> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/toplu-is-sozlesmesi-nedir # Toplu İş Sözleşmesi Nedir, Nasıl Yapılır? **Kategori:** İşçi - İş Hukuku ### Özet - **Taraflar farklı olabilir:** İşçi sendikası, karşısında bir işveren sendikasıyla veya sendika üyesi olmayan tek bir işverenle sözleşme yapabilir. - **İşkolu barajı yüzde 1'dir:** Yetkili sayılmak için sendikanın işkolundaki işçilerin en az yüzde 1'ini üye kaydetmesi gerekir. - **Çoğunluk şartı değişir:** İşyeri sözleşmesinde yarıdan fazla, işletme sözleşmesinde yüzde 40 üyelik aranır. - **Anlaşmazlık grev ile sonuçlanabilir:** Toplu görüşmede uzlaşılamazsa arabuluculuk ve ardından kanuni grev süreci işler. - **Süresi 1 ila 3 yıldır:** Sözleşme bu aralıkta yapılır ve imzalandıktan sonra süresi değiştirilemez. ### İçerik **Toplu iş sözleşmesi**, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan bir işveren arasında imzalanan sözleşmedir.[^1] 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, bu sözleşmenin kimler arasında, hangi yetki sürecinden geçilerek ve hangi usulle yapılacağını ayrıntılı biçimde düzenler. Sözleşme yalnızca ücreti değil, çalışma süresi, izin ve disiplin gibi pek çok konuyu kapsayabilir. Toplu iş sözleşmesi konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz. ## Toplu İş Sözleşmesinin Tarafları Kimlerdir? Toplu iş sözleşmesinin işçi tarafında, ilgili işkolunda kurulu ve yetki almış bir işçi sendikası bulunur. İşveren tarafında ise ya bir işveren sendikası ya da sendika üyesi olmayan tek bir işveren yer alabilir. Kapsadığı işyeri sayısına göre sözleşme işyeri, işletme veya grup toplu iş sözleşmesi olarak adlandırılır. Sözleşme en az 1, en çok **3 yıl** süreyle yapılır ve imzalandıktan sonra bu süre taraflarca kısaltılıp uzatılamaz.[^2] ## Toplu İş Sözleşmesi Yapma Yetkisi Nasıl Tespit Edilir? Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen taraf önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurarak yetki tespiti ister. Yetkili sayılabilmek için işçi sendikasının, kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde 1'ini üye kaydetmiş olması gerekir; buna işkolu barajı denir.[^3] Ayrıca sözleşmenin kapsayacağı işyerinde veya işletmede belirli bir çoğunluk şartının da sağlanması aranır. | Sözleşme Türü | Aranan Çoğunluk Şartı | | --- | --- | | İşyeri toplu iş sözleşmesi | İşyerindeki işçilerin yarıdan fazlası (%50+1) | | İşletme toplu iş sözleşmesi | İşletmedeki işçilerin yüzde 40'ı | İşkolu barajı ile işyeri veya işletme çoğunluğu şartı birlikte sağlanmadıkça Bakanlık, sendikayı yetkili olarak tespit etmez. Toplu iş sözleşmesi konusunda detaylı bilgi için [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. ## Yetki Tespitine İtiraz Nasıl Yapılır? Bakanlık, başvuruyu inceledikten sonra tarafların yetki şartlarını taşıyıp taşımadığını bir yazıyla bildirir.[^4] Bu tespite itiraz etmek isteyen taraf, yazının kendisine tebliğinden itibaren **6 iş günü** içinde gerekçesini göstererek görevli mahkemeye başvurabilir.[^5] Mahkeme kararı kesinleşince Bakanlık, yetkili sendikaya yetki belgesini düzenler. Uygulamada mahkemeler, itiraz üzerine çoğunluk hesaplamasını fiilen denetler. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda, işletme düzeyinde yapılan bir toplu iş sözleşmesi başvurusunda üyelik kaydı tartışmalı birkaç işçi hesap dışı bırakılsa dahi **%40** barajının aşıldığı tespit edilerek işverenin itirazının reddi isabetli bulunmuştur:[^6] > Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/11668, K. 2022/11371, T. 06.10.2022 > > "Bakanlık tarafından davacı şirketin taşımacılık işkolunda faaliyet gösteren beş işyerine dair işletme düzeyinde toplu iş sözleşmesi şartlarının değerlendirildiği ve yetki tespit başvuru tarihi olan 09/09/2019 itibariyle toplam 70 çalışanın 38'inin davalı sendikaya üye olduğunun tespit edildiği, (raporda üye kayıt fişlerinin temin edilmediği belirtilen 3 işçi dışarıda tutulsa dahi) işletme toplu iş sözleşmesi için aranan %40 çoğunluğun sağlanmış olduğu, bu haliyle, davalı Bakanlık'ın olumlu yetki tespitine ilişkin işleminde bir hata bulunmadığı anlaşıldığından, davacı tarafın istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir." ## Toplu Görüşme Süreci Nasıl İşler? Yetki belgesini alan taraf, belgenin alındığı tarihten itibaren **15 gün** içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırmak zorundadır.