlanmadığından fiili sayı ile kanunun hedeflediği sayı arasında geçici bir fark bulunuyor.
Referans ve Kaynaklar
[1] Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 155.
[2] 2575 sayılı Danıştay Kanunu madde 23.
[3] 2575 sayılı Danıştay Kanunu madde 13.
[4] 2575 sayılı Danıştay Kanunu geçici madde 27.
[5] 2575 sayılı Danıştay Kanunu madde 24.
[6] 2575 sayılı Danıştay Kanunu madde 25.
[7] 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 46.
[8] 2575 sayılı Danıştay Kanunu madde 17.
[9] 2575 sayılı Danıştay Kanunu madde 18.
[10] 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 7.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 16 Ağustos 2026
