> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/gece-75-saat-ustu-fazla-mesai

# Gece 7,5 Saat Üstü Fazla Mesai

**Kategori:** İşçi - İş Hukuku

### Özet
- **Bağımsız bir sınırdır:** Gece 7,5 saat, haftalık 45 saatten tamamen ayrı ve kendi başına işleyen bir denetim ölçüsüdür.
- **İşçi lehine olan esas uygulanır:** Gece esasına göre hesap haftalık esastan fazla çıkıyorsa, hesap gece esasına göre yapılır.
- **Vardiya gece dilimine göre bölünür:** Yalnızca 20.00-06.00 arasında kalan kısım gece çalışması sayılır, ara dinlenme de bu orana göre paylaştırılır.
- **Mükerrer hesaplama yasaktır:** Aynı dönem için hem haftalık hem gece esasına göre ayrı ayrı hesap yapıp toplamak hatalıdır.
- **Sektörel istisna dar kapsamlıdır:** Yalnızca dört sektörde, işçinin yazılı onayıyla sınır aşılabilir.


### İçerik
**Gece 7,5 saat üstü fazla mesai**, işçinin gece döneminde (20.00-06.00 arası) fiilen 7,5 saati aşan çalışması karşılığında doğan ve zamlı ödenen ücret alacağını ifade eder. [4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesinin üçüncü fıkrası](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4857.pdf) bu sınırı düzenler ve sözleşmeyle dahi aşılamayacağını hükme bağlar. Bu sınırın kendine özgü yanı, haftalık 45 saatlik genel kuraldan tamamen bağımsız işlemesi ve bazı durumlarda ondan daha ağır basmasıdır.

Uygulamada en çok karışan nokta, bir vardiyanın hangi kısmının gece sayılacağı ve iki farklı sınırın (haftalık 45 saat, gece 7,5 saat) aynı dosyada birlikte nasıl değerlendirileceğidir.

Gece 7,5 saat üstü fazla mesai konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

## Gece 7,5 Saat Sınırı Haftalık 45 Saatten Neden Bağımsızdır?

Kural olarak fazla mesai haftalık 45 saat esasına göre hesaplanır. Yargıtay'a göre gece çalışması bu kuralın bir istisnasıdır ve işçinin haftalık toplamı 45 saati aşmasa dahi, gece döneminde 7,5 saati aşan çalışma başlı başına fazla mesai sayılır. Haftalık 45 saatin nasıl hesaplandığı ve denkleştirme kuralı [Haftalık 45 Saat Üstü Fazla Mesai](/haftalik-45-saat-ustu-fazla-mesai) yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

İki sınır aynı dosyada birlikte gündeme geldiğinde Yargıtay, işçi lehine olan sonucu esas alır: gece esasına göre hesaplanan fazla mesai miktarı, haftalık esasa göre çıkan miktardan fazlaysa hesap gece esasına göre yapılır.

## Vardiya Saatinin Gece Dilimine Göre Ayrıştırılması Nasıl Yapılır?

Bir vardiyanın tamamı değil, yalnızca 20.00-06.00 arasında kalan kısmı gece çalışması sayılır. Vardiya bu saatlerin dışına taşıyorsa, önce vardiyanın toplam süresi gece ve gündüz kısımlarına bölünür, ardından her kısım kendi kuralına göre değerlendirilir.

Yargıtay'ın önüne gelen bir dosyada özel güvenlik görevlisi 16.00-08.00 arası, toplam 16 saatlik bir vardiyada çalışmıştır. Bu vardiyanın yalnızca 20.00-06.00 arasına denk gelen **10 saatlik** kısmı gece çalışması sayılmış, kalan 6 saat ise gündüz çalışması olarak ayrıca değerlendirilmiştir.[^1]

> Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2013/16110, K. 2014/94, T. 13.01.2014
> 
> "Davacının 16.00-08.00 vardiyasında yaptığı gece çalışması 20.00-06.00 saatleri arasında 10 saat olup, davacının toplamda 16 saat süren vardiyasında 2 saat ara dinlenmesi kullandığı, bu ara dinlenme süresinin gece ve gündüz çalışmalarının birbirine oranlanması durumunda 10 saatlik gece çalışması içinde 1,5 saat ara dinlenmesi kullandığı, bu durumda gece çalışmasının 8,5 saat olacağı ve 7,5 saati aşan çalışmasının 1 saat olduğu\[...\] kabulün gerekeceği."

