İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu

İhtiyari arabuluculuk başvurusu, tarafların herhangi bir dava şartı zorunluluğu olmaksızın kendi iradeleriyle bir uyuşmazlığı arabulucuya taşımasıdır.^[1] Zorunlu arabuluculuktan farklı olarak burada mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurma yükümlülüğü yoktur. Taraflardan biri başvursa bile karşı taraf katılmayı kabul etmezse süreç kendiliğinden sona erer.

Bu yazı, ihtiyari arabuluculuğun hangi uyuşmazlıklarda tercih edildiğini ve zorunlu arabuluculuktan hangi noktalarda ayrıldığını anlatmaktadır.

İhtiyari arabuluculuk başvurusu konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

İhtiyari Arabuluculuk Nedir?

İhtiyari arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun temel modelidir ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği her türlü özel hukuk uyuşmazlığında uygulanabilir. Nüfus kaydının düzeltilmesi, boşanmada velayet ve soybağı gibi kamu düzenine ilişkin, tarafların iradesiyle çözülemeyecek konular bu kapsamın dışında kalır.

6325 sayılı Kanun 2012 yılında kabul edildiğinde arabuluculuk tümüyle ihtiyari bir yoldu. İşçilik alacaklarında dava şartı haline gelmesi ise 2017 yılında kabul edilen 7036 sayılı Kanun'la gerçekleşmiş ve uygulama 2018 başından itibaren başlamıştır.

Kanunun tam metnine Arabuluculuk Kanunu sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

İhtiyari arabuluculuk başvurusu ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde Avukata Sor sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Zorunlu Arabuluculuktan Ayrılan Noktalar

İhtiyari ve zorunlu arabuluculuk aynı arabulucu kadrosu ve aynı temel usul kurallarıyla yürütülür, ancak başvuru zorunluluğu ve katılım yükümlülüğü bakımından birbirinden ayrılır. Aşağıdaki tablo bu farkları özetlemektedir.

Özellik	Zorunlu Arabuluculuk	İhtiyari Arabuluculuk
Başvuru	Dava şartı, mahkemeye gitmeden önce zorunlu	Tarafların isteğine bağlı
Karşı taraf katılmazsa	Yargılama giderinden sorumlu tutulur	Herhangi bir yaptırım doğmaz
İlk 2 saatlik ücret	Anlaşmama halinde Bakanlık bütçesinden karşılanır	Baştan itibaren taraflarca karşılanır
Kapsam	Kanunda sayılan işçilik alacakları ve işe iade	Tasarruf edilebilir her özel hukuk uyuşmazlığı

Zorunlu arabuluculuğun hangi işçilik alacaklarını kapsadığı ve sürecin nasıl işlediği İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Hangi Uyuşmazlıklarda İhtiyari Arabuluculuk Tercih Edilir?

İş hukuku alanında zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında kalan, ama tarafların isterlerse arabulucu önünde çözebileceği uyuşmazlık türleri vardır.

• İşe girişte yapılan sözleşme öncesi görüşmelerden doğan tazminat talepleri. İş ilişkisi hiç kurulmadan kalan ön sözleşme uyuşmazlıkları.
• İşçi ile işveren arasında iş sözleşmesinden bağımsız, ayrı bir hukuki ilişkiden doğan borç talepleri.
• Toplu iş sözleşmesinin yorumuna ilişkin, dava şartı aranmayan bazı özel uyuşmazlıklar.
• İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işveren dışında sorumlu tutulan üçüncü kişilere karşı yöneltilen haksız fiil talepleri.

Bu örneklerin ortak noktası, işçi-işveren ilişkisinden doğan doğrudan bir alacak veya tazminat talebi olmamalarıdır. Zorunlu arabuluculuk kapsamı yalnızca kanunun saydığı işçilik alacağı ve tazminat türlerini kapsar.

İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

İhtiyari başvuruda, zorunlu arabuluculuktaki gibi belirli bir yetkili büroya gitme kuralı aranmaz. Taraflar anlaşarak herhangi bir ildeki sicile kayıtlı bir arabulucuyu doğrudan seçebilir. Başvuru, adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılabileceği gibi, doğrudan bir arabulucuyla iletişime geçilerek de başlatılabilir.

Karşı tarafın davete icabet etme zorunluluğu bulunmadığından, ihtiyari arabuluculukta genellikle başvuru öncesinde taraflar arasında sözlü ya da yazılı bir ön mutabakat sağlanır. Bu ön anlaşma olmadan tek taraflı yapılan bir başvuru, karşı taraf katılmayı kabul etmezse sonuçsuz kalır.

İhtiyari arabuluculuğun pratikte tercih edilme nedeni, dava açmaya kıyasla çok daha hızlı ve düşük maliyetli bir çözüm sunmasıdır. Taraflar, mahkeme sürecinin aylar sürebilecek yüküne girmeden birkaç görüşmede kendi çözümlerini oluşturabilir.

Bu yol, tarafların ileride çalışma ilişkisini sürdürmeyi düşündüğü durumlarda özellikle tercih edilir. Dava süreci taraflar arasındaki ilişkiyi mahkeme huzurunda çekişmeli hale getirirken, arabuluculuk görece uzlaşmacı bir zemin sunar.

İhtiyari Arabuluculukta Ücret Nasıl İşler?

İhtiyari arabuluculukta, zorunlu arabuluculuğa tanınan ilk 2 saatlik ücretin devlet bütçesinden karşılanması kuralı uygulanmaz. Ücretin tamamı sürecin başından itibaren taraflarca karşılanır.

Bu fark, dava şartı olarak dayatılan zorunlu arabuluculuğa tanınan bir kolaylığın, gönüllü başvurulan ihtiyari yolda bulunmamasından kaynaklanır. Arabulucuya ödenen ücret ile taraf avukatına ödenen vekalet ücretinin nasıl hesaplandığı Arabuluculuk Avukat Ücreti yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

İhtiyari Arabuluculukta Anlaşma ve İcra Edilebilirlik

Taraflar ihtiyari arabuluculukta anlaşmaya varırsa, düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesi, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden talep edilebilir.^[2] Bu şerhi taşıyan belge ilam niteliğinde sayılır ve taraflardan biri anlaşmaya uymazsa doğrudan icra takibine konu edilebilir.

Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı bir anlaşma belgesi ise, ayrıca mahkemeden şerh istenmesine gerek kalmadan zaten ilam niteliğinde belge sayılır. Uygulamada bu ayrımın bilinmemesi, anlaşma sonrası ödeme yapılmadığında hangi icra yolunun izleneceği konusunda tereddüde yol açabilmektedir.

Anlaşma Sağlanamazsa veya Dava Gerekirse

İhtiyari arabuluculukta taraflar anlaşamazsa, uyuşmazlığın niteliğine uygun dava yoluna başvurulabilir. Zorunlu arabuluculuktan farklı olarak dava açmadan önce ayrıca arabulucuya gitme şartı aranmaz. Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki iş davalarında sürecin baştan sona nasıl işlediği İş Davası Açma Rehberi Tüm Süreç yazımızda anlatılmaktadır.

Arabuluculuk başvurusunun nereye ve nasıl yapılacağına ilişkin pratik adımlar, ihtiyari başvurularda da büyük ölçüde aynıdır. Ayrıntılar için Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır yazımızı inceleyebilirsiniz. Görüşmeye avukatla katılmanın zorunlu olup olmadığı ise Arabuluculuk Görüşmesinde Avukat Zorunlu mu yazımızda ele alınmaktadır.

İhtiyari arabuluculuk başvurusu konusunda detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular

İhtiyari arabuluculuk başvurusuna ilişkin okuyucuların en çok merak ettiği noktaları bu başlıkta topladık.

---

Referans ve Kaynaklar

^[1] 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, madde 1 ve madde 17.

^[2] 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, madde 18.