> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/is-davalarinda-zorunlu-arabuluculuk # İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk **Kategori:** İşçi - İş Hukuku ### Özet - **Kapsam geniştir:** İşçi ile işveren arasındaki kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin ücreti gibi hemen her alacak talebi kapsama girer. - **Hizmet tespiti kapsam dışıdır:** Sigortasız çalışmanın tespitini amaçlayan dava ile iş kazasından doğan tazminat davaları dava şartına tabi değildir. - **Süre üç haftadır:** Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırmakla yükümlüdür, bu süre bir hafta uzatılabilir. - **Başvurmadan dava açılamaz:** Doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. - **Talepler açık yazılmalıdır:** Başvuru formunda alacak kalemlerinin eksik veya belirsiz yazılması en sık yapılan hatadır. - **İşe iadede süreç farklı işler:** Bu davada da başvuru dava şartıdır, ancak sonrasındaki süreler ayrı kurallara tabidir. ### İçerik Zorunlu arabuluculuk, bireysel veya toplu iş sözleşmesinden doğan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda, mahkemeye başvurmadan önce arabulucuya gidilmesini şart koşan bir dava şartıdır.[^1] Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, mahkeme tarafından esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu yazı, zorunlu arabuluculuğun hangi alacakları kapsadığını, hangi davalarda aranmadığını ve sürecin ne kadar sürdüğünü anlatmaktadır. Zorunlu arabuluculuk konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz. ## Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki İşçilik Alacakları Zorunlu arabuluculuk, işçi ile işveren arasındaki hemen her türlü alacak ve tazminat talebini kapsar. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) alacağı ile ödenmeyen ücret alacağı bu kapsamın en sık görülen kalemleridir. Kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı ve sendikal tazminat gibi iş sözleşmesinden doğan diğer tazminat talepleri de aynı şekilde arabuluculuğa tabidir. İşe iade talebiyle açılacak davalar da kapsama dahildir. Ancak işe iade davasının kendine özgü bir süreç izlediği aşağıda ayrıca belirtilmektedir. İşçilik alacağı davasında birden fazla kalem (örneğin hem kıdem tazminatı hem fazla mesai) birlikte talep edilecekse, tüm kalemler tek bir arabuluculuk başvurusunda birlikte belirtilir. Başvuruda yer almayan bir kalem için sonradan açılan davada mahkeme, o kalem yönünden dava şartının yerine getirilmediğine karar verebilir. Yargıtay, bu kuralı yakın tarihli bir kararında somut bir örnek üzerinden netleştirmiştir. Davacının dava dilekçesinde talep ettiği bir alacak kalemi (olayda kira bedeli alacağı), arabuluculuk son tutanağında tarafların üzerinde görüşüp anlaşamadıkları kalemler arasında yer almıyordu; yerel mahkeme buna rağmen bu kalem hakkında da esastan karar vermişti. Yargıtay bunu bozma nedeni saymıştır:[^2] > Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/7014, K. 2025/8407, T. 03.11.2025 > > "Müzakere edilmemiş bir alacak için dava şartının gerçekleştiğinden söz edilemez. Şu hâlde arabuluculuk dava şartı yerine getirilmeyen sözü edilen alacak kalemi yönünden davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken, bu kalem yönünden yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir." Yani belirleyici olan, alacağın dava dilekçesinde yazılı olması değil, arabuluculuk son tutanağında görüşülüp anlaşmaya varılamayan kalemler arasında açıkça yer almasıdır. Tutanakta hiç geçmeyen bir kalem için açılan dava, o kalem yönünden usulden reddedilir. | Dava/talep türü | Zorunlu arabuluculuk kapsamında mı? | | --- | --- | | Kıdem ve ihbar tazminatı | Evet | | Fazla mesai, yıllık izin, UBGT ücreti | Evet | | Ödenmeyen ücret alacağı | Evet | | İşe iade talebi | Evet (farklı süreçle) | | Hizmet tespit davası (SGK'ya karşı) | Hayır | | İş kazası/meslek hastalığı tazminatı | Evet (uygulamada dava şartı kabul edilir) | İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işverenden istenen maddi ve manevi tazminat talepleri de iş sözleşmesinden kaynaklanan bir tazminat niteliği taşıdığından, uygulamada mahkemeler bu davalarda da arabuluculuğu