[^7] Toplu görüşme, ilk toplantı tarihinden itibaren **60 gün** sürer; bu süre içinde taraflar anlaşırsa toplu iş sözleşmesi imzalanır.[^8] Anlaşma sağlanamazsa taraflardan biri durumu bir tutanakla tespit ederek 6 iş günü içinde uyuşmazlığı görevli makama bildirir. ## Toplu Görüşmede Anlaşmazlık Halinde Grev ve Lokavt Süreci Nasıl İşler? Uyuşmazlık bildirimini alan makam, 6 iş günü içinde resmi listeden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu sürecinde de anlaşma sağlanamazsa işçi sendikası, uyuşmazlık tutanağının tebliğinden itibaren 60 gün içinde kanuni grev kararı alabilir.[^9] Grev kararı, karşı tarafa en az 6 iş günü önceden bildirilecek bir tarihte uygulamaya konur; işveren tarafı ise aynı süreçte lokavt kararı alabilir. Grev ve lokavtın yasak olduğu işkolları ve işyerleri kanunda ayrıca sayılmıştır, bu sınırlamalar somut uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilir. Uygulamada toplu görüşme süreci, tarafların ilk toplantıya nasıl hazırlandığına bağlı olarak birkaç haftada bitebileceği gibi altmış günün sonuna kadar da uzayabiliyor. ## Toplu İş Sözleşmesi İşyerindeki Tüm İşçileri Bağlar mı? Toplu iş sözleşmesi, imza tarihinde taraf sendikaya üye olan işçileri doğrudan ve otomatik olarak bağlar. Sendika üyesi olmayan işçiler ise dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmenin sağladığı haklardan yararlanabilir.[^10] Bu yararlanma, dayanışma aidatı ödeme talebinin yapıldığı tarihten itibaren geçerli olur. Toplu iş sözleşmesi sürecinde işyerini sendika adına temsil eden kişinin iş güvencesi ayrı bir konudur; bu güvencenin kapsamı [İşyeri Sendika Temsilcisinin Güvencesi](/isyeri-sendika-temsilcisinin-guvencesi) yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Toplu iş sözleşmesi konusunda detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] ## Toplu İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular Toplu iş sözleşmesi konusunda okuyucularımızın en çok merak ettiği soruları bu başlıkta yanıtladık. ### **Toplu iş sözleşmesi en fazla kaç yıl için yapılabilir?** Toplu iş sözleşmesi en az 1, en çok 3 yıl süreyle yapılabilir. Süre, sözleşme imzalandıktan sonra taraflarca uzatılamaz veya kısaltılamaz. ### **İşyeri toplu iş sözleşmesi ile işletme toplu iş sözleşmesi arasındaki fark nedir?** İşyeri toplu iş sözleşmesi tek bir işyerini, işletme toplu iş sözleşmesi ise aynı işverene ait birden çok işyerini kapsar. Çoğunluk şartı da farklıdır: işyerinde yarıdan fazla, işletmede yüzde 40 üyelik aranır. ### **Sendika üyesi olmayan işçi toplu iş sözleşmesinden yararlanabilir mi?** Evet, dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmenin sağladığı haklardan yararlanabilir. Bu yararlanma, aidat ödeme talebinin yapıldığı tarihten itibaren geçerli olur. ### **Yetki tespitine itiraz süresi ne kadardır?** İtiraz, tespit yazısının tebliğinden itibaren 6 iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte görevli mahkemeye yapılmalıdır. ### **Toplu görüşmede anlaşma sağlanamazsa ne olur?** Taraflar durumu tutanakla tespit edip uyuşmazlığı bildirir, ardından bir arabulucu görevlendirilir. Arabuluculukta da sonuç alınamazsa işçi tarafı kanuni süreler içinde grev kararı alabilir. ### **Grev kararı ne zaman uygulamaya konur?** Grev kararı, karşı tarafa en az 6 iş günü önceden bildirilecek bir tarihte uygulamaya konur. --- [^1]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 2 - Tanımlar. [^2]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 35 - Toplu iş sözleşmesinin süresi. [^3]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 41 - Yetki. [^4]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 42 - Tespit ve bildirim. [^5]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 43 - İtiraz. [^6]: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/11668, K. 2022/11371, T. 06.10.2022 — işletme düzeyinde yetki tespitinde üye kayıt fişi bulunmayan işçiler hesap dışı tutulsa dahi yüzde 40 barajı aşılıyorsa olumlu tespit işlemi hukuka uygundur. [^7]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 46 - Çağrı. [^8]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 50 - Toplu görüşme ve süresi. [^9]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 60 - Grev kararının alınması ve uygulanması. [^10]: 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, madde 39 - Toplu iş sözleşmesinden yararlanma.