> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/tarim-arazisi-amac-disi-kullanim # Tarım Arazisinin Amaç Dışı Kullanımı: İzin, Ceza ve İtiraz **Kategori:** Gayrimenkul ve Kira Hukuku ### Özet - Tarım arazisinin amaç dışı kullanımı, 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre yalnızca Bakanlık ya da valilik izniyle mümkündür. - 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre izinsiz kullanımın her metrekaresine 20.06.2026'dan beri 2.500 TL idari para cezası verilir. - Uyuşmazlık Mahkemesi 13.04.2026 tarihli kararıyla idari para cezası davasında adli yargıyı görevli saydı ve Kabahatler Kanunu'na göre süre 15 gündür. ### İçerik **5403 sayılı Kanun** tarım arazisinin tarımsal üretim dışında kullanılmasını izne bağlar. Ev, depo ya da yol yapmak, araziyi kazıp dolgu yapmak izinsiz yapılırsa **amaç dışı kullanım** sayılır. İzni arazinin sınıfına göre **Bakanlık** ya da **valilik** verir. İzinsiz kullanımda valilik işi durdurur ve 20 Haziran 2026'dan beri her metrekare için **2.500 TL** idari para cezası verilir. Cezaya karşı hangi mahkemeye gidileceği ise Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 2026 kararlarıyla netleşti. Görevli yer idare mahkemesi değil, **sulh ceza mahkemesidir**. ## Tarım Arazisinin Amaç Dışı Kullanımı Ne Demektir? Amaç dışı kullanım, tarım arazisinin gerekli izin alınmadan tarımsal üretim dışında bir işe ayrılmasıdır. Kanun arazinin o anda ekili olup olmamasına bakmaz: tarımsal üretim yapılan, yapılmaya elverişli olan ya da ıslah edilerek elverişli hale getirilebilen her arazi tarım arazisi sayılır.[^1] Boş duran ya da yıllardır işlenmeyen parsel bu yüzden korumanın dışına çıkmaz. Kanun imarlı alanlara uygulanmaz. Endüstri ya da yerleşim amacıyla planlanmış araziler tarım dışı alan sayılır. **19.07.2005'ten önce** onaylanmış 1/5000 ya da 1/1000 ölçekli imar planları, arsa vasfı kazanmış parseller ve onaylı köy yerleşik alanları da izinli kabul edilir.[^2] Önce parselin imar durumuna bakmak gerekir, çünkü aynı yapı imarlı parselde serbest, tarım arazisinde yaptırıma bağlı olabilir. ## Tarım Arazisi Sınıfları ve Korumanın Derecesi Kanun tarım arazilerini **dört sınıfa** ayırır: mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili tarım arazisi ve marjinal tarım arazisi.[^3] Sulu tarım arazisi ayrı bir sınıf değildir, ama madde 13 onu ilk üç sınıfla aynı sert korumaya alır. Sınıf, arazi etüt raporuyla belirlenir. | Arazi | Tarım dışı kullanım | | --- | --- | | Mutlak, özel ürün ve dikili arazi ile sulu tarım arazisi | Kanunda sayılan sınırlı hallerde, alternatif alan yoksa ve Kurul uygun görürse | | Marjinal tarım arazisi | Toprak koruma projesine uyulması şartıyla valilik tahsis edebilir | | Büyük ova koruma alanı | Hiçbir surette yapılamaz, yalnız tarımsal amaçlı yapı ve ortak kamu yararı kararı istisnadır | Parselin hangi sınıfta olduğunu tapu kaydı değil, il ya da ilçe tarım müdürlüğündeki etüt kaydı gösterir. Satın alma kararından önce bu bilginin yazılı istenmesi, sonradan çıkacak izin reddinin en ucuz önlemidir. ## 5403 Sayılı Kanuna Göre Tarım Dışı Kullanım İzni Hangi Hallerde Verilir? 5403 sayılı Kanun'a göre tarım dışı kullanım izni, korunan sınıflarda yalnızca Kanun'un saydığı sınırlı hallerde verilir. Bunlar savunma ihtiyacı, afet sonrası geçici yerleşim ve kamu yararı kararı alınmış madencilik ya da yatırımlardır. Petrol ve doğal gaz faaliyeti, yol altyapısı, yenilenebilir enerji ve jeotermal sera yatırımı da listede yer alır.[^4] Bu hallerde bile **alternatif alanın bulunmaması**, Kurulun uygun görmesi ve toprak koruma projesine uyulması gerekir. Bireysel bir konut ihtiyacı sayılan hallerin hiçbirine girmez, **mutlak ve sulu arazide** bu talebin reddedilmesi beklenir. Marjinal arazi bu sertliğin dışında kalır ve valilikçe tarım dışı kullanıma tahsis edilebilir. Tarımsal amaçlı yapılar ayrı bir kapıdır. Sera, mandıra, ürün deposu, sundurma ve bağ evi Yönetmelik'te **tarımsal amaçlı yapı** sayılır ve arazi sınıfına bakılmaksızın, projesine uygun olması şartıyla valilikçe izin verilir.