> Kaynak / Yazar: Av. Kazım Ceylan Hukuk Bürosu (İstanbul Barosu, Sicil No: 78121) — https://www.kazimceylan.av.tr/calisan-anne-haklari # Çalışan Anne Hakları Nelerdir? **Kategori:** İşçi - İş Hukuku ### Özet - **Gebelikte koruma başlar:** Gece çalıştırılmama, ağır ve tehlikeli işlerde görevlendirilmeme ve periyodik kontroller için ücretli izin hakkı doğar. - **Doğum izni 24 haftadır:** Sürenin 8 haftası doğum öncesi, 16 haftası doğum sonrası kullanılır, ücreti SGK tarafından ödenir. - **Süt izni günde 1,5 saattir:** Çocuk bir yaşına gelene kadar tanınır, ücretlidir ve çalışma süresinden sayılır. - **Ücretsiz izin hakkı vardır:** Doğum izninin bitiminde anne isterse altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. - **Kısmi süreli çalışma talep edilebilir:** İşe dönen anne, çocuğun belirli yaşına kadar kısmi süreli çalışma isteyebilir. - **Gebelik fesih sebebi değildir:** Bu dönemde yapılan fesihler kural olarak ayrımcılık yasağına aykırı sayılır. - **Evlat edinen anne de yararlanır:** Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen anneye benzer izin hakları tanınır. ### İçerik **Çalışan anne hakları**, gebelikten başlayıp çocuğun okul çağına kadar süren dönemde kadın işçiyi koruyan, izin ve güvence başlıklarında toplanan geniş bir bütündür. Bu haklar gebelik döneminde, doğum izninde ve doğum sonrası işe dönüşte farklı biçimlerde devreye girer. Bu yazı, çalışan annenin üç dönemdeki temel haklarını tek sayfada özetler ve her birinin ayrıntılı anlatıldığı yazılara yönlendirir. Çalışan anne hakları konusunda avukatlarımızla görüşmek için [Online Avukat Randevu](/online-avukat-randevu) sayfamızdan randevu alabilirsiniz. ## Gebelik Döneminde Çalışan Anne Hangi Haklara Sahiptir? Gebelik süresince çalışan anne, gece çalıştırılmama, ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmama, ücretli doktor kontrolü ve hafif işe geçiş gibi koruyucu haklardan yararlanır. İşveren bu dönemde gebelik gerekçesiyle işçiyi işten çıkaramaz, aksi halde fesih geçersiz sayılır. Bu dönemdeki hakların tamamı [Hamile İşçi Hakları](/hamile-isci-haklari) yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. ![Gebelik süresince çalışan anneyi koruyan beş ayrı hakkı gösteren şema](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/gebelik-doneminde-calisan-anne-hangi-haklara-sahiptir.webp "Gebelik Döneminde Çalışan Anne Hangi Haklara Sahiptir") Gebelik Döneminde Tanınan Beş Koruma Çalışan anne hakları ile ilgili durumunuza özel bir değerlendirme almak için görüşme öncesinde [Avukata Sor](/avukata-sor) sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. ## Doğum İzni Süresince Çalışan Anne Hangi Ücreti Alır? Doğum izni, [4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4857.pdf) uyarınca doğum öncesi 8 ve doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam **24 hafta** sürer. Bu süre boyunca maaş işveren tarafından değil SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği olarak ödenir.[^1] Sürenin hesaplanması, çoğul gebelikte uzaması, memur-işçi farkı ve ödeneğin şartları için [Doğum İzni](/dogum-izni) yazımıza bakabilirsiniz. ## Doğum Sonrası İşe Dönen Çalışan Annenin Hakları Doğum izni biten anne işe döndüğünde ücretsiz izin, kısmi süreli çalışma[^2], işe iade güvencesi ve işyerinde kreş gibi haklar devreye girer. Bu hakların hepsi tek seferde değil, annenin tercihine göre birbiriyle birlikte de kullanılabilir. Bu hakların her birinin şartları [Doğum Sonrası Çalışan Hakları](/dogum-sonrasi-calisan-haklari) yazımızda tek tek anlatılmaktadır. Uygulamada anneler genellikle bu hakları birbirinin alternatifi sanır. Oysa kısmi süreli çalışma talep eden bir anne, aynı dönemde süt izninden de yararlanmaya devam edebilir. İki hak birbirini dışlamaz. İşyerindeki kreş ve emzirme odası yükümlülüğü de işveren için istisnasız değildir; Yargıtay bu yükümlülüğün doğup doğmadığının işyerinde fiilen çalışan kadın işçi sayısına göre belirlenmesi gerektiğini vurgular:[^3] > Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/17148, K. 2017/18828, T. 22.11.2017 > > "Feshe