> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/idari-yargida-ilk-inceleme # İdari Yargıda Dilekçeler Üzerine İlk İnceleme (İYUK 14) **Kategori:** İdare Hukuku ### Özet - İdari yargıda ilk inceleme İYUK'un 14. maddesine göre dilekçenin kaydından itibaren en geç on beş gün içinde yedi husus yönünden yapılır. - İYUK'un 14/3 maddesine göre görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, kesin işlem, süre aşımı, husumet ve dilekçenin biçimi sırayla incelenir. - Yetki ya da görev hatasında dosya ilgili mahkemeye gönderilir, süre aşımında dava reddedilir, husumet hatasında dilekçe gerçek hasma tebliğ edilir. - Adli yargının görevli olduğu uyuşmazlıkta ret kararının kesinleşmesinden itibaren otuz gün içinde adli yargıda dava açılırsa süre korunur. ### İçerik **İdari yargıda ilk inceleme**, dava dilekçesinin esasa girilmeden önce görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, kesin ve yürütülmesi gereken bir işlemin bulunup bulunmadığı, süre aşımı, husumet ve dilekçenin biçimi yönünden sırasıyla değerlendirilmesidir. İnceleme, [2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2577&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5)nde düzenlenmiştir ve dilekçenin kaydından itibaren **en geç on beş gün** içinde tamamlanır.[^1] İlk inceleme, idari davanın ön şartlarını süzen bir eşiktir. Yedi husustan birinde eksiklik bulunursa dava esasa girmeden sonuçlanır. Bu yüzden dilekçe hazırlanırken her husus tek tek kontrol edilir ve dilekçenin biçimi [İdari Dava Dilekçesi Örneği](/idari-dava-dilekcesi-ornegi) yazımızda gösterilmiştir. İdari yargıda ilk inceleme konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz. İdari yargıda ilk inceleme konusunda detaylı bilgi için [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. ## İlk İncelemede Hangi Hususlar Değerlendirilir? Kanun, incelenecek hususları **sıra numarasıyla** sayar ve mahkeme bu sırayı izler. **Görev ve yetki** ilk sırada gelir. Çünkü görevsiz ya da yetkisiz mahkeme diğer hususlar hakkında karar veremez. İlk incelemenin sırası ve her husustaki sonuç şu tabloda özetlenmiştir: | Sıra | İncelenen husus | Eksiklik halinde sonuç | | --- | --- | --- | | 1 | Görev ve yetki | Dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir | | 2 | İdari merci tecavüzü | Dilekçe ilgili idari mercie gönderilir | | 3 | Ehliyet | Dava reddedilir | | 4 | Kesin ve yürütülmesi gereken işlem | Dava reddedilir | | 5 | Süre aşımı | Dava reddedilir | | 6 | Husumet | Dilekçe gerçek hasma tebliğ edilir | | 7 | 3\. ve 5. maddeye uygunluk | Dilekçe otuz gün içinde yenilenmek üzere reddedilir | İnceleme, Danıştayda daire başkanının görevlendirdiği tetkik hakimi, idare mahkemeleri ile vergi mahkemelerinde mahkeme başkanı ya da görevlendireceği üye tarafından yapılır. Tek hakimle görülen davalarda incelemeyi hakim kendisi yapar ve rapor düzenlenmez. ## Görev, Yetki ve Merci Tecavüzü Nasıl Sonuçlanır? Görevsizlik ya da yetkisizlik tespit edilirse dava reddedilmez, dosya **görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir**. Davacı yeni bir dilekçe vermez ve dava süresi korunur. Gönderme kararına karşı kanun yolu kapalıdır. **Adli yargının** görevli olduğu bir uyuşmazlıkta durum farklıdır. İdare mahkemesi, uyuşmazlığın adli yargıda görülmesi gerektiğini tespit ederse davayı görev yönünden reddeder. Davacı, ret kararının kesinleşmesinden itibaren **otuz gün** içinde adli yargıda dava açarsa süre korunur. **İdari merci tecavüzü**, idareye başvurulmadan doğrudan dava açılmasıdır. Kanun, belirli işlemler için önce idareye başvuruyu zorunlu kılmışsa mahkeme dilekçeyi ilgili idareye gönderir. Başvuru, dilekçenin mahkemeye verildiği tarihte yapılmış sayılır. ## Ehliyet ve Kesin İşlem Yönünden Ret Ne Anlama Gelir? Ehliyet, davacının dava konusu işlemle **meşru, kişisel ve güncel** bir menfaat ilişkisi bulunmasıdır. Menfaat ilişkisi bulunmayan kişinin açtığı iptal davası ehliyet yönünden reddedilir. Tam yargı davasında ise hakkın ihlal edilmiş olması aranır. Ehliyet en çok **imar ve çevre** davalarında tartışılır. Danıştay, hemşehri ve meslek odası gibi geniş bir çevrenin imar planı davasında ehliyetini kabul eder. Ancak taşınmazla