[^5] İzin yapıya özgüdür ve yapı konut ya da dinlenme tesisi olarak kullanılırsa izin iptal edilir. Hangi yapının ev sayılıp hangisinin tarımsal yapı sayıldığı [Tarlaya Ev Yapılır mı? Ev Yapma Şartları](/tarlaya-ev-yapilir-mi) yazımızda ayrıntılı anlatılıyor. ## Tarım Dışı Kullanım İzni Başvurusu Nereye Yapılır? Gerçek ve tüzel kişiler tarım arazisinin tarımsal ya da tarım dışı kullanımı için, arazi belediye ve mücavir alan sınırları içindeyse belediyeye, dışındaysa il özel idaresine ya da plan yapma yetkisi olan kuruluşa başvurur. Başvuruyu alan kuruluş TAD Portal üzerinden il tarım ve orman müdürlüğüne iletir. Başvuru sahibi yetki belgesini dosyaya eklemek zorundadır. Sulama projeleri ve içme suyu havzası yönünden DSİ, il özel idaresi ve belediye görüşü de dosyaya girer.[^6] Eksik belgelerin süresi sınırlıdır. Kamu kurumlarından alınacak belgeler **6 ay**, diğer belgeler **3 ay** içinde tamamlanmazsa başvuru değerlendirilmeden iade edilir. Verilen izin de sonsuz değildir. Sera, bağ evi, maden ocağı ya da enerji nakil hattı gibi plan ve ruhsat gerektirmeyen yapılarda iznin tebliğinden itibaren **2 yıl** içinde onay işlemleri tamamlanmazsa izin geçersiz sayılır.[^7] Bu usulü düzenleyen Yönetmelik **4 Nisan 2026'da** yürürlüğe girdi ve 2017 tarihli eski Yönetmelik'in yerini aldı. Yürürlük tarihinden önce yapılan başvurular geçici madde 1 uyarınca eski Yönetmelik hükümlerine göre değerlendirilir. Kanunun güncel metni [mevzuat.gov.tr](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5403&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5) üzerinden, Yönetmelik'in metni ise [mevzuat.gov.tr Yönetmelik sayfasından](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=45092&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5) okunabilir. ![Tarım arazisinde izin başvurusunda eksik belge ve izin geçerlilik sürelerini gösteren kart](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/tarim-arazisi-izin-basvurusu-sureleri.webp "Tarım Arazisi İzin Başvurusu Süreleri") Tarım Arazisi İzin Başvurusu Süreleri Parselinizin hangi sınıfta olduğundan ya da izin için hangi kuruma başvuracağınızdan emin değilseniz sorunuzu [Avukata Sor](/avukata-sor) üzerinden iletebilirsiniz. ## İzinsiz Kullanımda İdari Para Cezası Ne Kadardır? İzinsiz kullanımın cezası, kullanılan ya da zarar verilen alanın her metrekaresi için **2.500 TL** idari para cezasıdır. Alt sınır **1.000 TL**'dir ve büyük ova koruma alanlarında tutar iki katı uygulanır. Ceza arazi sahibine ya da araziyi bozana verilir, ayrıca valilik işi tamamen durdurur ve tamamlanmış işin kullanımına izin vermez.[^8] Tutar **20.06.2026'dan önce** metrekare başına yalnızca 10 TL idi. Aynı kanunun 24. maddesi, tarımsal amaçlı arazi kullanım plan ve projelerine aykırılığı düzenleyen madde 20'deki tutarı da aynı şekilde artırdı. Toprak koruma projesine aykırılık cezası (madde 21/2-b) ise metrekare başına 10 TL olarak kaldı. Rakamı somutlaştırmak için, izinsiz kullanılan 400 metrekarelik bir alan için **1.000.000 TL**, büyük ova koruma alanında **2.000.000 TL** ceza çıkar. Hesap kanun metnindeki rakama dayanır, idarenin tebliğ ettiği ceza tutanağındaki tutar farklı olabilir. Fiil 20.06.2026'dan önce bittiyse hangi tutarın esas alınacağı Yönetmelik madde 21 gereği kabahatin işlendiği tarihe bağlıdır, bu nokta ceza tutanağında mutlaka kontrol edilmelidir. Tarımsal amaçlı yapılar için öngörülen ceza indirimi sona erdi. Geçici madde 7 bu yapılarda cezanın yarısının uygulanmasını **beş yıl** süreyle getirmişti ve bu süre **28.10.2025'te** doldu. Tarım arazisini tapusuz fiili hisselere bölüp bir özel hukuk tüzel kişisi aracılığıyla devredenlere ise **1 yıldan 3 yıla** hapis ve adli para cezası öngörülür, arazi bütünlüğü yeniden sağlanırsa kamu davası açılmaz.