dava şartı olarak aramaktadır. Bu davalarda SGK'nın taraf olmadığı, yalnızca işverene karşı açılan tazminat talebinin arabuluculuğa tabi olduğu unutulmamalıdır. Kapsam yalnızca 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi işçilerle sınırlı değildir. Kanun metni "iş veya hizmet sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı" ifadesini kullandığından, Türk Borçlar Kanunu'na tabi hizmet sözleşmesiyle çalışanların alacak ve tazminat talepleri de aynı zorunlu arabuluculuk sürecine tabidir. Bu nedenle işçi statüsü tartışmalı olan bazı çalışma ilişkilerinde dahi önce arabulucuya başvurulması önerilir. Alt işveren (taşeron) ile asıl işveren arasında müteselsil sorumluluk bulunan işyerlerinde, işçi alacağını her iki işverene karşı da talep edebilir. Bu durumda arabuluculuk başvurusu her iki tarafı da kapsayacak şekilde yapılmalıdır. Yalnızca alt işverene karşı yapılan başvuru, asıl işverene karşı açılacak dava için dava şartını karşılamayabilir. Zorunlu arabuluculuk ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. ## Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar Sigortasız veya eksik günle bildirilen bir çalışma döneminin ispatını amaçlayan hizmet tespit davası, işverene karşı değil SGK'ya karşı açıldığı ve bir alacak veya tazminat talebi içermediği için zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında kalır. Bu dava doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. İşçinin işverene karşı açacağı manevi tazminat dışındaki bazı özel talepler ile üçüncü kişilere karşı yöneltilen haksız fiil davaları da, işçi-işveren ilişkisinden doğan bir alacak veya tazminat olmadığı için kapsam dışında değerlendirilir. Kapsamın sınırında kalan bir talep söz konusu olduğunda, davanın hangi hukuki temele oturtulduğu belirleyici olur. İşe girişte yapılan sözleşme öncesi görüşmelerden doğan talepler veya iş ilişkisi hiç kurulmadan kalan ön sözleşme uyuşmazlıkları da kapsam dışındadır, çünkü kanun burada mevcut bir iş veya hizmet sözleşmesini esas almaktadır. Toplu iş sözleşmesinin yorumuna ilişkin bazı özel uyuşmazlıklarda ise farklı bir usul (toplu görüşme, grev-lokavt süreçleri) işletilebilir. Bu durumda arabuluculuk şartı aranmaz. ![Arabulucuya gitmeden doğrudan mahkemeye taşınabilen talep başlıkları](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/arabuluculuk-kapsami-disinda-kalan-davalar.webp "Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar") Dava Şartı Aranmayan Dört Uyuşmazlık Türü ## Arabuluculuğun Amacı ve Getirdiği Fayda Zorunlu arabuluculuk, iş mahkemelerinin iş yükünü azaltmak ve tarafların uyuşmazlığı yargılamaya gitmeden, daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle çözmesini sağlamak amacıyla getirilmiştir. Uygulamada özellikle miktarı düşük veya ihtilafsız işçilik alacaklarında dosyaların önemli bir kısmı arabuluculuk aşamasında anlaşmayla sonuçlanmaktadır. Arabuluculukta varılan anlaşma, icra edilebilirlik şerhi alındığında ilam niteliğinde belge sayılır ve işveren ödemezse doğrudan icra takibine konu edilebilir. Bu da işçiye, aylarca sürecek bir yargılamayı beklemeden alacağına kavuşma imkanı tanır. Ancak anlaşma tutanağında yer alan miktarın gerçek alacağı tam karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi önemlidir. Bir kez imzalanan anlaşma tutanağından sonra aynı konuda yeniden dava açılamaz. Arabuluculuğun getirdiği bir başka pratik fayda, tarafların dava masrafı ve vekalet ücreti riskini üstlenmeden, kendi belirledikleri bir çözüme ulaşabilmesidir. Dava sürecinde kaybeden taraf karşı vekalet ücretini de öderken, arabuluculukta varılan anlaşmada taraflar bu maliyeti kendileri şekillendirebilir. ## Arabuluculuk Süreci Ne Kadar Sürer? Arabulucu, kendisine yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren **3 hafta** içinde sonuçlandırmak zorundadır. [Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı](https://adb.adalet.gov.tr/)'nın belirlediği bu süre, zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla **1 hafta** daha uzatılabilir.