> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/karsiliksizdir-islemi-yapilmasina-sebebiyet-verme-sucu # Çekle İlgili Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu Nedir? **Kategori:** Ceza Hukuku ### Özet - **Suç ve ceza:** Karşılıksızdır işlemi, hamilin şikayeti üzerine her çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezasını gerektirir. - **Alt sınır çek bedelidir:** Hükmedilecek adli para cezası, çekin karşılıksız kalan bedelinden az olamaz. - **Ödenmezse hapis riski vardır:** Adli para cezası ödenmezse, diğer suçlardan farklı olarak doğrudan hapis cezasına çevrilir. - **Şikayet süresi kısadır:** Şikayet hakkı, öğrenmeden itibaren üç ay ve fiilin işlenmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. - **Uzlaşma ve HAGB uygulanmaz:** Kanun bu suçta ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını açıkça devre dışı bırakır. ### İçerik **Çekle ilgili karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu**, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilen bir çekin karşılığının bulunmaması üzerine oluşur. Suç, [5941 sayılı Çek Kanunu'nun](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5941&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5) 5. maddesinde düzenlenir ve hamilin şikayeti üzerine soruşturulur. Ceza hapis değil adli para cezasıdır, ancak bu cezanın ödenmemesi durumunda doğrudan hapse çevrilebilir. Karşılıksız çek suçu konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz. Karşılıksız çek suçu ve cezası konusunda detaylı bilgi için [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. ## Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu Nedir? Suçun oluşması için üç unsur birlikte aranır: çekin düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmiş olması, bankanın çek üzerine "karşılıksızdır" işlemini yapması ve çek hesabı sahibinin karşılığı bulundurmakla yükümlü olmasına rağmen bunu yerine getirmemiş olmasıdır. Çek karşılığını bulundurma yükümlülüğü, hesap gerçek kişiye aitse doğrudan o kişiye, tüzel kişiye aitse mali işleri yürütmekle görevli yönetim organı üyesine düşer. Suç, hamilin yani çeki elinde bulunduran kişinin şikayeti üzerine soruşturulur, şikayet olmadan resen harekete geçilmez. > 5941 sayılı Çek Kanunu, madde 5/1 > > "Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak 'karşılıksızdır' işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur." Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını temsilci veya vekil tayin edemez. Vekil aracılığıyla çek düzenlenmiş olsa dahi, bu çekten doğan hukuki ve cezai sorumluluk yine hesap sahibine aittir. ## Suçun Cezası Nedir? Kanun cezayı hapis değil adli para cezası olarak öngörür ve üst sınırı **binbeşyüz gün** olarak belirler. Hükmedilecek tutar, Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesi uyarınca gün sayısının bir gün karşılığı miktarla çarpılmasıyla hesaplanır, ancak kanun ayrıca bir alt sınır da koyar. Adli para cezası, hiçbir durumda çekin karşılıksız kalan bedelinden az olamaz, bu düzenleme cezanın hem cezalandırıcı hem de zararı telafi edici bir işlev görmesini sağlar. Birden fazla çek karşılıksız çıkmışsa mahkeme her çek için ayrı bir adli para cezasına hükmeder. ## Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı Mahkeme adli para cezasının yanında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da hükmeder, bu yasak yargılama sırasında koruma tedbiri olarak da uygulanabilir. Yasak yalnızca çek hesabı sahibini değil, hesabın tüzel kişiye ait olması halinde mali işleri yürüten yönetim organı üyelerini de kapsar. Yasaklı olduğu süre boyunca kişi, sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya reddi kararlarında mahkeme aynı kararda yasağın kaldırılmasına da hükmeder ve bu karar Risk Merkezi'ne bildirilerek ilan olunur. ## Ödenmeyen Adli Para Cezası Hapse Çevrilir mi? Adli para cezalarında genel kural, ödenmeyen cezanın önce kamuya yararlı bir işte çalıştırma yoluyla infaz edilmesidir. Karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçunda bu ara adım uygulanmaz, ödenmeyen ceza kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir. Bu, kanunun diğer adli para cezası gerektiren suçlara göre daha sert bir infaz rejimi öngördüğü anlamına gelir ve pratikte bu suça hapis cezası uygulanıp uygulanmadığı sorusunun asıl cevabıdır. > Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2021/12355, K. 2021/14855, T. 10.12.2021 > > "...sanık ...'in, 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5/1 ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 52/2. maddeleri gereğince 64.275,00 Türk Lirası adli para cezası ile cezalandırılmasına dair Konya 5. İcra Ceza Mahkemesinin 18/01/2021 tarihli ve 2020/408 Esas, 2021/44 sayılı kararının 04/02/2021 tarihinde kesinleşmesini müteakip (...) anılan para cezası ödeme emrinin hükümlüye 23/02/2021 tarihinde tebliğ edildiği, süresinde ödeme yapılmaması nedeniyle Konya Cumhuriyet Başsavcılığı İcra İlamat Masasının 26/03/2021 tarihli ve 2021/3-225 ilamat