[^9] Bu risk [Kooperatif Hisseli Tarla Riskleri](/kooperatif-hisseli-tarla-riskleri) ve [hobi bahçesi](/hobi-bahcesi-devri) yazılarında ayrıca işleniyor. ## Cezadan Sonra İzin Başvurusu, Yıkım ve Eski Hale Getirme İdari para cezası tebliğ edildikten sonra **1 ay** içinde Kanunun 13. ya da 14. maddesindeki izin için başvurulursa, işin tamamlanmasına ya da bitmişse kullanımına izin verilebilir. Başvuru yapılmazsa ya da talep uygun görülmezse yapı sahibine izinsiz yapıları yıkması ve araziyi tarımsal üretime uygun hale getirmesi için **2 ay** süre verilir. Bu süre de sonuçsuz kalırsa faaliyet durdurulur ve ceza üç katına çıkar. İzinsiz yapılar bir ay içinde belediye ya da il özel idaresince yıkılır, yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardan tahsil edilir. İdare yıkmazsa Bakanlık yıktırabilir ve masrafı belediyeden yüzde yüz fazlasıyla alır.[^10] Bu süre sayılırken başlangıç cezanın **tebliğ tarihidir**. Tebligat adresi eskimiş ya da hissedarlardan biri başka şehirde yaşıyorsa süre farkında olmadan geçebilir, bu yüzden hisseli parselde her hissedarın tebligatı ayrı ayrı takip edilmelidir. İzinsiz yapının İmar Kanunu'na göre ayrıca ruhsatsız yapı sayılması da mümkündür, bu ceza [İmar Cezası Hesaplama](/imar-cezasi-hesaplama) aracıyla hesaplanabilir. ![5403 sayılı Kanun'a göre izinsiz tarım arazisi kullanımında ceza, izin başvurusu, yıkım ve üç kat ceza sürecini gösteren akış kartı](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/5403-sayili-kanun-tarim-arazisi-yaptirim-sureci.webp "5403 Sayılı Kanun Tarım Arazisi Yaptırım Süreci") 5403 Sayılı Kanun Tarım Arazisi Yaptırım Süreci ## Tapu Kütüğüne Amaç Dışı Kullanım Şerhi Denetimde aykırılık saptanırsa idare en geç **7 gün** içinde tapu müdürlüğüne yazı yazar ve taşınmazın beyanlar hanesine şerh düşülür.[^11] Şerhin metni Yönetmelik'te şöyle yazılıdır. > Yönetmelik, madde 20/4 > > "5403 sayılı Kanunun amacı dışında kullanılmıştır." **Şerh**, aykırılığın giderildiği idarece tapu müdürlüğüne bildirilmeden kaldırılamaz. Satın alma aşamasında tapunun **beyanlar hanesine** bakmayan alıcı, cezanın ve yıkım riskinin de el değiştirdiğini sonradan öğrenebilir. ## Amaç Dışı Kullanım Cezasına ve İzin Redine Karşı Hangi Yola Başvurulur? İdari para cezasına karşı adli yargıya, yani sulh ceza mahkemesine başvurulur, izin talebinin reddi ya da yıkım ve faaliyet durdurma gibi kabahat yaptırımı olmayan işlemler ise idare mahkemesinde dava konusu edilir. Uyuşmazlık Mahkemesi bu ayrımı, 5403 sayılı Kanun madde 21'e dayanan cezalara ilişkin iki dosyada netleştirdi. > Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2026/134, K. 2026/165, T. 13.04.2026 > > "görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınarak, idari para cezasına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır." Aynı sonuca Uyuşmazlık Mahkemesi **16.02.2026** tarihli E. 2026/20, K. 2026/75 sayılı kararında da ulaştı. Gerekçeye göre 5403 sayılı Kanun cezaya itiraz için görevli mahkemeyi göstermediğinden Kabahatler Kanunu'nun genel hükmü uygulanır. Bu kanunun 27. maddesi uyarınca başvuru, karar tebliğinden itibaren **15 gün** içinde sulh ceza mahkemesine yapılır ve süre kaçırılırsa idari yaptırım kararı **kesinleşir**. Karar, cezanın hukuka uygun olup olmadığını incelemedi, yalnızca görevli yargı yerini belirledi. Dava konusu olayda hissedara hissesi oranında ceza kesilmişti ve davacı yapıyı kendisinin yapmadığını ileri sürüyordu. Bu tartışma esas incelemeye kalmıştır. Karardaki davacı cezayı **21.03.2025'te** almış, sulh ceza hakimliği ve idare mahkemesi birbirine görevsizlik gönderdiği için görev sorunu ancak **13.04.2026'da** çözülmüştür. Yanlış kapıyı çalmanın bedeli burada yaklaşık bir yıldan fazla zamandır. İzin talebinin reddi ya da Kurul kararı gibi diğer işlemlerde Yönetmelik ayrı bir idari itiraz yolu kurar. Karara ya da etüt raporuyla belirlenen sınıfa bir defaya mahsus olmak üzere, tebliği izleyen **1 yıl** içinde valiliğe itiraz edilir ve Bakanlık karar verir. Olumsuz karar sonrası red sebebini ortadan kaldıran gerekçeli rapor ya da kamu kurumu belgesi sunulursa işlem yeniden incelenebilir.