> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/engelli-isci-calistirma-zorunlulugu # Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu ve Kontenjanı **Kategori:** İşçi - İş Hukuku ### Özet - **Eşik elli işçidir:** Elli ve üzerinde işçi çalıştıran her özel sektör işyeri bu yükümlülüğe tabidir. - **Oran yüzde üçtür:** Özel sektörde kontenjan, toplam işçi sayısının yüzde üçü olarak hesaplanır ve küsurat tama yuvarlanır. - **Kamuda oran daha yüksektir:** Kamu işyerlerinde engelli oranı yüzde dört, ayrıca yüzde iki eski hükümlü kontenjanı uygulanır. - **İŞKUR üzerinden yerleştirilir:** İşveren kontenjan kapsamındaki işçiyi Kuruma kayıtlı adaylar arasından seçer. - **Kısmi süreli çalışan oransal sayılır:** Toplam işçi sayısı hesaplanırken kısmi süreli çalışanlar çalışma sürelerine göre hesaba katılır. - **İdari para cezası aylıktır:** Kontenjanı dolduramayan işverene, eksik kalan her engelli işçi ve çalıştırılmayan her ay için ayrı ceza uygulanır. - **İş güvencesi genel hükümlere tabidir:** Engelli işçinin fesih ve kıdem hakları diğer işçilerle aynı kurallara bağlıdır. ### İçerik **Engelli işçi çalıştırma zorunluluğu**, elli veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde işverene, toplam işçi sayısının belirli bir oranında engelli birey istihdam etme yükümlülüğü yükler. Bu yükümlülük [4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesinde](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4857.pdf) düzenlenir.[^1] Özel sektörde oran yüzde üç, kamu işyerlerinde ise farklı bir hesaplamaya tabidir. Engelli işçi çalıştırma zorunluluğu konusunda avukatlarımızla görüşme yapmak için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz. ## Hangi İşyerleri Engelli İşçi Çalıştırmakla Yükümlüdür? Elli ve üzerinde işçi çalıştıran her özel sektör işyeri bu yükümlülüğe tabidir. Elli işçi eşiği hesaplanırken aynı işverenin bir il sınırları içindeki tüm işyerlerinde çalışan işçi sayısı birlikte dikkate alınır. Yer altında ve su altında çalışılan işlerde engelli işçi çalıştırma zorunluluğu aranmaz. Bu istisna, işin fiziki koşullarının engelli istihdamına elverişli olmamasından kaynaklanır. İşveren, işçi sayısını yıl içinde artırıp azaltarak elli işçi eşiğinin altına düşse dahi kontenjan hesabı o döneme ait ortalama işçi sayısına göre yapılır. Böylece geçici dalgalanmalarla yükümlülükten kaçınılması engellenir. Engelli işçi çalıştırma zorunluluğu ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. ## Engelli Çalıştırma Kontenjanı Nasıl Hesaplanır? Özel sektör işyerlerinde kontenjan, toplam işçi sayısının **yüzde üçü** olarak hesaplanır. Küsuratlı sonuç ortaya çıkarsa, bu sayı işçi lehine tam sayıya tamamlanır. Aşağıdaki tablo, farklı işçi sayılarına göre doğan engelli çalıştırma yükümlülüğünü göstermektedir. | Toplam İşçi Sayısı | Engelli Kontenjanı (%3) | | --- | --- | | 60 | 2 | | 140 | 5 (4,2 → 5'e tamamlanır) | | 300 | 9 | Örneğin 140 işçi çalıştıran bir işyerinde yüzde üç oranı 4,2 kişiye karşılık gelir. Küsurat işçi lehine yukarı yuvarlanır ve işveren en az **5 engelli işçi** çalıştırmak zorunda kalır. ## Engelli İşçi İşe Nasıl Yerleştirilir? İşveren, kontenjan kapsamındaki engelli işçiyi [İŞKUR](https://www.iskur.gov.tr/isveren/engelli-istihdami/)'a kayıtlı adaylar arasından seçebilir.[^2] İşe alım kendi imkanlarıyla yapılsa dahi, işe giriş sonrasında durumun İŞKUR'a bildirilmesi gerekir. Boş kontenjanı bulunan işveren, İŞKUR'un yönlendirdiği adaylar arasından seçim yapabildiği gibi doğrudan başvuru alan bir engelli bireyi de işe alabilir. Belirleyici olan, işe alınan kişinin engelli sağlık kurulu raporuna sahip olmasıdır. Uygun nitelikte aday bulunamaması, işvereni kontenjan yükümlülüğünden kurtarmaz. İşveren, ilan verdiğini ve İŞKUR'a başvuruda bulunduğunu belgelese dahi, boş kalan kontenjan için ceza riski devam eder. ## İşe Alınan Engelli İşçi Diğer İşçilerden Farklı Korunur mu? Engelli işçinin iş sözleşmesi, kıdem ve fesih bakımından genel hükümlere tabidir ve ayrıca bir iş güvencesi türü doğurmaz. Buna karşılık işveren, engellilik durumunu gerekçe göstererek fesih yapamaz. Bu tür bir fesih eşit davranma ilkesine aykırı sayılır. İşveren, engelli işçinin çalışma koşullarını engellilik durumuna uygun hale getirmekle de yükümlüdür. Örneğin işyerinin fiziki erişilebilirliği veya görev tanımının işçinin sağlık durumuna uyarlanması bu yükümlülüğün bir parçasıdır. ## Kontenjana Uyulmazsa İşverene Ne Kadar İdari Para Cezası Uygulanır? Kontenjanı dolduramayan işveren hakkında, İş Kanunu'nun **101\. maddesi** uyarınca eksik kalan her engelli işçi ve her ay için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır.[^3] Bu tutar 2026 yılında **37.748 TL** olarak uygulanmaktadır. Ceza tek seferlik değildir. Kontenjan açığı kapatılana kadar her ay yeniden hesaplanarak devam eder, bu da işverenin kısa vadede cezayı göze almasını maliyetli hale getirir. ## Kamu İşyerlerinde Oran Nasıl Farklılaşır? Kamu işyerlerinde engelli çalıştırma oranı **yüzde dört**tür ve buna ek olarak **yüzde iki** oranında eski hükümlü veya terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan kişi çalıştırma zorunluluğu getirilir. Özel sektörde ise eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu bulunmaz, yalnızca engelli kontenjanı aranır. Kamu kurumları, engelli ve eski hükümlü kontenjanını kural olarak İŞKUR aracılığıyla doldurur ve seçim süreci sınav veya kura gibi ek usullere tabi olabilir. Özel sektörde ise işveren aday seçiminde daha geniş bir takdir yetkisine sahiptir. ## Kısmi Süreli Çalışanlar Kontenjan Hesabına Nasıl Dahil Edilir? Toplam işçi sayısı hesaplanırken tam süreli çalışanlar bir işçi olarak sayılırken, kısmi süreli çalışanlar haftalık çalışma sürelerine göre orantılı biçimde hesaba katılır. Bu ayrım, yalnızca kağıt üzerinde çok sayıda kısmi süreli işçi göstererek kontenjan hesabının küçük gösterilmesini engellemeyi amaçlar. Mevsimlik işlerde çalışan işçiler de yıl içindeki fiili çalışma sürelerine göre değerlendirilir. Bir işyerinde çalışma düzeni yıl boyunca değişkense, kontenjan hesabı da o döneme özgü ortalama üzerinden yapılır. Engelli çalıştırma zorunluluğu, işverenin ücret ödeme, eşit davranma ve iş sağlığı güvenliği gibi diğer temel yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilen geniş bir sorumluluk alanının parçasıdır. Bu yükümlülüklerin tamamı için [İşverenin Yükümlülükleri](/isverenin-yukumlulukleri) rehberimize bakabilirsiniz. Engelli işçi çalıştırma zorunluluğu konusunda detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] ## Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu Hakkında Sık Sorulan Sorular Engelli işçi çalıştırma zorunluluğuna dair okuyucularımızın en çok merak ettiği soruları bu başlıkta yanıtladık. ### **Elli işçi eşiği nasıl hesaplanır?** Elli işçi eşiği, aynı işverenin bir il sınırları içindeki tüm işyerlerindeki toplam işçi sayısı birlikte dikkate alınarak hesaplanır. Tek bir işyerindeki işçi sayısı elliyi bulmasa da, aynı ildeki diğer işyerleriyle toplam sayı elliyi geçiyorsa yükümlülük doğar. ### **Engelli işçi mutlaka İŞKUR üzerinden mi işe alınmalıdır?** İşveren, engelli işçiyi kendi imkanlarıyla da işe alabilir; şart olan işe giriş sonrasında durumun İŞKUR'a bildirilmesidir. Boş kontenjanı bulunan işveren İŞKUR'un yönlendirdiği adaylar arasından da seçim yapabilir. ### **Kontenjanı dolduramayan işveren her ay ceza öder mi?** Evet, eksik kalan engelli işçi sayısı için idari para cezası her ay yeniden hesaplanarak uygulanır. Ceza, kontenjan açığı tamamen kapatılana kadar devam eder. ### **Yer altında çalışılan işlerde engelli çalıştırma zorunluluğu var mıdır?** Hayır, yer altında ve su altında yürütülen işlerde engelli işçi çalıştırma zorunluluğu aranmaz. Bu istisna işin fiziki koşullarından kaynaklanır. ### **Kısmi süreli çalışan işçi kontenjan hesabında tam işçi olarak mı sayılır?** Hayır, kısmi süreli çalışanlar haftalık çalışma sürelerine göre orantılı olarak hesaba katılır. Yalnızca tam süreli çalışanlar bir işçi olarak tam sayılır. ### **Eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu özel sektörde de geçerli midir?** Hayır, eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu yalnızca kamu işyerlerinde aranır. Özel sektör işverenleri yalnızca engelli kontenjanından sorumludur. ### **Engelli işçinin iş sözleşmesi diğer işçilerden farklı şartlara mı tabidir?** Hayır, engelli işçinin iş sözleşmesi genel hükümlere tabidir. Kontenjan kapsamında çalıştırılması ayrı bir sözleşme türü doğurmaz. İşveren, engellilik durumuna uygun iş ve çalışma koşulları sağlamakla yükümlüdür. --- [^1]: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 30 - Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu. [^2]: Türkiye İş Kurumu, Engelli İstihdamı bilgilendirme sayfası. [^3]: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 101 - İdari para cezası.