nolu kararıyla adli para cezasının hapse çevrilmesine karar verildiği..." Bu dosyada hükümlü, kesinleşen **64.275 TL** tutarındaki adli para cezasını ödeme emrine rağmen süresinde ödememiş ve Cumhuriyet Başsavcılığı kanundaki kuralı uygulayarak cezayı doğrudan hapse çevirmiştir, hükümlü zaten başka bir çek dosyasından hapse çevrilen cezası nedeniyle infaz kurumundadır. Yargıtay'ın kanun yararına bozması hapse çevirmenin kendisine değil, dosyanın hangi il infaz hakimliğine gönderileceğine ilişkin yetki sorununa yöneliktir, hapse çevirme kararının usulünü değiştirmez. ## Karşılıksız Çek Şikayet Süresi Ne Kadardır? Bu suça özgü ayrı bir şikayet süresi kanunda yer almaz, davanın icra mahkemesinde görülmesi nedeniyle İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesindeki genel süre uygulanır. Buna göre şikayet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren **üç ay**, her durumda fiilin işlendiği tarihten itibaren **bir yıl** geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücüdür, mahkeme resen gözetir ve süre geçtikten sonra yapılan şikayet üzerine açılan dava düşme kararıyla sonuçlanır. > Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2019/32170, K. 2021/1247, T. 08.02.2021 > > "...çek ile ilgili karşılıksız bırakılması fiilinin 30/06/2017 tarihinde icra edilmiş olmasına rağmen, üç aylık süre geçtikten sonra, şikâyetçi vekilinin 21/11/2017 havale tarihli dilekçesi ile şikâyet hakkını kullandığı, suça ilişkin şikâyet süresinin geçmesi nedeniyle sanık hakkında düşme kararı verilmesi gerektiği gözetilmeksizin, yazılı şekilde ceza tayin olunmasında isabet görülmediği..." Bu dosyada yerel mahkeme süre kaçırılmasına rağmen mahkumiyet kararı vermiş, Yargıtay bu kararı kanun yararına bozarak şikayet hakkının düştüğüne hükmetmiştir. Örnek, üç aylık sürenin uygulamada ne kadar sıkı takip edildiğini ortaya koymaktadır. ## Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir? Bu suçtan açılan davalar icra mahkemesinde görülür, genel ceza mahkemelerinde değil. Yetkili mahkeme konusunda kanun şikayetçiye seçimlik bir imkan tanır: dava, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yerin, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yerin, hesap sahibinin yerleşim yerinin ya da şikayetçinin yerleşim yerinin icra mahkemesinde açılabilir. Bu seçimlik yetki kuralı, hamilin çoğu zaman kendi yerleşim yerindeki mahkemeye başvurabilmesini sağlar ve uygulamada en sık tercih edilen seçenek budur. ## Bu Suçta Uzlaşma, Ön Ödeme veya Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Uygulanır mı? Kanun bu üç kurumu da açıkça devre dışı bırakır: karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçunda ne ön ödeme ne uzlaşma ne de hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulanabilir. Bu istisna, kanun koyucunun çek düzenindeki güveni korumak için diğer adli para cezası gerektiren suçlara göre daha katı bir tutum benimsediğini göstermektedir. Sanık hakkında hüküm kurulacaksa mahkeme doğrudan mahkumiyet ya da beraat kararı verir, ara bir çözüm yolu bulunmaz. Karşılıksız çek suçuyla ilgili sorularınız için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan da bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] ## Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu Hakkında Sık Sorulan Sorular Karşılıksız çek suçu hakkında en çok merak edilen soruları bu başlıkta yanıtladık. ### **Karşılıksızdır işlemini kim, nasıl yapar?** Çek, kanuni ibraz süresi içinde ödeme için bankaya sunulduğunda, banka hesapta yeterli karşılık bulunmadığını tespit ederse çek üzerine "karşılıksızdır" şerhini düşer. Bu işlem, suçun oluşması için gereken ilk ve zorunlu koşuldur, işlem yapılmadan suç da oluşmaz. ### **Karşılıksız çek şikayetinden vazgeçilirse ne olur?** Suç şikayete bağlı olduğundan hamil şikayetinden vazgeçebilir. Vazgeçme davanın düşmesi sonucunu doğurur ve mahkeme aynı kararda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına da hükmeder. ### **Karşılıksız çek suçu Türk Ceza Kanunu'nda mı düzenlenir?** Hayır, suç 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. maddesinde özel olarak düzenlenir. Adli para cezasının hesaplanması gibi bazı noktalarda Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümlerine başvurulur, ancak suçun tanımı ve yaptırımı çek kanununa özgüdür. ### **Karşılıksız çek suçunda kimler cezalandırılabilir?** Çek hesabı sahibi gerçek kişi ya da hesabın tüzel kişiye ait olması halinde mali işleri yürütmekle görevli yönetim organı üyesi cezalandırılabilir. Çek hesabı sahibi, kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını vekil tayin edemez, vekil çek düzenlerse hukuki ve cezai sorumluluk yine hesap sahibine aittir. ### **Karşılıksız çek cezası affa uğrar mı?** Genel af veya özel af düzenlemeleri ancak ayrı bir kanunla çıkarılabilir ve her düzenlemenin kapsamı kendi metnine göre değişir. Güncel bir af kanunu bulunmadığı sürece, ödenmeyen adli para cezası kanundaki infaz rejimine göre hapis cezasına çevrilebilir.