Bir kişi mirasının ne kadarını vasiyet ya da bağışla dilediğine bırakabilir ve saklı pay hesaplama bu sınırı nasıl bulur? Sınır, kanunun altsoya, ana babaya ve sağ kalan eşe ayırdığı saklı payların toplamıdır. Terekenin bu toplam dışında kalan kısmı serbestçe tasarruf edilebilir, onu aşan vasiyet ve bağışlar ise tenkis edilebilir.
Aşağıdaki araç tenkise esas tereke değerini, vasiyet ya da bağış tutarını, çocuk sayısını, eşin, anne ile babanın, kardeşlerin ve büyük ana babaların durumunu alır. Her saklı paylı mirasçının yasal ve saklı payını, serbest kısmı ve varsa tenkise tabi tutarı gösterir.
"Saklı Pay Hesaplama" yazımızla ilgili avukatlarımızla görüşme yapmak için Online Avukat Randevu sayfamızdan randevu alabilirsiniz.
"Saklı Pay Hesaplama" yazımızla ilgili detaylı bilgi için Avukata Sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Tereke ve Saklı Paylı Mirasçılar
Saklı Pay Nasıl Hesaplanır?
Saklı pay, önce her mirasçının yasal miras payı bulunup bu paya kanundaki saklı pay oranı uygulanarak hesaplanır. Oranın uygulanacağı değer ise ölüm günündeki terekeden borçlar düşülüp tenkise tabi bağışlar eklenerek bulunur.
Terekeden mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile onunla birlikte yaşayıp bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri indirilir.[1] Sağlararası karşılıksız kazandırmalar da tenkise tabi oldukları ölçüde bu değere eklenir.[2] Araçtaki tereke alanına bu şekilde düzeltilmiş değer yazılır.
Eşi ve iki çocuğu kalan birinde çocukların yasal payı sekizde üç, saklı payı bunun yarısı olan on altıda üçtür. Eşin yasal payı dörtte bir, saklı payı da dörtte birdir. Saklı paylar toplamı sekizde beşi bulur ve mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım sekizde üç olarak kalır.
Çocuk, Anne Baba ve Eşin Saklı Pay Oranları
Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her birinin saklı payı yasal payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı ise altsoy ya da ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür. Oranlar Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesinde sayılır.[3]
Aşağıdaki tablo sık görülen aile yapılarında saklı paylar toplamını ve serbest kısmı terekeye oranla gösterir.
| Mirasçılar | Saklı paylar toplamı | Serbest kısım |
|---|---|---|
| Eş ve iki çocuk | 5/8 | 3/8 |
| Eşi olmayan, yalnız çocuklar | 1/2 | 1/2 |
| Eş, anne ve baba | 5/8 | 3/8 |
| Eşi ve çocuğu olmayan, anne ve baba | 1/4 | 3/4 |
| Eş ve kardeşler | 1/2 | 1/2 |
| Eş ve büyük ana babalar | 9/16 | 7/16 |
| Yalnız eş | 3/4 | 1/4 |
| Yalnız kardeşler | Yok | Tamamı |
Kardeşlerle Birlikte Mirasçı Olan Eşin Saklı Payı
Kardeşler ana ve baba zümresinin içindedir, bu yüzden eş onlarla birlikte mirasçı olduğunda yasal payı yarı, saklı payı da bu yarının tamamıdır. Kardeşlerin kendi saklı payı yoktur. Kardeşlere saklı pay tanıyan bent 2007'de yürürlükten kaldırıldığından, eşi ve kardeşleri kalan kişi terekenin yarısını dilediğine bırakabilir.
Baba önce ölmüş ve babadan kardeş de yoksa ikinci zümre payının tamamı anneye kalır, araç kardeş kutusu boş bırakıldığında annenin payını buna göre hesaplar. Eş büyük ana babalarla birlikte mirasçıysa saklı payı terekenin on altıda dokuzudur, bunun için araçtaki büyükanne ve büyükbaba kutusu işaretlenir.
Mirasbırakanın Serbestçe Tasarruf Edebileceği Kısım
Serbest kısım, terekeden bütün saklı paylar çıkarıldıktan sonra kalan ve mirasbırakanın vasiyet ya da bağışla dilediğine bırakabildiği paydır. Altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan kişi yalnızca saklı paylar dışında kalan kısımda ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.[4] Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamında tasarruf edebilir ve kardeşler tenkis isteyemez.
Serbest kısım yalnızca yabancılara bırakılmak zorunda değildir. Bakımını üstlenen çocuğa ya da eşe diğerlerinden fazla pay verilebilir, üvey çocuğa da ancak bu sınır içinde mal bırakılabilir. Üvey çocuğun yasal mirasçı olmadığı Üvey Çocuğun Miras Hakkı Var mı? yazımızda anlatılmıştır.
Vasiyetnamede yasal mirasçıların paylarına ilişkin kurallar, mirasbırakanın başka türlü arzusu anlaşılmadıkça yalnızca paylaştırma kuralı sayılır.[5] Belirli bir malın bir çocuğa verilmesi, o çocuğun payını tek başına artırmaz.