[^3] Yani bir dosyanın arabuluculukta kalabileceği azami süre 4 haftadır. Görüşmeler sonunda taraflar anlaşırsa bir anlaşma tutanağı, anlaşamazlarsa bir anlaşmama (son) tutanağı düzenlenir. Anlaşmama tutanağının aslı veya arabuluculuk bürosunca onaylı bir örneği, iş mahkemesinde açılacak davanın dilekçesine eklenir. Bu belge olmadan açılan davada mahkeme tamamlanması için kesin süre verir. Uygulamada arabuluculuk görüşmeleri genellikle tek celsede, bir ila iki saat içinde tamamlanır. Taraflardan biri katılmazsa görüşme sonuçsuz sayılır ve bu durum katılmayan taraf aleyhine yargılama gideri sonucu doğurabilir. Arabulucu, kural olarak arabuluculuk bürosu tarafından sicile kayıtlı arabulucular arasından sıraya göre görevlendirilir. Taraflar dilerse, listede kayıtlı bir arabulucu üzerinde birlikte anlaşarak bu kişinin görevlendirilmesini de talep edebilir. Bu durumda büro, tarafların ortak tercihini esas alır. Görüşme, tarafların ve varsa vekillerinin katılımıyla arabulucunun belirlediği yerde (genellikle arabuluculuk bürosunun bulunduğu adliyede) yapılır. Taraflardan biri başka şehirde ise video konferans yoluyla katılım da mümkündür. Arabulucu, tarafları önce birlikte, ardından isterlerse ayrı ayrı (kaydırma/caucus) görüşerek dinler ve bir çözüm önerisi dayatmaz. Taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırıp anlaşma zeminini araştırmakla yükümlüdür. Bu yönüyle arabulucu, kararı kendisi veren bir hakem değil, tarafları anlaşmaya yönlendiren tarafsız bir üçüncü kişidir. ![Arabuluculukta geçen üç haftalık asıl süre, ek hafta ve azami sınır](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/arabuluculuk-sureci-ne-kadar-surer.webp "Arabuluculuk Süreci Ne Kadar Sürer") Arabuluculukta Süre Sınırları ve Görüşme Uzunluğu ## İşe İade Davasında Arabuluculuk Farkı İşe iade talebiyle açılacak davalarda da arabulucuya başvuru dava şartıdır, ancak süreç sonrası işleyen süre diğer işçilik alacaklarından farklıdır. Arabulucunun anlaşmama tutanağı düzenlediği tarihten itibaren işçi, davasını **2 hafta** içinde açmak zorundadır. Bu süre kaçırılırsa işe iade hakkı kaybedilir. İşe iade davasının şartları, süreç detayları ve iş güvencesi kapsamı ayrı bir yazının konusudur. İşe iade sürecinin tamamı için [İş Davası Açma Rehberi Tüm Süreç](/is-davasi-acma-rehberi-tum-surec) yazımıza bakabilirsiniz. İşveren, işe iade talepli arabuluculuk görüşmesine katılmazsa bu durum, davanın esasında işverenin fesih sebebini ispat yükünü daha da ağırlaştırabilir. Uygulamada işverenler, işe iade talepli arabuluculuk görüşmelerine genellikle bir hukuk danışmanıyla katılmayı tercih etmektedir. Çünkü görüşmede varılacak anlaşma, olası bir işe başlatmama tazminatı riskini baştan ortadan kaldırabilir. ## Arabuluculuğa Başvurmadan Dava Açmanın Sonucu Arabulucuya başvurmadan doğrudan iş mahkemesinde açılan bir dava, dava şartı yokluğu nedeniyle mahkeme tarafından usulden reddedilir. Bu ret, alacağın esastan reddi anlamına gelmez. İşçi, aynı alacak için arabulucuya başvurup süreci tamamladıktan sonra davasını yeniden açabilir. Bu durumda daha önce yatırılan yargılama harcı ve giderleri genellikle işçiye iade edilmez, bu nedenle davanın usulüne uygun şekilde arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılması hem zaman hem masraf kaybına yol açar. Uygulamada bu hata en çok, işçinin kendisini vekil olmadan temsil ettiği davalarda görülmektedir. ## Arabuluculuk Sürecinde Sık Yapılan Hatalar Uygulamada en sık görülen hata, başvuru formunda talep edilen alacak kalemlerinin eksik veya belirsiz yazılmasıdır. Arabuluculuk başvurusunda hangi alacaklar (kıdem tazminatı, fazla mesai gibi) için görüşme talep edildiği açıkça belirtilmezse, sonradan açılacak davada bu kalemlerin arabuluculuk şartını karşılayıp karşılamadığı tartışmalı hale gelebilir. İkinci sık hata, işçinin arabuluculuk görüşmesinde teklif edilen düşük bir miktarı, dava sürecinin uzunluğundan çekinerek kabul etmesidir. Arabuluculukta varılan anlaşma kesin ve bağlayıcı olduğundan, teklif edilen miktarın gerçek alacağı ne ölçüde karşıladığının görüşme öncesinde değerlendirilmesi önemlidir. Bir diğer aksaklık, birden fazla işçinin aynı işverene karşı ayrı ayrı değil tek bir başvuruda birleştirilmesidir. Her işçinin alacağı kendine özgü hesaplamalar