Gece 7,5 saat üstü fazla mesai ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

## Ara Dinlenme Gece ve Gündüz Kısmına Nasıl Oranlanır?

Yukarıdaki kararda Yargıtay, vardiya boyunca kullanılan tek bir ara dinlenme süresinin gece ve gündüz kısımlarına **oranlanarak** paylaştırılması gerektiğini kabul etmiştir. 16 saatlik vardiyada kullanılan 2 saatlik ara dinlenme, gece kısmının toplam vardiyaya oranına göre bölünmüş ve gece dilimine 1,5 saatlik bir ara dinlenme düşülmüştür.

Bu yöntemle gece çalışması 10 saatten 8,5 saate iner ve 7,5 saati aşan **1 saatlik** kısım fazla mesai olarak kabul edilir. Aynı kararda gündüz kısmındaki 11 saatlik günlük sınırın aşılıp aşılmadığı da ayrıca hesaplanmış, iki hesaplama arasında mükerrerlik oluşmaması için ortak kalan süre bir kez düşülmüştür.

## Örnek Hesaplama: Haftada Dört Gece Vardiyası Çalışan İşçi

Yargıtay'ın önüne gelen başka bir dosyada işçi, haftada 4 gün 18.00-08.00 arası vardiyada çalışmış, 2 saatlik ara dinlenme düşüldüğünde günlük fiili çalışması **12 saat**, haftalık toplamı ise 48 saat olarak hesaplanmıştır. Bilirkişi yalnızca haftalık 45 saat esasını uygulayıp 3 saatlik bir fazla mesai bulmuştur; Yargıtay bu hesabı bozmuştur.[^2]

> Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/33066, K. 2018/14301, T. 02.07.2018
> 
> "Davacı işçi haftada 4 gece vardiyasında ara dinlenmenin tenzili ile 12 saat çalıştığına göre, günlük 7,5 saati aşan 4,5 saat fazla mesai çalışması vardır. \[...\] 4 gece vardiyası toplamında ise haftada 18 saat fazla mesai yaptığı anlaşılmaktadır. Bu hale göre, fazla mesainin davacı işçinin lehine olan gece çalışmasında yaptığı fazla mesaiye göre hesaplanması gerekirken, haftalık toplam \[...\] miktarı esasına göre yapılan hesaplamaya itibarla hüküm kurulması hatalıdır."

Aradaki fark büyüktür: haftalık esasa göre yalnızca 3 saat, gece esasına göre ise 18 saat fazla mesai doğmuştur. Yargıtay, işçi lehine olan bu ikinci hesabın esas alınması gerektiğine hükmetmiştir.

## Gece ve Haftalık Esas Aynı Anda mı Uygulanır?

Hayır. Aynı dönem için hem haftalık 45 saat esasına hem gece 7,5 saat esasına göre ayrı ayrı hesap yapıp ikisini toplamak, fazla mesainin mükerrer hesaplanmasına yol açar ve bu Yargıtay'ca bozma sebebi sayılır. Bir dönemde yalnızca **biri**, işçi lehine olan esas uygulanır.[^3]

> Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/33059, K. 2018/14294, T. 02.07.2018
> 
> "Toplam haftalık \[...\] süresinin haftalık 45 saatin üzerinde olduğu bazı dönemler yönünden, gece \[...\] hesabına ek olarak haftalık \[...\] esasına göre de ayrıca hesaplama yapılmış olup, her iki kıstasa göre ayrı ayrı hesaplama yapılması fazla mesai ücretinin mükerrer hesaplanmasına yol açtığından hatalıdır."

Doğru yöntem, her dönem için ayrı ayrı karşılaştırma yapmaktır: toplam çalışma haftalık 45 saatin altındaysa gece esası, üzerindeyse iki esastan işçi lehine olanı uygulanır. Aşağıdaki tablo bu ayrımı özetlemektedir.

| Durum | Uygulanacak Esas |
| --- | --- |
| Haftalık toplam 45 saatin altında, gece çalışması 7,5 saati aşıyor | Gece esası (7,5 saat) |
| Haftalık toplam 45 saati aşıyor, gece esası daha yüksek çıkıyor | Gece esası (işçi lehine) |
| Haftalık toplam 45 saati aşıyor, haftalık esas daha yüksek çıkıyor | Haftalık esas (işçi lehine) |
| Her iki esasa göre ayrı ayrı hesap yapılıp toplanması | Geçersiz yöntem, mükerrer hesap |

## Gece 7,5 Saat Sınırı Hangi Sektörlerde Aşılabilir?

Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama-sondaj faaliyetlerinde işçinin yazılı onayı alınmak kaydıyla gece 7,5 saatlik sınır aşılabilir. Bu istisnanın kapsamı, hangi işyerlerini bağladığı ve yazılı onay şartının nasıl işlediği [İşçinin Gece Vardiyası](/iscinin-gece-vardiyasi) yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Bu istisna kapsamına girmeyen işyerlerinde gece 7,5 saatlik sınır, yukarıda anlatılan hesap yöntemiyle birlikte olduğu gibi geçerliliğini korur.