Tenkise Tabi Kazandırmalar Nelerdir?
Tenkise tabi kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi indirilebilen dört karşılıksız kazandırma türüdür. Bu türler Medeni Kanun'un 565. maddesinde şu sırayla sayılır.[6]
- Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi.
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar.
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar.
- Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
Bir yıl sınırı yalnızca üçüncü bentteki sıradan bağışlar içindir. Dönme hakkı saklı tutulan bağış ya da saklı payı etkisiz kılma amacı açık bir devir, yıllar önce yapılmış olsa bile hesaba girer.
Tenkise Tabi Tutar Nasıl Bulunur?
Tenkise tabi tutar, vasiyet ya da bağış değerinin serbest kısmı aşan bölümüdür ve araç bunu tasarruf tutarından serbest kısmı çıkararak bulur. Eşi ve iki çocuğu kalan, bağış eklenmiş haliyle 8 milyon TL tereke bırakan birinin serbest kısmı 3 milyon TL'dir. Bu kişi 5 milyon TL'lik bir daireyi üçüncü kişiye bağışladıysa 2 milyon TL tenkise tabidir.
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır. Bu yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan en eskisine doğru gidilir, kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılanlar en son sırada tenkis edilir.[7]
Mirasçılıktan çıkarılan kişi ne pay alabilir ne de tenkis davası açabilir. Buna karşılık çıkarılanın altsoyu, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.[8]
Araçta çocuğu olan bir çıkarılan, çocuk kökü olarak sayılmaya devam eder. Çıkarma sebepleri Evlatlıktan Reddetme (Mirasçılıktan Çıkarma) Dilekçe Örneği yazımızda yer alır.
Tenkis Davası Süresi
Tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl içinde kullanılır. Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçince hak düşer.[9]
Süre dolmuş olsa da mirasçı elinden alınmak istenen mala karşı tenkis iddiasını def'i yoluyla her zaman ileri sürebilir. Dava için mirasçılık sıfatının belgelenmesi gerekir, belgenin nasıl alındığı Veraset İlamı Dilekçe Örneği yazımızda gösterilmiştir.
"Saklı Pay Hesaplama" yazımızla ilgili detaylı bilgi almak için hemen İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Yeni yazı çıkınca haber verelim mi?
Hukuki haklarının farkında olmak için takip et!
Saklı Pay Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bir vasiyetname ya da tapudaki bir bağış yüzünden payının azaldığını düşünen mirasçılar çoğunlukla şu noktaları sorar.
Torun saklı pay isteyebilir mi?
Evet. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun yerine geçen torun altsoy sayılır ve o çocuğun yasal payının yarısı kadar saklı pay ister. Ana ya da babası sağ olan torunun saklı payı yoktur.
Evlatlığın saklı payı var mı?
Var. Evlatlık evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olduğu için altsoyun saklı payına, yani yasal payının yarısına sahiptir. (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.500)
Baba bütün malını tek çocuğuna bırakabilir mi?
Bırakabilir, ancak diğer çocuklar saklı paylarını tenkis davasıyla isteyebilir. Eşi olmayan ve iki çocuğu kalan birinde her çocuğun saklı payı terekenin dörtte biridir.
Saklı paydan önceden vazgeçilebilir mi?
Evet. Mirasbırakanla mirastan feragat sözleşmesi yapan mirasçı mirasçılık sıfatını ve saklı payını kaybeder. Bir karşılık alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi yazılmadıkça feragat edenin altsoyunu da bağlar. (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.528)
Boşanma davası sürerken ölen eşin karısı ya da kocası saklı pay alır mı?
Kural olarak alır, çünkü evlilik ölümle sona ermiştir. Mirasçılardan biri boşanma davasına devam eder ve sağ kalan eşin kusurunu ispatlarsa eş mirasçılığı ve onunla birlikte saklı payını kaybeder. (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.181)
Referans ve Kaynaklar
[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.507 - tasarruf edilebilir kısmın ölüm günündeki terekeye göre hesaplanması ve indirilecek giderler.
[2] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.508 - sağlararası karşılıksız kazandırmaların terekeye eklenmesi.
[3] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.506 - saklı pay oranları, kardeşlere ilişkin bent 5650 sayılı Kanun ile mülga.
[4] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.505 - saklı paylı mirasçısı bulunan ve bulunmayan mirasbırakanın tasarruf yetkisi.
[5] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.560 - tenkis davası hakkı ve yasal mirasçılara ilişkin paylaştırma kuralları.
[6] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.565 - tenkise tabi sağlararası kazandırmalar.
[7] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.570 - tenkiste sıra.
[8] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.511 - mirasçılıktan çıkarmanın hükümleri ve çıkarılanın altsoyunun saklı payı.
[9] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.571 - tenkis davasında hak düşürücü süreler ve def'i.
Av. Kazım Ceylan • Tarih: 16 Eylül 2026