gerektirdiğinden, arabuluculuk büroları genellikle her işçi için ayrı dosya açılmasını istemektedir. ![Başvuru ve görüşme aşamasında yapılan dört hata ile bunların doğru karşılığı](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/arabuluculuk-surecinde-sik-yapilan-hatalar.webp "Arabuluculuk Sürecinde Sık Yapılan Hatalar") Yanlış Uygulama ve Doğru Yaklaşım Karşılaştırması ## Arabuluculuk Başvurusu, Avukat ve Ücret Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta başvurunun nereye ve nasıl yapılacağı, hangi belgelerin gerektiği pratik bir sorudur. Başvuru adımları için [Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır](/arabuluculuk-basvurusu-nasil-yapilir) yazımızı inceleyebilirsiniz. Arabuluculuk görüşmesine avukatla katılmak zorunlu değildir. Ancak avukatla katılımın görüşmenin seyrine etkisi merak edilen bir konudur. Bu konu [Arabuluculuk Görüşmesinde Avukat Zorunlu mu](/arabuluculuk-gorusmesinde-avukat-zorunlu-mu) yazımızda ele alınmaktadır. Arabuluculuk sürecinde arabulucuya ödenen resmi ücret ile tarafın kendi avukatına ödediği vekalet ücreti birbirinden tamamen farklı iki kalemdir. Bu ayrımın nasıl işlediği [Arabuluculuk Avukat Ücreti](/arabuluculuk-avukat-ucreti) yazımızda anlatılmaktadır. Zorunlu arabuluculuk kapsamına girmeyen uyuşmazlıklarda taraflar isterlerse yine de arabulucuya başvurabilir. Bu ihtiyari yolun işleyişi [İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu](/ihtiyari-arabuluculuk-basvurusu) yazımızda anlatılmaktadır. Uygulamada işçilerin en çok karıştırdığı nokta, arabuluculuğun dava açmayı engelleyen bir yol değil, dava açmadan önce zorunlu olarak geçilmesi gereken bir aşama olduğudur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması, davanın açılmasına hiçbir şekilde engel oluşturmaz. Aksine dava açabilmenin önkoşuludur. Bu süreçte deneyimli bir iş avukatından destek almak isterseniz [İş Avukatı](/is-avukati) sayfamızı inceleyebilirsiniz. Zorunlu arabuluculuk konusunda detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] ## Zorunlu Arabuluculuk Hakkında Sık Sorulan Sorular Zorunlu arabuluculuk kapsamını okuyan okuyucuların sıkça sorduğu ek sorular aşağıda yanıtlanmaktadır. ### **Arabuluculuğa gitmeden iş davası açılabilir mi?** Hayır. Kıdem, ihbar tazminatı, işçilik alacakları ve işe iade gibi taleplerde arabulucuya başvuru dava şartıdır, bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. ### **Arabuluculuk sürecinde anlaşma olursa dava açılır mı?** Hayır. Taraflar arabuluculukta anlaşırsa düzenlenen anlaşma tutanağı ilam niteliğinde icra edilebilir hale gelir ve ayrıca dava açılmasına gerek kalmaz. ### **Zorunlu arabuluculuk kaç hafta sürer?** Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 1 hafta daha uzatılabilir. ### **İşe iade davasında arabuluculuk süresi farklı mıdır?** Arabuluculuk süreci aynı 3+1 haftalık kurala tabidir, ancak anlaşmama tutanağından sonra işçinin dava açması için tanınan süre işe iade davasında 2 haftadır. ### **Hizmet tespit davası açmadan önce arabulucuya gitmek gerekir mi?** Hayır. Hizmet tespit davası işverene karşı bir alacak veya tazminat talebi içermediği, SGK'ya karşı açıldığı için zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. ### **Arabuluculuk başvurusunu işveren de yapabilir mi?** Evet. Arabuluculuk başvurusu işçi tarafından yapılabileceği gibi, alacaklı olduğunu düşünen veya işçiyle olan uyuşmazlığı çözmek isteyen işveren tarafından da yapılabilir. ### **Arabuluculuk anlaşması sonradan iptal edilebilir mi?** Kural olarak hayır. Arabuluculukta usulüne uygun düzenlenen ve icra edilebilirlik şerhi verilen anlaşma tutanağı kesindir, ancak irade fesadı gibi ciddi bir hukuka aykırılık iddiası varsa genel hükümlere göre iptali istenebilir. --- [^1]: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, madde 3. [^2]: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2025/7014, K. 2025/8407, T. 03.11.2025 — arabuluculuk son tutanağında müzakere edilmemiş bir alacak kalemi için dava şartının gerçekleşmiş sayılamayacağı ve bu kalem yönünden davanın usulden reddi gerektiği. [^3]: Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, zorunlu arabuluculuk süreleri.