## Diğer Fazla Mesai Sınırlarıyla İlişkisi

Bir dosyada gece 7,5 saat aşımı, günlük 11 saat, haftalık 45 saat ve yıllık 270 saatlik sınırlarla aynı anda gündeme gelebilir. Günlük 11 saatlik sınırın gece çalışmasıyla birlikte nasıl değerlendirildiği [11 Saat Üstü Fazla Mesai](/11-saat-ustu-fazla-mesai) yazımızda, yıllık 270 saatlik tavan ise [İşçinin 270 Saat Üstü Fazla Mesai](/iscinin-270-saat-ustu-fazla-mesai) yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Zam oranı, giydirilmiş ücret esası ve genel onay şartı gibi kurallar [Fazla Mesai Ücreti Nedir](/fazla-mesai-ucreti-nedir) yazımızda anlatılmaktadır; buradaki hesap farkı yalnızca gece dönemine özgü sınırdan kaynaklanır.

## Gece 7,5 Saat Üstü Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?

İspat yükü kural olarak işçidedir; vardiya çizelgesi, PDKS/turnike kayıtları ve tanık beyanı en sık başvurulan delillerdir. Hangi delilin hangi durumda ne ölçüde geçerli sayıldığı [Fazla Mesai Nasıl İspat Edilir](/fazla-mesai-nasil-ispat-edilir) yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Gece 7,5 saat üstü fazla mesai konusunda detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

\[contact\_button\]

## Gece 7,5 Saat Üstü Fazla Mesai Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gece döneminde 7,5 saati aşan çalışmaların hesabı konusunda en çok sorulan soruları burada yanıtladık.

### **Gece 7,5 saat sınırı haftalık 45 saat dolmadan da uygulanır mı?**

Evet. İşçinin haftalık toplam çalışması 45 saati bulmasa dahi, gece döneminde 7,5 saati aşan çalışma ayrı ve bağımsız bir fazla mesai sebebi oluşturur.

### **Bir vardiyanın tamamı gece çalışması sayılır mı?**

Hayır. Yalnızca 20.00-06.00 arasında kalan kısım gece çalışması sayılır. Vardiya bu saatlerin dışına taşıyorsa, gündüz kısmı ayrıca günlük 11 saatlik sınıra göre değerlendirilir.

### **Ara dinlenme gece çalışmasından tam olarak mı düşülür?**

Hayır. Vardiya boyunca kullanılan ara dinlenme, gece ve gündüz kısımlarının vardiyaya oranına göre paylaştırılır; tamamı tek bir kısımdan düşülmez.

### **Haftalık ve gece esasına göre hesap aynı anda mı yapılır?**

Hayır. İkisi ayrı ayrı hesaplanıp toplanamaz, bu mükerrer hesap sayılır. Her dönem için işçi lehine olan tek bir esas uygulanır.

### **Gece 7,5 saat sınırı hangi işyerlerinde aşılabilir?**

Yalnızca turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama-sondaj faaliyetlerinde, işçinin yazılı onayı alınması kaydıyla aşılabilir. Bu dört sektör dışında sınır mutlaktır.

### **Gece 7,5 saat üstü fazla mesai zamanaşımına tabi midir?**

Evet, diğer fazla mesai alacakları gibi 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Süre, her ayın ücretinin muaccel olduğu tarihten itibaren ayrı ayrı işlemeye başlar.

---

[^1]: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2013/16110, K. 2014/94, T. 13.01.2014 — vardiyanın yalnızca 20.00-06.00 arasına denk gelen kısmının gece çalışması sayılacağı, ara dinlenmenin gece ve gündüz kısımlarına oranlanacağı.
[^2]: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 69, üçüncü fıkra; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/33066, K. 2018/14301, T. 02.07.2018 — haftada dört gece vardiyasında günlük 7,5 saati aşan çalışmanın, işçi lehine olduğunda haftalık esas yerine gece esasına göre hesaplanması gerektiği.
[^3]: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/33059, K. 2018/14294, T. 02.07.2018 — aynı dönem için hem haftalık 45 saat hem gece 7,5 saat esasına göre ayrı ayrı hesap yapılmasının mükerrer hesaba yol açtığı ve bozmayı gerektirdiği.