hiçbir ilişkisi bulunmayan uzak ildeki bir kişinin davası reddedilir. Kesin ve yürütülmesi gereken işlem, hukuk düzeninde **doğrudan sonuç doğuran** işlemdir. Hazırlık işlemi, görüş, bilgi yazısı ya da tavsiye niteliğindeki yazılara karşı dava açılamaz. Dava, bu yazılara dayanan nihai işleme karşı açılır. ## Süre Aşımı Nasıl Tespit Edilir? Mahkeme, dilekçedeki tebliğ tarihi ile dava tarihini karşılaştırır. İdare mahkemesinde **altmış**, vergi mahkemesinde **otuz** günlük genel süre ya da özel kanundaki süre geçmişse dava süre aşımından reddedilir. Süre aşımı kamu düzenindendir ve davalı ileri sürmese de re'sen gözetilir. **Süreyi durduran haller** dikkate alınır. Üst makama başvuru, idareye başvuru ve adli tatil süreyi etkiler. Dilekçe bu halleri ve tarihlerini açıkça göstermezse mahkeme yalnızca tebliğ tarihine bakar ve dava reddedilebilir. Süre aşımı ret kararı **kesin değildir**. Karara karşı istinaf ve temyiz yolu açıktır. Süreyi durduran bir sebep gözden kaçmışsa üst mahkeme kararı kaldırır. ## Husumet ve Biçim Eksikliğinde Ne Olur? **Husumet hatası** davanın reddine yol açmaz. Dava yanlış idareye açılmışsa mahkeme, dilekçeyi **gerçek hasma tebliğ eder** ve dava o idareye karşı yürür. Davacı için ek bir işlem gerekmez. Dilekçenin 3. maddedeki biçim şartlarına aykırılığı, yenileme sebebidir. Mahkeme dilekçeyi reddeder ve davacıya **otuz gün** içinde eksikliği gidererek yeni dilekçe vermesi için süre tanır. Yenilenen dilekçede aynı eksiklik tekrarlanırsa dava **açılmamış sayılır**. Aynı dilekçeyle birden fazla işleme dava açılması da bu kapsamdadır. Aralarında bağ bulunmayan işlemlere tek dilekçeyle dava açılmışsa mahkeme dilekçeyi ayrı ayrı dava açılmak üzere reddeder. Hangi işlemlerin birlikte dava edilebileceği [İdari Yargıda Aynı Dilekçe ile Dava Açılabilecek Haller](/ayni-dilekce-ile-dava-acma) yazımızda yer alıyor. ## İlk İnceleme Kararlarına Karşı Ne Yapılabilir? Dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesi ve husumetin düzeltilmesi kararlarına karşı kanun yolu **kapalıdır**. Ehliyet, kesin işlem ve süre aşımından ret kararları ise nihai karar niteliğindedir ve bölge idare mahkemesine istinaf, koşulları varsa Danıştaya temyiz yoluyla götürülür. Dilekçe ret kararı **yenileme** yoluyla giderilir. Otuz günlük yenileme süresi, ret kararının tebliğinden başlar. Yenileme, dava tarihini korur ve süre aşımı yaratmaz. İlk incelemede gözden kaçan husus **sonradan da** değerlendirilir. Kanun, ilk inceleme aşamasında fark edilmeyen eksikliğin yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınacağını düzenler. Bu yüzden davacı, ilk incelemeyi geçmekle ön şartları kesin olarak sağlamış olmaz ve Danıştayın bu konudaki denetim yetkisi [Danıştay (Yüksek İdare Mahkemesi) ve Görevleri](/danistay-yuksek-idare-mahkemesi-ve-gorevleri) yazımızda anlatılmaktadır. İdari yargıda ilk inceleme aşamasında dilekçenizin reddedilmemesi için detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] ## İdari Yargıda İlk İnceleme Hakkında Sık Sorulan Sorular İnceleme sırası ve ret kararının sonuçları hakkında sıkça sorulanlar aşağıda. ### İlk inceleme kaç gün sürer? Kanun en geç on beş gün öngörür. Süre düzenleyici niteliktedir. Aşılması davayı etkilemez ancak mahkeme yönetimi açısından takip edilir. ### İlk incelemeden geçen dava kazanılmış mı sayılır? Hayır, ilk inceleme yalnızca ön şartları süzer ve esas hakkında bir değerlendirme içermez. Dava, davalı idarenin savunması alındıktan sonra esastan incelenir. ### Davalı idare ilk inceleme aşamasında dinlenir mi? Hayır, ilk inceleme dilekçe ve ekleri üzerinden yapılır. Dilekçe davalıya bu aşamadan sonra tebliğ edilir. Davalı, savunmasında ön şartlara ilişkin itirazlarını da ileri sürebilir. ### Dilekçe ret kararı harca tabi mi? Yenilenen dilekçe için yeniden başvuru harcı alınmaz. Dava açılmamış sayılırsa yatırılan harç iade edilmez. ### Yürütmenin durdurulması talebi ilk incelemeden önce karara bağlanır mı? Hayır, yürütmenin durdurulması talebi ilk inceleme tamamlandıktan sonra ele alınır. Dilekçede ön şart eksikliği varsa talep hakkında karar verilmez. --- [^1]: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, madde 3, 5, 9, 14 ve 15.