dayanak yönetmeliğin ilgili maddesinde emzirme odası zorunluluğunun işyerinde 100-150 arası kadın işçiden fazla çalışan olması, emzirme odasının yanı sıra kreş zorunluluğunun ise 150 kadın işçiden fazla çalışan olması haline münhasır olduğu... Mahkemece hakimin davayı aydınlatma görevi kapsamında davacının fiilen çalıştığı işyerinde fesih tarihi itibariyle kaç kadın işçi çalıştığı belirlenip feshe dayanak yönetmelik hükmüyle birlikte bir değerlendirmeye tabi tutularak sonuca gidilmesi gerekir." Bu nedenle işyerinde kreş bulunmadığı gerekçesiyle haklı fesih iddiasında bulunacak anne işçinin, önce fiilen çalışılan işyerindeki kadın işçi sayısının bu eşiklere ulaşıp ulaşmadığını netleştirmesi gerekir. Kısmi süreli çalışma talebi de işverenin takdirine bırakılmış bir konu değildir; usulüne uygun yapılan bir talep, personel yetersizliği gibi işletme gerekçeleriyle reddedilemez:[^4] > Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/17644, K. 2023/404, T. 16.01.2023 > > "Davacının işverene 4857 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinin beşinci fıkrasına göre... kısmi süreli çalışma talebinde bulunduğu, yürürlükteki mevzuat ile davacıya hak olarak tanınmış çalışma şeklinin davalı işverence yerine getirilmediği" ![İşe dönen annenin izin, çalışma düzeni ve kreş haklarını özetleyen şema](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/dogum-sonrasi-ise-donen-calisan-annenin-haklari.webp "Doğum Sonrası İşe Dönen Çalışan Annenin Hakları") İşe Dönüşte Devreye Giren Dört Hak ## Çalışan Annenin Süt İzni Hakkı Süresi Çalışan anneye, çocuk 1 yaşına gelene kadar günde **1,5 saatlik** ücretli süt izni tanınır ve bu süre doğum izninin bitişiyle kendiliğinden başlar. Ayrıca bir başvuru şartı aranmaz. Süt izninin kullanım biçimi ve memur-işçi farkı [Süt İzni ve Emzirme Süreleri](/sut-izni-ve-emzirme-sureleri) yazımızın konusudur. Süt izninin hangi saatte ve nasıl bölünerek kullanılacağı işverenin değil, işçinin tercihidir; işveren bu konuda tek taraflı bir düzenleme dayatamaz:[^5] > Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/12878, K. 2016/17527, T. 13.06.2016 > > "Süt izni... hususu işverenin insiyatifinde olan bir durum olmayıp, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 74/7. fıkrası uyarınca da bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağının işçi tarafından belirleneceği hüküm altına alınmış olup, işçinin süt izni kullanması gerektiği halde bu iznin kullandırılmaması durumunda, kullandırılmayan sürenin tespiti ile %50 zamlı ücret üzerinden hesaplama yapılması gerektiği." Bu nedenle işveren, süt iznini işyerinin çalışma düzenine göre belirli bir saate sabitleyip işçiye dayatamaz. İzin kullandırılmazsa işçi, o süreye karşılık gelen ücreti zamlı fazla çalışma ücreti olarak talep edebilir. ## Çalışan Anne Gebelik veya Doğum Nedeniyle İşten Çıkarılabilir mi? Gebelik ve doğum, işten çıkarma için geçerli bir neden sayılmaz; bu dönemde yapılan fesihler kural olarak geçersiz kabul edilir.[^6] İşveren, feshi başka bir gerekçeye dayandırsa da arkasındaki asıl neden gebelik veya doğumsa, işçi işe iade davası açabilir ve ayrıca ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Fesih sürecinin işleyişi ve talep edilebilecek tazminatlar için [Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Hakkı](/hamilelik-nedeniyle-isten-cikarilan-isci-hakki) rehberimize bakabilirsiniz. ![Gebelik gerekçeli fesih ile başka gerekçeli feshin sonuçlarını ayıran karşılaştırma](https://qklwbxigfsmsjgezrppc.supabase.co/storage/v1/object/public/articles/gorseller/calisan-anne-gebelik-veya-dogum-nedeniyle-isten-cikarilabilir-mi.webp "Çalışan Anne Gebelik veya Doğum Nedeniyle İşten Çıkarılabilir mi") Gebelik Döneminde Feshin Geçerliliği ## Evlat Edinen Çalışan Anne de Bu Haklardan Yararlanır mı? Evet. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen anne, doğum yapan anneyle aynı mantıkla **8 haftalık** ücretli izne hak kazanır. Bu süre çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Evlat edinme sonrası kısmi süreli çalışma ve ücretsiz izin talebi de aynı koşullarda kullanılabilir. Kanun bu haklar bakımından doğum yapan anne ile evlat edinen anne arasında ayrım yapmaz. ## Çalışan Anne ve Babanın Kısmi Süreli Çalışma Hakkı Doğum sonrası kısmi süreli çalışma talebi de yalnızca anneye özgü değildir. Ebeveynlerden biri bu talebi kullanabilir, ikisi de çalışıyorsa çift bu konuda kendi aralarında anlaşır. Ancak eşlerden biri çalışmıyorsa, çalışan eş kısmi süreli çalışma hakkından faydalanamaz. Uygulamada işverenler bazen bu tercihin yalnızca anne tarafından yapılabileceğini düşünür. Kanun bu ayrımı yapmaz, tercih hakkı ebeveynlerin kendisine bırakılmıştır. Çalışan annenin terfi, eğitim ve işyeri imkanlarından yararlanma bakımından da erkek çalışanla eşit muamele görme hakkı vardır. Annelik veya doğum sonrası izin kullanmış olmak, işverenin bu tür fırsatlardan işçiyi geri planda tutmasına gerekçe oluşturmaz. Aşağıdaki tablo, çalışan annenin haklarını döneme göre özetler. | Dönem | Hak | Süre / Kapsam | | --- | --- | --- | | Gebelik | Gece ve ağır işten koruma, hafif iş | Gebelik boyunca | | Doğum izni | Ücretli izin | 24 hafta | | Doğum sonrası | Ücretsiz izin | 6 aya kadar | | Doğum sonrası | Kısmi süreli çalışma | İlköğretim çağına kadar | | İşe dönüş | Süt izni | 1 yaşına kadar günde 1,5 saat | | Tüm süreç | Fesihten korunma | Gebelik ve doğum boyunca | Çalışan annenin genel iş hukuku çerçevesindeki diğer hakları için [Özel Sektörde İşçi Hakları](/ozel-sektorde-isci-haklari) yazımıza da göz atabilirsiniz. Çalışan anne hakları konusunda detaylı bilgi almak için hemen [İletişim](/iletisim) sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. \[contact\_button\] ## Çalışan Anne Hakları Hakkında Sık Sorulan Sorular Çalışan annelerin en çok merak ettiği noktaları bu başlıkta derledik. ### **Çalışan anne doğum izni bitmeden işe dönebilir mi?** Evet, işçi isterse doğum sonrası iznin bitiminden önce işe dönebilir. Bu durumda süt izni de erken dönüş tarihinden itibaren işlemeye başlar. ### **Çalışan anne kısmi süreli çalışmaya geçerse maaşı ne olur?** Ücret, çalışılan süreyle orantılı olarak ödenir. Tam zamanlı dönemdeki maaş aynen devam etmez. ### **Baba da doğum sonrası izin haklarından yararlanabilir mi?** Babaya kanunda 10 günlük ücretli babalık izni tanınır. Kısmi süreli çalışma talebi ise ebeveynlerden yalnızca birine, ikisi de çalışıyorsa aralarında anlaştıkları birine tanınır. ### **Çalışan anne ücretsiz izin süresince sigortalı sayılır mı?** Kısa süreli ücretsiz izinlerde genel sağlık sigortalılığı devam eder, ancak bir yıl içindeki toplam ücretsiz izin süresi 30 günü aşarsa bu sigortalılık kesintiye uğrayabilir. ### **Çalışan annenin işyerinde kreş talep etme hakkı var mıdır?** Bu hak işyerindeki kadın işçi sayısına bağlıdır. 150'den fazla kadın işçi çalıştıran işyerlerinde işveren kreş açmakla yükümlüdür. ### **Doğum izni ve ücretsiz izin kıdem hesabına dahil edilir mi?** Ücretli doğum izni kıdem hesabına dahildir, isteğe bağlı ücretsiz izin ise sözleşme askıda sayıldığından bu hesaba dahil edilmez. --- [^1]: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 74 — Analık halinde çalışma ve süt izni. [^2]: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 13, beşinci fıkra — analık izni sonrası kısmi süreli çalışma. [^3]: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/17148, K. 2017/18828, T. 22.11.2017 — emzirme odası ve kreş yükümlülüğünün, işyerinde fesih tarihinde fiilen çalışan kadın işçi sayısı belirlenerek değerlendirilmesi gerektiği. [^4]: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/17644, K. 2023/404, T. 16.01.2023 — analık izni sonrası usulüne uygun yapılan kısmi süreli çalışma talebinin işverence yerine getirilmesinin zorunlu olduğu. [^5]: Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/12878, K. 2016/17527, T. 13.06.2016 — süt izninin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını işçinin belirlediği, kullandırılmayan sürenin yüzde 50 zamlı ücretten hesaplanacağı. [^6]: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 5 ve madde 18/3 — ayrımcılık yasağı ve iş güvencesi.