[^12] İdari yargıda dava açma süresi 2577 sayılı Kanun'a göre kural olarak **60 gündür**. İtiraz süresi 1 yıl olsa da dava süresinin itirazdan nasıl etkileneceği ayrıca değerlendirilmeli, süre kaçırmamak için önce **60 günlük süre** takip edilmelidir. İdari işlemlere karşı dava yolunun genel işleyişi [Belediye Encümen Kararına İtiraz](/encumen-kararina-itiraz) yazımızda anlatılıyor. ![İdari para cezası ile diğer idari işlemlerde başvuru yolunu ve sürelerini karşılaştıran kart](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/tarim-arazisi-cezasinda-yargi-yolu-karsilastirmasi.webp "Tarım Arazisi Cezasında Yargı Yolu Karşılaştırması") Tarım Arazisi Cezasında Yargı Yolu Karşılaştırması Hakkınızda idari para cezası, yıkım ya da faaliyet durdurma kararı verildiyse süreleri kaçırmamak için dosyayı birlikte inceleyebiliriz, [randevu alabilirsiniz](/online-avukat-randevu). ## Tarım Arazisinin Amaç Dışı Kullanımı Hakkında Sık Sorulan Sorular Konuyla ilgili en çok sorulan soruları aşağıda yanıtladık. ### Tarım arazisinde amaç dışı kullanım cezası ne kadardır? İzinsiz kullanılan her metrekare için **2.500 TL**, en az **1.000 TL** idari para cezası verilir ve büyük ova koruma alanlarında tutar iki katıdır. Tutar 20.06.2026 öncesinde metrekare başına 10 TL idi. Süre sonunda aykırılık sürerse ceza üç katına çıkar. ### Tarlaya konteyner ya da prefabrik yapı koymak amaç dışı kullanım sayılır mı? İzin alınmadan konut, dinlenme ya da depo olarak yerleştirilen konteyner ve prefabrik yapı tarım dışı kullanım sayılır ve madde 21 yaptırımları gündeme gelir. Tarımsal amaçlı yapı olarak izin alınmış bir yapının konut gibi kullanılması da **izni iptal ettirir**. ### Ceza geldikten sonra izin almak mümkün mü? Mümkündür, ancak cezanın tebliğinden itibaren **1 ay** içinde başvurmak gerekir. Başvuru yapılmazsa ya da uygun görülmezse yapıların yıkılması için **2 ay** süre verilir. ### Tapudaki amaç dışı kullanım şerhi nasıl kaldırılır? Şerh, aykırılık giderildikten sonra Bakanlığın ya da valiliğin tapu müdürlüğüne yazacağı bildirimle kalkar. Malikin kendi başvurusu tek başına yetmez, çünkü Kanun bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kaydın kaldırılamayacağını söyler. ### Amaç dışı kullanım cezasına kaç gün içinde itiraz edilir? İdari para cezasına karşı, kararın tebliğinden itibaren **15 gün** içinde sulh ceza mahkemesine başvurulur. Süre kaçırılırsa idari yaptırım kararı kesinleşir. Tarım arazisi, imar ve ceza sorunlarıyla ilgili detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] --- [^1]: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, madde 3/d. [^2]: 5403 sayılı Kanun, madde 3/i ve geçici madde 6. [^3]: 5403 sayılı Kanun, madde 8. [^4]: 5403 sayılı Kanun, madde 13/1. [^5]: Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik, madde 4 ve 14/2. [^6]: Yönetmelik, madde 5. [^7]: Yönetmelik, madde 16/2 ve 16/3. [^8]: 5403 sayılı Kanun, madde 21/2-a; metrekare tutarı 11.06.2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanunun 25. maddesiyle "on" iken "iki bin beş yüz" olarak değiştirilmiştir. [^9]: 5403 sayılı Kanun, madde 21/5. [^10]: 5403 sayılı Kanun, madde 21/2-a ve 21/3. [^11]: 5403 sayılı Kanun, madde 19/2. [^12]: Yönetmelik, madde 18.